Δεν μπορούσα να αφαιρέσω τον κόσμο. Αλλά μπορούσα να αφαιρέσω τον εαυτό μου από τον κόσμο όποτε εγώ αποφάσιζα, πράγμα που με γέμιζε αυτοπεποίθηση

Άλλωστε, φρόντιζα πάντοτε πολύ επιμελημένα την εμφάνισή μου διότι είχα να κρύψω πάμπολλες πληγές. Εκείνοι θαύμαζαν την κομψότητά μου και οι πιο ανόητοι την ζήλευαν κιόλας

Πώς να τους πείσω ότι το κόκκινο που έβλεπαν δεν ήταν του κασκόλ…

Κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Μανδραγόρας η νέα ποιητική συλλογή του Γιώργου Δουατζή, Το κόκκινο κασκόλ. Είναι το εικοστό τέταρτο βιβλίο του Γ. Δουατζή, με το οποίο συμπληρώνονται σαράντα χρόνια εκδοτικής του παρουσίας (1976-2016).

Η συλλογή περιλαμβάνει εξήντα επτά ποιήματα, γραμμένα το διάστημα των τελευταίων τριών ετών. Πρόκειται για ποιήματα που προχωρούν πολύ πέρα από έναν διάλογο με τον φανταστικό ή πραγματικό αναγνώστη. Ποιήματα που εκτείνονται δυναμικά σε όλα τα σύγχρονα κοινωνικά, πολιτισμικά, αισθητικά και ηθικά σημαινόμενα. Ποίηση πολιτική, υπαρξιακή, ερωτική. Μια έκδηλη διαπάλη οργής και καταδίκης όσων συμβαίνουν και όσων ένας δημιουργός οφείλει να επισημάνει. Μια παραγωγή-απολογισμός καθημερινών και ταυτοχρόνως αιώνιων στιγμών στην πορεία του ανθρώπου.

Η ΣΥΝΤΡΟΦΙΑ

Και βέβαια

δεν χτύπησε κανείς την πόρτα

Πανάκριβες οι παρουσίες

και οι επισκέψεις έχουν κόστος υψηλό

Μόνον το παρελθόν

μού χτύπησε ξανά την πόρτα

Δεν υπάρχει ελευθερία, μου είπε,

ας ομορφύνουμε τις φυλακές μας

λησμονώντας πως ήταν φυλακισμένο

στις παλαιότερες των αναμνήσεων

αλλιώς τι παρελθόν θα ήταν

Είχε ξεχάσει πως συνήθισα τις απουσίες

κι οι μνήμες της απώλειας μόνιμη συντροφιά

Και ο καθρέφτης σίγησε

σαν μια πόρτα που την χτυπάει ο άνεμος

και δεν βγαίνει ήχος κανείς

αλλά έτσι κι αλλιώς

εγώ ήμουν απασχολημένος αναλογιζόμενος

πόσο βάρος μπορεί να έχει ένα και μόνο δάκρυ

ή

πόσες νύχτες δεν έχουν τέλος

Ο Γιώργος Δουατζής γεννήθηκε στην Αθήνα στις 12 Δεκεμβρίου 1948. Σπούδασε οικονομία στην Ανωτάτη Βιομηχανική Σχολή της Θεσσαλονίκης και Κοινωνιολογία στο 8ο Πανεπιστήμιο στο Παρίσι. 

Δημοσιογράφος από το 1974, εργάστηκε σε εφημερίδες, περιοδικά, ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς, ως ρεπόρτερ, αρθρογράφος, πολιτικός αναλυτής, διευθυντής. 

 Πρώτη του εμφάνιση το 1971 στην Ποιητική Ανθολογία της Νέας Ελληνικής Γενιάς των εκδόσεων “Άγκυρα”. Δεύτερη εμφάνιση, η παράσταση χοροδράματος, βασισμένη στο ποίημά του “Αντικρουόμενα σύμβολα και πορεία στο φως” τον Μάιο 1973 σε μουσική Γ. Τσαγκάρη και χορογραφία Έλλης Παρασκευά.

Έχω την εντύπωση ότι μετά τις ποιητικές του συλλογές «πατρίδα των καιρών» και «σχεδίες», το «κόκκινο κασκόλ» “τυλίγεται”… γύρω από το λαιμό του ποιητή με κάπως αυτοκριτική διάθεση. Προπαντός έρχεται για να «ζεστάνει» την παγωμένη του καρδιά. Φρονώ ότι ο ποιητής είναι πιο ήρεμος, σοφότερος και κατασταλαγμένος, αλλά ολοσχερώς απογοητευμένος… «πως να τους πείσω ότι το κόκκινο που έβλεπαν δεν ήταν του κασκόλ…» (βίος άσκοπος, απόστροφος και άλλα ποιήματα ακόμα). Φρονώ ακόμα πως έχει χαμηλώσει την οργή του, έχει ανατάμει την πραγματικότητα, έχει αποδεχτεί προσωρινά και εν μέρει εκείνο που δεν μπορεί να αλλάξει άμεσα και παράλληλα προετοιμάζει μονοπάτια για μια συμπαντική συνάντηση, αφήνοντας τα ίχνη του τα οποία πλέον είναι αναγνωρίσιμα. Με άλλα λόγια βάζει μια σφραγίδα διαχρονικότητας. Αυθαιρετώντας σχετικά, θα έλεγα ότι οι παραπάνω ποιητικές συλλογές θα μπορούσαν να αποτελέσουν μια τριλογία.

Όλα αυτά μέσα από ένα λόγο -καθόλα αναγνωρίσιμο- μιας και τα «χρώματά» του προκύπτουν από τις σαφείς αντιθέσεις των νοημάτων, είναι συγκεκριμένα και ο ποιητής δεν εγκλωβίζεται σε επιτηδευμένες υφάνσεις πολυχρωμίας για να «ημερέψει» το τοπίο αναφοράς του.

Νομίζω πως η ποίηση του Γ. Δουατζή, ανέκαθεν, αποτυπώνει ένα μεγάλο γιατί. Αυτό το γιατί προκύπτει ξανά, αλλά αυτή τη φορά είναι λίγο ξεθωριασμένο στα δικά μου μάτια. Πιστεύω πως έτσι έπρεπε να γίνει. Ό,τι απαντήθηκε στα τόσα χρόνια ποιητικής ενόρασής του απαντήθηκε με ειλικρίνεια. Η ευθύνη του λόγου του στο εξής -αν η εσωτερική του ανάγκη την κυοφορήσει και προκύψει-, νομίζω πως θα δομηθεί σ’ ένα διαφορετικό επίπεδο. Εξάλλου, ο ποιητής θα πρέπει να αιτιολογήσει περαιτέρω εκείνο το… «Α, πόσες τρικλοποδιές σου έβαλε η νύχτα και συνεχίζεις απτόητος να περπατάς…»

Δεν πείστηκα για την αισιοδοξία που εκπέμπει ο τελευταίος στίχος του… «Κι έρχεται πάντοτε η ώρα που δυο μάτια θα σημάνουν εγερτήριο ξανά». Μοιάζει σαν να ειπώθηκε μόνο και μόνο για να μην πληγώσει… πρόσωπα, ιδεολογίες, υπόβαθρο ακόμα και τον εαυτό του. Αυτή η αίσθηση που μόλις περιέγραψα (και μου άρεσε), και μοιάζει περισσότερο με υπόσχεση που λέει… «περίμενέ με θα ξανάρθω», θα μπορούσε να είναι το θεμέλιο για να χτίσει την επόμενη ποιητική του «κραυγή» έξω από διαπιστώσεις και επισημάνσεις.

Σήμερα -περισσότερο από ποτέ-, συνειδητοποιούμε ότι η συλλογική” σοφία”, (ή το ιδεολόγημα αν προτιμάμε), αυτή που ο καθένας μας μπορεί να αισθανθεί σαν θερμοκρασία στο πετσί του, έχει πολεμηθεί βάναυσα, έχει συρρικνωθεί και οι αντιστάσεις έχουν υποχωρήσει. Δεν είναι ανάγκη να το αποδείξουμε περαιτέρω. Γενικότερα νομίζω ότι οι ποιητές έχουν να πορευτούν σε καινούργιους ατραπούς, που οφείλουν να διανοίξουν για να βγουν στο ξέφωτο μιας συλλογικής συνείδησης και πάλι. Μιας συνείδησης που δεν θα “προσμένει” απαραίτητα, μήτε θα πηγαινοέρχεται άσκοπα στο ασυνείδητο, αλλά θα “πράττει”.

Με το χέρι στην καρδιά, δίχως ίχνος εγωιστικής διάθεσης και προπαντός επειδή θεωρώ τον εαυτό μου παντελώς ακατάλληλο να κρίνει, παραθέτω απλώς σκιαγραφημένη την δόνηση πληρότητας που αισθάνθηκα περιδιαβάζοντας τα ποιητικά μονοπάτια του Γ. Δουατζή.

Τον ευχαριστώ για την κατάθεση ψυχής που μοιράστηκε μαζί μου.

Καλοτάξιδο και εύληπτο.

Η νέα συλλογή του Δουατζή, το Κόκκινο Κασκόλ (εκδ. Μανδραγόρας), δείχνει τη διάθεση του ποιητή να υποστηρίξει την ίδια την ποίηση πάνω απ’ όλα, να την εκθειάσει, να την καθαγιάσει, να δηλώσει διάκονός της στο διηνεκές. Σχεδόν σε όλα τα ποιήματα σκιαγραφείται το πρόγραμμα του ποιητή: πίστη, προσήλωση, πάθος. «Οι άγιες νύχτες μου», γράφει ο Δουατζής, «είναι μια ανοιχτή αγκαλιά γεμάτη σούρουπα, όμορφα βράχια,/ μίσχους αγριολούλουδων, ήχους κυμάτων, μητρικές φωνές που / σιγοτραγουδάνε παραμύθια// Οι άγιες νύχτες μου / είναι το βλέμμα-χάδι της αγαπημένης όταν κουρνιάζει στο στέρνο μου,/ οι ανάσες των φίλων που με ζεσταίνουν τον χειμώνα, η ελπίδα / να δω το αυριανό χάραμα// Οι άγιες νύχτες μου / είναι τα προγονικά ιερά που πάνω τους θυσιάζω λέξεις, οι μνήμες / των κυττάρων που άγγιξαν το κορμί μου, τα πάθη που μου / σπατάλησαν χρόνο και μου χάρισαν ζωή, το βλέμμα μου όταν/ βυθίζεται βαθιά στο μέλλον// Οι άγιες νύχτες μου / είναι η μνήμη χιλιάδων αδελφών, που υπηρέτησαν περήφανα και / μυστηριακά τη μεγάλη Μάνα που ζητάει ζωή και δίνει αξίες για / να πορεύονται οι γενναίοι και να ανασαίνουν οι μικροί».

Εκτιμώ και τις αλήθειες του. Υπήρξε λάτρης και μελετητής της ποίησης του Τάσου Λειβαδίτη. Έγραψε πολλά βιβλία, ποίηση, δοκίμιο, μελέτες. Ως δημοσιογράφος εργάστηκε σε ημερήσιες εφημερίδες, σε περιοδικά, σε ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς, ρεπόρτερ, αρθρογράφος, πολιτικός αναλυτής, διευθυντής. Τον γνώρισα στον “αέρα” ένα πρωινό που μετέδιδε από έναν ραδιοφωνικό σταθμό αποσπάσματα από το μυθιστόρημά μου “Πήραν την Πόλη, πήραν την”, που μόλις είχε κυκλοφορήσει, και τόσο με είχε συγκινήσει ο τρόπος της παρουσίασης, που επικοινώνησα αμέσως μετά να ευχαριστήσω. Από τότε διαβάζω την ποίησή του. Και τις ιδέες του. Στην ποίησή του Γ. Δουατζή βρίσκω έναν λόγο γνήσιο, βαθιά ποιητικό, λυρικό κάποτε, που εκφράζει την αγωνία αλλά και την ευλογία της ύπαρξης. Στις ιδέες του βρίσκω τη βαθιά ανθρωπιά, την ταπεινότητα της ώριμης σκέψης.

«Δεν μπορούσα να αφαιρέσω τον κόσμο. Αλλά μπορούσα να/ αφαιρέσω τον εαυτό μου από τον κόσμο», διαβάζουμε στο ποίημα, που έδωσε τον τίτλο του σε όλη τη συλλογή. Σε αυτούς τους δυο στίχους συμπυκνώνεται όλη η πικρία του ανθρώπου, που είδε ότι τα χρόνια πέρασαν και τα όνειρα για έναν καλύτερο κόσμο δεν έγιναν ποτέ αληθινά. Άφησαν, όμως, μια πληγή. Μια πληγή, που ματώνει και το αίμα γίνεται κόκκινο μελάνι και γράφει αιμάτινους στίχους σαν κι αυτούς, που διαβάζουμε από τον Γιώργο Δουατζή.

Όμως, η πικρία, που εκφράζει ο Γιώργος Δουατζής δεν σημαίνει απογοήτευση, ούτε παραίτηση. Ο ποιητής βρίσκει καταφύγιο σε τι άλλο; Στην ποίηση, που «χωράει όλες τις πληγές», ενώ υπάρχουν και οι στιγμές, που ο ποιητής γίνεται μπροστάρης του αγώνα κατά της κοινωνικής αδικίας, όπως στο ποίημα «Δέρας», που αναφερόμενος στη βία κατά των γυναικών, γράφει: «Το σπαρακτικό που είδα κι ένιωσα, δεν θα επιτρέψω / να υπάρξει, να το ξαναδώ.» Άρα, θα συμφωνήσουμε με τον Κώστα Γεωργουσόπουλο, που σε κριτική του για το εν λόγω έργο, γράφει ότι η ποίηση του Γιώργου Δουατζή είναι «βαθιά πολιτική και όχι πολιτικάντικη», ενώ ο κριτικός λογοτεχνίας Δήμος Χλωπτσιούδης γράφει: «η ποίηση του Δουατζή παραμένει αντιεξουσιαστική». Τι σημαίνει, όμως, αντιεξουσιαστική; Σημαίνει ότι στρέφεται ενάντια σε κάθε εξουσία, όχι μόνο, πολιτική, αλλά και οικογενειακή, όπως στο ποίημα «Μανούλες». Ο ποιητής δεν διστάζει να στραφεί ακόμα και εναντίον του εαυτού του, έτσι ώστε να μην αλλοτριωθεί και γίνει σαν όλα εκείνα, που ο ίδιος κατηγορεί: «Κουράστηκα / να βρίσκω ως και τον ίδιο μου τον εαυτό μέσα σε όσα με / κουράζουν.»

Διαβάζοντας τα παραπάνω, θα ‘λεγε κανείς ότι «Το κόκκινο κασκόλ» είναι σαν πολιτικό μανιφέστο, όμως, η ποιητική συλλογή του Γιώργου Δουατζή είναι πάνω από όλα ποίηση. Μια ποίηση, που κινείται στα όρια μιας νέας ρεαλιστικής τάσης, που συναντάμε όλο και περισσότερο σε ποιητές, που γράφουν επηρεασμένοι από την οικονομική κρίση.     Το ύφος είναι αριστοτεχνικά δουλεμένο, έτσι ώστε να μπορούμε να το χαρακτηρίσουμε επιτηδευμένα πεζολογικό ή αλλιώς επιμελώς ατημέλητο.

Σε αρκετά ποιήματα ο Γιώργος Δουατζής αναφέρεται στην ποίηση, που την θεωρεί αποκούμπι για τις δύσκολες στιγμές, καταφύγιο, αλλά και ελπίδα, που του δίνει κουράγιο να συνεχίσει να αγωνίζεται ακόμα και κάτω από αντίξοες συνθήκες. Όμως, η ποίηση δεν είναι εύκολη υπόθεση. Άλλα ποιήματα μένουν ημιτελή και άλλα ξηλώνονται. Ο στίχος μπορεί να είναι μόνο μια λέξη, αρκεί να έχει το ειδικό βάρος, που απαιτείται για να στηριχτεί ο στίχος, αλλιώς θα βουλιάξει: «Ήταν, βλέπεις, τόσο μικρός ο στίχος, που βούλιαξε σε μια λέξη».

Συμπερασματικά, η ποιητική συλλογή του Γιώργου Δουατζή «Το κόκκινο κασκόλ», προσθέτει ένα ακόμα λιθαράκι στο πλούσιο ποιητικό έργο του. Ένα έργο, που ο Δουατζής συνεχίζει να το υπηρετεί εδώ και 40 χρόνια με συνέπια και θρησκευτική ευλάβεια, όπως, αναφέρει χαρακτηριστικά και ο ίδιος στο ποίημα «Τρίπτυχο»: «Τη θρησκεία μου την ονόμασαν Ποίηση. / Εκεί δεν έχει θεούς παρά μόνο πίστη».

Αυτή η ποίηση συναντιέται και διαλέγεται με την αληθινή και μυστική ουσία του Κόσμου. Έτσι μου μοιάζει τουλάχιστον καθώς ξεφυλλίζω τις σελίδες αυτού του Κόκκινου κασκόλ που δεν είναι, φυσικά, ένα οποιοδήποτε κόκκινο κασκόλ, αλλά μια ανοιχτή πληγή, μια μαχαιριά κυκλική σαν την ζωή και σαν την μοίρα, μια μαχαιριά ανεπούλωτη, ίσως και κάτι σαν «πνιγμού θηλιά», για να θυμηθώ κι έναν ξεχασμένο πια ποιητή των σχολικών μας χρόνων

Ο Γιώργος Δουατζής μου δίνει την εντύπωση ότι «σκαρφαλώνει» στα μονοπάτια της ποίησης. Και τούτο επειδή, από βιβλίο σε βιβλίο, από συλλογή σε συλλογή, ο αναγνώστης παρατηρεί τη σταθερή πορεία μιας αδιάκοπα εξελισσόμενης ωριμότητας, μιας κατάκτησης, θα μπορούσε να πει κανείς.

Με την εμπειρία της ζωής και την ποιητική πείρα, η νέα του ποιητική συλλογή, «το κόκκινο κασκόλ» (Μανδραγόρας, 2016) έρχεται να ταράξει τα ελληνικά γράμματα. Με ποιητικούς ακροβατισμούς ανάμεσα στην εσωστρέφεια και την εξωστρέφεια και με μία γλωσσική ευγένεια και στιχουργική ολοκλήρωση, ο Δουατζής γράφει για την ποίηση, μιλά για την πολιτική και τις κοινωνικές σχέσεις, το συλλογικό αδιέξοδο και τις ανθρώπινες αγωνίες.

Η ποίηση του Δουατζή διατηρεί μία ιδιαίτερη θεατρικότητα· μονολογική ή διαλογική, μοιάζει να είναι γραμμένη για σκηνική απαγγελία. Τα πεζολογικά στοιχεία, άλλωστε, των συνθέσεών του υποστηρίζουν τη δραματική διάστασή τους. Το πρωτοενικό ποιητικό υποκείμενο και η συχνή παρουσία ενός β΄ γραμματικού προσώπου θεμελιώνουν τη θεατρικότητα· άλλωστε, σε αυτό το “βουβό” δευτεροενικό υποκριτή απευθύνεται ο ποιητής (το χρέος, απούσες ευχές, η κουρτίνα), ενώ δεν είναι λίγοι οι διάλογοι (δικαιολογία, μη λυπηθείς, το υπόγειο, σούρουπο, είπε) ή μονόλογοι με δεύτερη φωνή (μυστήριο).

Τούτη όμως η υποκριτική δυναμική του Δουατζή προσδίδει μία ιδιαίτερη αναπαραστατική ισχύ στην ποιητική του ώστε να υποκαθιστά την απουσία της επιτηδευμένης εικονοπλασίας. Στην πραγματικότητα η ποίησή του είναι αντι-εικαστική. Έτσι δημιουργός και αναγνώστης επικεντρώνονται απερίσπαστοι στο σχολιασμό και το στιχουργικό ρυθμό.

Ωστόσο, από τους στίχους του αναδύονται με έναν συνειρμικό αυθορμητισμό εικόνες “θολές” με χρώματα (τα χέρια, αντίτιμο), ήχους/μουσική (μουσική) και κίνηση (τα χέρια, αντίτιμο, απόσταση) σαν σε θεατρική παράσταση. Αν και σκηνοθετικά η σκηνή του δεν είναι πάντα νυχτερινή, ένα τέτοιο αίσθημα απλώνεται άμεσα (φόβος, αιώρηση, η στέγη, γενναίων απώλεια, θάμβος, οι άγιες νύχτες μου, το χρέος, περίπατος, φανοστάτης) ή ενίοτε συμπεραίνεται συνειρμικά από την απουσία φωτός (στάση, παιδί).

Οι κλειστοί χώροι διαμορφώνουν μία αποπνικτικά μοναχική σκηνή ποιητικής δράσης κάτι στο οποίο συναισθηματικά συνηγορούν και οι πρωτοπρόσωποι μονόλογοι (στολίδια, απούσες ευχές, σπατάλη, η κουρτίνα, υπερηφάνεια, η στέγη). Και η σκηνογραφία τούτη αισθητοποιεί τις υπαρξιακές αναζητήσεις του ποιητή για την κοινωνία (δόλιοι, παιδί, αιώρηση), το χρόνο (είδωλο, νεύματα, υψοβαρής προστασία, φανοστάτης) και τη μνήμη (απούσες ευχές) ή τη μοναξιά και το χωρισμό (η συντροφιά, απόσταση) με τον έρωτα (τα χέρια).

Η ποίηση του Δουατζή όμως διαθέτει μία ιδιότυπη εξωστρέφεια. Αν και κυριαρχεί η ποιητική αυτοαναφορικότητα (τρίπτυχο, το πουκάμισο, περίπατος, δικαιολογία, το χρέος, μη λυπηθείς, στολίδια, ο ακροατής, γύμνια, δρομέας, το υπόγειο, υπερηφάνεια, είπε, αντίτιμο, η στέγη, μυστήριο, οι άγιες νύχτες μου) και η πρωτοενική εκμυστήρευση, η ποιητική του είναι εξωστρεφής. Πολύ συχνά το μήνυμα εμφανίζεται στο τέλος μετά από έναν εσωτερικό περίπατο στις προσωπικές εμπειρίες και τις μνήμες ή μία στοχαστική διαδρομή του ποιητή μ’ αφορμή όσα παρατηρεί (διαφάνεια, μελωδίες, η κουρτίνα, το ήμισυ,  γενναίων απώλεια, αιώρηση).

Το ποιητικό υποκείμενο του Δουατζή σταθερά είναι μέλος μιας κοινότητας που δεινοπαθεί. Εκφράζει με έναν εσωτερικό τόνο και προσωπικό ύφος ένα συναίσθημα αγανάκτησης (κουράστηκα,  δόλιοι, λόγια) και μία γενικότερη πολιτική απογοήτευση και απελπισία (ευλογία, η αντάρα, διαφάνεια, το ήμισυ, λέξεις, ελπίδες, αγορά). Ο ποιητής γράφει με ευαισθησία για τα παιδιά και τη νέα γενιά (παιδί, μανούλες, μελωδίες) χωρίς να προσπερνά άλλα κοινωνικά ζητήματα που τον ενοχλούν (σπατάλη, η ασπίδα, γενναίων απώλεια, νωρίς, μουσική, στάση, ευεργετημένοι) ή για τα όνειρα και τα σχέδια που κατέπεσαν (ασκήσεις, η κουρτίνα).

Και η απλότητα της γραφής του Δουατζή υπηρετεί την εξωστρέφεια τούτη. Τα πεζολογικά χαρακτηριστικά και η προφορικότητα της γλώσσας του, σε συνδυασμό με τη δραματικότητα και την αρτιότητα του στιχουργικού ρυθμού, ενισχύουν την κοινωνικότητα και καθιστούν εύκολη την πρόσληψή της από τον αναγνώστη/ακροατή. Άλλωστε, τούτη η δυναμική του ετερόχρονου διαλόγου με τον αναγνώστη, αποδεικνύει τούτη την εξωστρέφεια του Δουατζή μαζί με η διαχρονικότητα της ποιητικής του.

Ο ποιητικός του λόγος ισορροπεί την εμπλουτισμένη οικεία γλώσσα με το στοχαστικό περιεχόμενο μέσα σε ένα μεγάλο στίχο με έντονα στοιχεία πεζού λόγου· ελευθερόστιχα πεζοποιήματα συνδέονται σε μία ερμαφρόδιτη φόρμα (το πουκάμισο, κενό, αιώρηση) ή υβριδική όπου πεζοποιήματα διακρίνονται σε στροφές (κόκκινο κασκόλ, κουράστηκα, χέρια φτερούγες).

Σημαντικός είναι και ο ρόλος του τίτλου σε κάθε σύνθεση που διατηρεί έναν λειτουργικό ρόλο, καθώς άλλοτε συμπληρώνει νοηματικά τη σύνθεση κι άλλες φορές λειτουργεί ως ένα κλειδί προσέγγισης του ποιητικού περιεχομένου. Χαρακτηριστικό είναι ότι από το σύνολο των συνθέσεων της συλλογή τα 44 έργα έχουν μονολεκτικό τίτλο (ουσιαστικό συνήθως), 12 ποιήματα έναρθρο ουσιαστικό και μόνο 9 έχουν τίτλο με περισσότερες λέξεις.

Η γλώσσα του είναι η οικεία καθημερινή με τη συνήθη αφηγηματική σύνταξη του προφορικού λόγου. Διακρίνονται πολλές δευτερεύουσες ή ελλειπτικές προτάσεις, ασύνδετο σχήμα που ενισχύει την ένταση ή υποτακτική σύνταξη ως στοχαστικό υποστύλωμα· προθετικά σύνολα κι άκλιτα μέρη του λόγου, που τόσο χρησιμοποιούνται στον προφορικό λόγο, επαυξάνουν τις προτάσεις του με την καθημερινή οικειότητα.

Η ποίηση του Δουατζή παραμένει αντιεξουσιαστική. Στέκεται κριτικά απέναντι στην εξουσία και την κοινωνία. Άλλωστε, δε βλέπει την ποίηση ως μία ψυχογραφική διαδρομή του δημιουργού, αλλά μία τέχνη που αφουγκράζεται τις αγωνίες του διπλανού και προσφέρει βάλσαμο στην ψυχή του. Παλεύει να δει την ποίηση να δραπετεύσει από το ατομικό όραμα και τον εκούσιο περιτειχισμό της. Εξάλλου, από τη φύση της σκύβει με αγάπη στον άνθρωπο, στον αδύναμο, στον διεκδικούντα και αντιστρατεύεται κάθε μορφή εξουσίας[1].

Απευθύνεται στο συλλογικό κοινωνικό υποκείμενο. Ο ποιητής ως μέλος μίας δομημένης κοινότητας εκφράζει την κοινωνία και τις αρχές της, τα προβλήματα, τους φόβους και τις αγωνίες της. Θα λέγαμε ότι μεταφράζει την ποιητική εσωστρέφεια ως ατομισμό και αντιανθρωπιστική στάση, αντιτείνοντας μία στροφή στον Άνθρωπο και τους προβληματισμούς του, μακριά από διακρίσεις και χωρισμούς. 

Έγραψε, μεταξύ άλλων, ο Τάσος Λειβαδίτης στην ΑΥΓΗ στις 9 Ιουλίου του 1976: «Ο Δουατζής πορεύεται με τους συνανθρώπους του στην τρομερή λεωφόρο της εποχής μας και το τραγούδι του, στις μικρές στάσεις αυτής της απεγνωσμένης διαδρομής, ξεκουράζει και δυναμώνει τους συνοδοιπόρους του. Ποίηση ακμαία, ηχηρή, καταιγιστική. Που τη σηκώνει στα χέρια του πότε σαν σημαία και πότε σαν όπλο – και πάντα σαν ανθρώπινη προσφορά. Και συχνά σα νυστέρι για ν’ ανοίξει παλιές πληγές και να βρει μέσα τους την ανθρώπινη κακοδαιμονία”.

Η διεισδυτική ματιά του μεγάλου ποιητή ανακάλυψε το γίγνεσθαι μιας σημαντικής ποιητικής πορείας. ‘Ισως όσα καταγράφει στην κριτική αυτή ο μεγάλος μας ποιητής, θα μπορούσαν να γραφτούν και σήμερα για το έργο του Γιώργου Δουατζή.

Στο τελευταίο έργο του Το κόκκινο κασκόλ, όπως και συνολικά στην ποιητική του δραστηριότητα διακρίνονται κυρίως τρία σκέλη που διαχέονται στην ποιητική του δημιουργία: Ύπαρξη, έρωτας, πολιτική.

Ύπαρξη σημαίνει το βύθισμα σε όλο και ευρύτερα φιλοσοφικά πεδία, με περισσή αγάπη για τον άνθρωπο του οποίου η τραγικότητα της ύπαρξης δεν έχει να κάνει με τον θάνατο, αλλά με την πληγωμένη του αξιοπρέπεια, η οποία δεν του επιτρέπει πνευματικές ανατάσεις και αίσθηση πραγματικής ελευθερίας. Η ύπαρξη του Γιώργου Δουατζή ταυτίζεται με τη δημιουργία μεγάλων οραμάτων και την προβολή αιτουμένων για έναν καλύτερο, ανθρώπινο κόσμο. Η υπόστασή του χαρακτηρίζεται από την ευτυχία της αναζήτησης και της δημιουργίας νέων μορφών στην τέχνη. Ταυτόχρονα, η ποιητική του πορεία ταυτίζεται με την αποκάλυψη των πληγών της εποχής μας, μέσα όμως από μια ιδιαίτερη τρυφερότητα:

Τρέχουν τα τραγούδια / από ψυχή σε ψυχή / για να γίνει ίσκιος ο πόνος / και να μπορεί όσο υπάρχω / να με ακολουθεί / από τραγούδι σε τραγούδι / μήπως κι έτσι πυκνώσει ο χρόνος / Τότε, πιο καθαρός από καθαρός ο λόγος μου / για να μπορέσει να συναντηθεί με τον άλλο / και να μην πέσει στο απόλυτο κενό

Έρωτας σημαίνει για το Γιώργο Δουατζή πολυδιάστατη ευαισθησία στην ομορφιά και στη γυναίκα, χωρίς καμιά ντροπή για τις ευαισθησίες του, χωρίς καμιά αναστολή, υμνώντας το αιώνιο θηλυκό σε κάθε ευκαιρία:

Τα υπέροχα χέρια με τα ευαίσθητα δάχτυλα / σε στέλνουν στους ουρανούς / σε ανασύρουν από τον βαθύτερο λήθαργο / σε βυθίζουν στην υπέρτατη των ηδονών / εξαφανίζουν τόπο και χρόνο / σε στέλνουν με το αλαφρότερο άγγιγμα  / εκεί όπου η ποίηση  / είναι μια αυτονόητη πραγματικότητα

Πολιτική σημαίνει για το Γιώργο Δουατζή διαρκή επαγρύπνηση για το κοινωνικό γίγνεσθαι με πασιφανή την αγάπη στον άνθρωπο, τη φροντίδα για τον διπλανό, όπως συνηθίζει να λέει. Και συχνά γίνεται σκληρά επικριτικός, όπως στο ποίημα της συλλογής του Δόλιοι:

Αδιάφοροι όπως όταν διασχίζεις / τάχα αμέριμνος έναν δρόμο / γεμάτο κηδειόσημα / και γνωρίζεις ότι καθένα κρύβει / ένα ολόκληρο δράμα οριστικής απώλειας / όπως οι δήθεν αμέριμνοι / που υπογράφουν συνθήκες ειρήνης / ετοιμάζοντας αυριανούς πολέμους / Ιδιοτελείς εγωπαθείς και βάρβαροι / χτίζουν είδωλα με ελπίδες και οράματα / προσκυνήματα των αφελών / Και δεν αναρωτήθηκαν οι δόλιοι / για τόσους δύσμοιρους που τους ακολουθούν

Ο Γιώργος Δουατζής και με Το κόκκινο κασκόλ υπερβαίνει, συχνά αυτοκριτικά, το προσωπικό με αναγωγή στο συνολικό, αναλαμβάνωντας λες αυτός την ευθύνη για την αδυναμία μας να φτιάξουμε έναν καλύτερο κόσμο:

Μη με παρεξηγείτε που πάντα βρίσκω έναν τρόπο να χάνομαι/ αλλά πόσο πιο σοβαρά να εκτραπώ στα ιδιοτελή παιχνίδια μου/ όταν η γνώση του ανθρώπινου πόνου δεν μου επιτρέπει / να μπω στην τρέλα της οργής/ όταν αναρωτιέμαι συνεχώς τι θα απογίνω / αν δεν δεχτούνε τη συγνώμη μου / για τον κόσμο που τους παραδίδουμε.

Η πολιτική διάσταση της ποίησης του Γιώργου Δουατζή, αποτελεί ασφαλώς μια συνέχεια και μια εξέλιξη της πολιτικής ποίησης και παραπέμπει σε βασικούς εκπροσώπους της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς (Λειβαδίτη, Αναγνωστάκη). Εκείνο ωστόσο που πρέπει να τονίσουμε, είναι ότι αυτός είναι εκείνος που ξαναφέρνει στο προσκήνιο την πολιτική ποίηση ξαναπιάνοντας την από κει που την άφησαν οι παλιότεροι, αρνούμενος την ιδιωτική εσωστρέφεια που χαρακτηρίζει του ομοτέχνους της γενιάς του. Αυτό, νομίζω, αποτελεί μια προσφορά του, αλλά ταυτόχρονα αποτελεί ένα σταθμό και μια κορύφωση στην ποίηση του Γιώργου Δουατζή, η οποία αποκτά με τη νέα συλλογή του μεγαλύτερες διαστάσεις.

Ο Γιώργος Δουατζής μου αφήνει προσωπικά μια αίσθηση ευχάριστης, και αυτάρεσκης, γαλήνης, ένα αίσθημα τεχνήεντης ολοκλήρωσης, που του μακαρίζω του ίδιου. Είναι, να πούμε, μια αίσθηση ότι αισθάνεται ευχαριστημένος, λυτρωμένος αναγνώστης της ποίησής του ο ίδιος, όντας ένα είδος ποιητή-αναγνώστη ή αναγνώστη-ποιητή. Στο νέο του βιβλίο από τις εκδόσεις του «Μανδραγόρα» αυτό το αίσθημα είναι πολύ καθαρό, γιατί και το βιβλίο έχει μια ξεκάθαρη, ευχάριστη ενότητα, που φαίνεται σε μεμονωμένους στίχους, όπως Να ήξερες πόσα τραγούδια απόσταση είσαι…, μέχρι ολόκληρα ποιήματα, όπως αυτό που έδωσε τον τίτλο στο βιβλίο Το Κόκκινο κασκόλ: Δεν μπορούσα να αφαιρέσω τον κόσμο. Αλλά μπορούσα να αφαιρέσω τον εαυτό μου από τον κόσμο όποτε εγώ αποφάσιζα, πράγμα που με γέμιζε αυτοπεποίθηση// Άλλωστε, φρόντιζα πάντοτε πολύ επιμελημένα την εμφάνισή μου διότι είχα να κρύψω πάμπολλες πληγές. Εκείνοι θαύμαζαν την κομψότητά μου και οι πιο ανόητοι την ζήλευαν κιόλας// Πώς να τους πείσω ότι το κόκκινο που έβλεπαν δεν ήταν του κασκόλ…

 Η επιλογή του τίτλου του ποιήματος για την ονομασία της συλλογής, μέσα από τα ποιήματά του, τα γενικά, παρά την κάποια ποιοτική κλιμάκωσή τους, επιμελημένα είναι σκόπιμη, επιτυχής και αποκαλυπτική της αυτοανάγνωσης και αυτοσυναίσθησής του. Λέω δηλαδή πως πίσω από την κάποια προβαλλόμενη από τη γραφή αυταρέσκεια αυτών των ποιημάτων υπάρχει εκείνο που ρητά δηλώνει, με τον ίδιο αυτό πάντα τρόπο της γραφής του: μια ευγενική θλίψη, που με τον τρόπο της γραφής του προσπαθεί να ξεπεράσει. Είναι μια παράδοξη αλλά συμπαθής, φιλική εκδήλωση αγνότητας, για το λόγο προπαντός ότι αποτελεί μια αγνή προσπάθεια αυτοΐασης. Και αυτή η προσπάθεια είναι εκδήλωση γνήσιας ποιητικής διάθεσης. Γιατί, αν δεν είναι η ποίηση ένας αγώνας αυτοανακάλυψης και αυτοπραγμάτωσης, και μάλιστα με αγαπητική αναφορά στους άλλους, τότε τι άλλο μπορεί να είναι;

 Για κάποιους τέτοιους λόγους τα ποιήματα του Δουατζή διαβάζονται με διάθεση ευχάριστη και με ένα αίσθημα κρυφής αλλά λειτουργούσας ψυχολογικά γειτνίασης μαζί του.. Και αφήνουν την ευχάριστη αίσθηση ενός ανθρώπου που πιστεύει στην, κυριολεκτικά, ποιητική δημιουργία, και την ασκεί και τη νιώθει ως λυτρωτική αυτοπραγμάτωση.

Έτσι Το κόκκινο κασκόλ διαβάζεται ευχάριστα και αφήνει μια καθαρή γεύση γνησιότητας.

Η ρίζα του είναι μια ρίζα καθάρια και αθώα, ποτισμένη από φως μιας αλλοτινής εποχής, όταν ο σεβασμός στην παντοδυναμία της Ταπεινότητας ήταν απαράβατος νόμος των δημιουργών. Είναι μια ρίζα όμοια με αυτήν ενός ουμανιστή εν μέσω βομβαρδισμών που φλεγόμενος ως δέντρο, μα και άκαυτος ως βάτος, εκπέμπει ως φλόγα την κούραση, την ματαιότητα μα και τον μονόδρομο της κραυγής και του αγώνα του. Ίσως γι’ αυτό ο λόγος του ορθώνεται ευθυτενής μες στην γενικευμένη ρημαγή καθετί ανθρώπινου. Στον λόγο του ακούγεται το παιδί που αρνείται να δολοφονήσει την Ομορφιά προς χάριν της Ενηλικίωσης.

Γνωρίζοντας πως άοπλος από προγνώσεις μπαίνεις στης τρέλας τον βυθό, κουβαλά το δυσβάστακτο φορτίο του παντοτινά ημιτελούς ποιήματος και μας κλείνει το μάτι έμπλεος ντροπής για την ευαισθησία σου. Μια απέθαντη εφηβεία είναι ό,τι έχει και γυμνόστηθη την υψώνει απέναντι στις κάνες των όσων τον πληγώνουν.

Πιστός στην μεγάλη Μάνα δεν παύει να μας υπενθυμίζει το αληθινό μας μέγεθος με το εξαιρετικής πυκνότητας και βάθους ποίημα του Σπατάλη:  Πόσο σπάταλα χύνονται/ τα πιο ακριβά πράγματα/ το αίμα, το νερό. /Σαν τις απώλειες/ που έχτισαν το μικρότερο δωμάτιο/ στο οποίο έπρεπε να κατοικήσω./ Κι όσο μεγάλωνα/ αυτό τόσο και μίκραινε/ ώσπου έγινε ένα μικρό σημάδι /χαμένο στο άπειρο/ ενός άνοου κόσμου.

Σίγουρα το κόκκινο δεν είναι του κασκόλ του. Είναι το κόκκινο της ζωής που ανταριάζει όπως η δίψα για το δίκιο στα μάτια των ανθρώπων, είναι το κόκκινο των αγίων που δεν χρειάζονται θρησκείες, είναι το κόκκινο των ποιητών.