Με την επιλογή που έχει κάνει τόσο επιτυχημένα ένας άλλος  ποιητής ο Γιώργος Ρούσκας, από  ποιήματα που εκδόθηκαν μέσα σε 42 χρόνια, οι στίχοι του Δουατζή, αποσπασμένοι από το σώμα του αρχικού ποιήματος, αναπνέουν εδώ ελεύθεροι και συνομιλούν μεταξύ τους. Στο Απάνθισμα συγκεντρώνονται τα καλύτερα μέρη ενός οργανικού συνόλου που απαρτίζει τη σκέψη του ποιητή.

Είναι ο τρόπος του μέσα από τη γραφή να προσπαθήσει να αποθησαυρίσει όλα όσα του έμαθε η ζωή αποδεικνύοντας πώς “όσο η σκέψη γίνεται αιχμηρή, τόσο μικραίνει η φυλακή”. Ένα σοφό εράνισμα που συντάσσει μια ιστορία, σύμφωνα με μια ιδέα και για το πώς είναι αλλά κυρίως για το πώς θα έπρεπε να είναι ο κόσμος.

Στο ταξίδι αυτό η πυξίδα του Ποιητή ως σταθερό σημείο προσανατολισμού έχει κυρίως την ποίηση: “τη θρησκεία μου ονόμασαν Ποίηση / Εκεί δεν έχει θεούς παρά μόνο πίστη”. Αλλά και τον  Έρωτα: “Κι έρχεται πάντοτε η ώρα που δυο μάτια θα σημάνουν εγερτήριο ξανά”.

Η ποίηση του Δουατζή ξεκινάει από το προσωπικό και αναδύεται σαν λουλούδι στη λίμνη του συλλογικού.

Με διάθεση άλλοτε φιλοσοφική, άλλοτε ανατρεπτική, ενίοτε αυτοσαρκαστική, μιλάει για όλα τα θέματα που μας απασχολούν στη ζωή.  Τη φιλία, την αγάπη, την αλήθεια, το χρήμα, την εξουσία, την προδοσία, τη ματαιοδοξία, το θάνατο, τον έρωτα, τη μοναξιά, τις προσωπικές αυταπάτες. Καταγράφει  με επιμονή τα συμπεράσματά του με το μόνο τρόπο που ξέρει: “απλώς γράφεις, όπως κάποιος άλλος χορεύει, τραγουδά, εργάζεται, επινοεί, χτίζει, φουρνίζει το ψωμί ή σπέρνει και κάνει πράγματα που δεν μπορείς εσύ”.

Ο Δουατζής καταπιάνεται με το μέγιστο πρόβλημα του ανθρώπου που είναι το πώς θα φτάσει σε μια κοινωνία πολιτών που θα απονέμει γενικά το δίκαιο. Στη διαδρομή του αυτή μερικές φορές οργίζεται: “Με πόσα κέρματα μετριέται η ψυχή σου / η ανάσα σου, η υποτέλεια / με πόσα, αλήθεια, κέρματα μετριέται;”. Άλλες φορές απογοητεύεται: “δεν είδα συμπολεμιστές, παρά κουφάρια / σε καναπέδες της παραίτησης και της αδιαφορίας”.  Καταγγέλλει: “Α, οι καλές μανούλες, φόνισσες μάνες / με πόσα εγκλήματα είναι φορτωμένες /  και νιώθουν ευτυχείς γι’ αυτό”.

Άλλες φορές ο στίχος του ακούγεται σαν προτροπή: “όσο μένεις υπήκοος / δεν γίνεσαι πολίτης”.  Άλλες φορές σαν μυστικό που θέλει να μοιραστεί με τον αναγνώστη του: “να ανακαλύψεις την ευτυχία που κρύβεται στα ελάχιστα, τα θεωρούμενα μηδαμινά”.  Κι άλλες φορές σαν ψίθυρος στον εαυτό του: “Αν είναι να με θυμούνται από έναν τάφο καλύτερα να γίνω τέφρα σκορπισμένη στους τέσσερις ανέμους”.

Γίνεται μάρτυρας της προσωπικής του συνείδησης και παρατηρεί τον αιώνα του με εντιμότητα και ειλικρίνεια. Με όπλο του την ποίηση πασχίζει να ξεπεράσει τα όρια που θέτει η ανθρώπινη φύση, “…αλλά αναπνέω βαθιά / γιατί πάντα με στήριζαν οι λέξεις”.

Στην εκλεκτική αυτή σύνθεση ο Γιώργος Δουατζής δεν εξηγεί πώς να είμαστε ευτυχείς αλλά πώς να είμαστε άξιοι της ευτυχίας. Και σε τρεις στίχους συνοψίζει όλο το νόημα:

Να ήξερες με πόσο

λίγη αγάπη

θα άλλαζε ο κόσμος….

Ένα βιβλίο που διαβάζεται εύκολα. Ο αναγνώστης μπορεί να το ξεκινήσει από την αρχή, από τη μέση ή από το τέλος, ή μπορεί να το διαβάσει χωρίς συνοχή γυρνώντας σελίδες στην τύχη. Οι φράσεις του όμως δημιουργούν τελικά ένα ενιαίο σύνολο, έναν ποιητικό Κανόνα ευζωίας.

Πηγή: diastixo.gr

Ο Γιώργος Δουατζής απαγγέλλει ποίημα αφιερωμένο στον Τάσο Λειβαδίτη.

Ομιλία Γιώργου Δουατζή σε εκδήλωση, για τον ποιητή Τάσο Λειβαδίτη, του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (20-5-2009)

The post Απάνθισμα Τάσου Λειβαδίτη – Είπαν Έγραψαν first appeared on Γιώργος Δουατζής.]]> https://douatzis.gr/2013/11/17/apanthisma/ Sun, 17 Nov 2013 00:15:35 +0000 https://douatzis.gr/site/index.php/2013/11/17/apanthisma/ Δύο Λόγια Για το Βιβλίο Δείγμα Γραφής Είπαν Έγραψαν  

…ακόμα κι η ζωή μου αποχτά σημασία όταν τη διηγούμαι σε κάποιον…

…ή ο παιδικός μας φίλος, που καθισμένοι στο πεζούλι τα βράδια μοιράζαμε τον κόσμο – αλλά εγώ τον έκλεβα.

…έτσι δεν μπόρεσα ν’ αποτελειώσω καμιά ηλικία…

…σαν ένα παιδί που το αθώωσαν για να μην έχει τίποτα δικό του…

ANAKAΛYΨH 1977

… οι άγιοι φοβισμένοι είχαν καταφύγει στα ημερολόγια…

… ίσως γιατί υπάρχει κάτι που γι’ αυτό δε μίλησε ποτέ κανείς – και μόνο εκεί ζήσαμε…

… έτσι έμεινα χωρίς ηλικία σαν τα παλιά σφάλματα….

… και ξεκινάει μια μέρα καλή, όταν παραδεχτείς απ’ το πρωί τη νύχτα που φτάνει…

EΓXEIPIΔIO EYΘANAΣIAΣ 1979

Tόσα άστρα κι εγώ να λιμοκτονώ.

… και μόνον η έλλειψη κάθε ενδιαφέροντος για τους άλλους είναι που έδωσε στη ζωή μας αυτό το ατελείωτο βάθος.

… όπως μια γυναίκα που δεν τη γνώρισες ποτέ κι όμως θα πρέπει κάποτε να ‘χατε αγαπηθεί πολύ…

… γιατί αλίμονο αν μαθαίναμε όσα μας έχουν συμβεί.

BIOΛETEΣ ΓIA MIA EΠOXH  1985

… μόνον η ανωνυμία μας διατηρεί μακριά από μύθους ή λεηλασίες…

… ένας μικροδιεκπεραιωτής του ανέφικτου μες στην αιώνια λησμονιά…

… μεταμορφώνομαι σε ήρωα (για να αποφύγω τους πραγματικούς κινδύνους)…

..ά, μόνος μου έκανα τη ζωή μου άθλια για να μοιάζει λίγο με πραγματική.

Tελικά ήμουν πολύ φιλόδοξος για ν’ αρκεστώ μονάχα σε μια ζωή.

… η πραγματικότητα είναι κάτι το δευτερεύον που διέκοψε για λίγο τα μεγάλα μας σχέδια…

MIKPA ΓYMNAΣMATA ΛHΣMONIAΣ

…κρύβω τα λίγα χρήματά μου, για να μπαίνει πιο άφοβα απ’ το παράθυροτο φως του φεγγαριού.

…δεν είχε πού να πάει, ώσπου σηκώθηκε και με αργά, αβέβαια βήματα ανέβηκε στον ουρανό.

“Mα πως περπατάς επί των κυμάτων;” ρώτησα.

“Eχασα τον δρόμο” μου λέει.

Oι άνθρωποι βιάζονται: έγνοιες, βιοτικές συνθήκες, όνειρα συμβιβασμοί – πού καιρός να γνωρίσουν τη ζωή τους.

Kι η μητέρα φορούσε πάντα φαρδιά φορέματα, για να σκεπάζει ίσως και εκείνον που δε γίναμε.

Γι’ αυτό σου λέω, μην κοιμάσαι: είναι επικίνδυνο. Mην ξυπνάς:

θα μετανιώσεις.

ΜIKPO BIBΛIO ΓIA MEΓAΛA ONEIPA 1987

…στάθηκα πάντα ανυπεράσπιστος μπροστά στους άλλους όπως οι νεκροί έτσι έμαθα τι θα πει αιωνιότητα.

A, έχασα τις μέρες μου αναζητώντας τη ζωή μου.

…οι στάλες πάνω στα τζάμια διαγράφονταν δυσανάγνωστες σαν το δίκιο των ανθρώπων.

Aλλά όποιος στάθηκε αναποφάσιστος στη μέση της κάμαρας έχει διαβεί κιόλας τα σύνορα του κόσμου.

TA XEIPOΓPAΦA TOY ΦΘINOΠΩPOY 1990 (εκδόθηκε μετά το θάνατό του ποιητή)

…η σιωπή κάνει τον κόσμο πιο μεγάλο, η θλίψη πιο δίκαιο…

…κι ο έρωτας είναι η τρέλα μας μπροστά στο ανέφικτο να γνωρίσει ο ένας τον άλλο…

Oλόκληρη η ζωή μου δεν ήταν παρά η ανάμνηση ενός ονείρου μέσα σε ένα άλλο όνειρο.

Kι ίσως θα πρέπει να χαθείς ολότελα για να μάθεις κάποτε ποιος είσαι…

Αυτό το κορφολόγημα από τα άνθη που έσπειρε στο διάβα του ο μεγάλος μας ποιητής Tάσος Λειβαδίτης*, του το είχα υποσχεθεί, χρόνια πολλά πριν. Δεν κατάφερα να το κάνω όσο ζούσε ο ποιητής, έτσι που να έχει μιαν άλλη εγκυρότητα με την έγκρισή του. Ήταν ένα χρέος για μένα, τον μικρό του φίλο και μαθητή, όχι απλά μια υπόσχεση.

H εργασία αυτή, της επιλογής στίχων του Tάσου Λειβαδίτη, είναι σαφέστατα μία απόλυτα προσωπική επιλογή και δεν έχει καμία απολύτως σχέση με φιλολογική προσέγγιση. Eκατό άνθρωποι να έκαναν αυτή τη δουλειά, είναι βέβαιο ότι οι επιλογές δεν θα ήταν σε καμία περίπτωση ίδιες.

Το προσωπικό στοιχείο, τα βιώματα, η σχέση με τον ίδιο τον ποιητή – που με τίμησε με τη φιλία του – έφτιαξαν, ασυνείδητά μου, τον άξονα που κινήθηκα και ξεχώρισα τους στίχους εκείνους, που μου “μίλησαν” περισσότερο και που κατά τη γνώμη μου, αναδεικνύουν ένα σπάνιο φιλοσοφικό βάθος, το οποίο δεν συναντάς εύκολα στους ιερουργούς της ποίησης.

Κράτησα τη ροή των στίχων του πρωτοτύπου και προσάρμοσα στη σημερινή γραμματική ελάχιστες λέξεις, κυρίως από τα πρώτα του ποιήματα. Απομόνωσα στίχους που αναφέρονταν στον ποιητή και στην ποίηση και τους παραθέτω στην αρχή του βιβλίου, για να καταδειχθεί η οπτική του Tάσου Λειβαδίτη, για την τέχνη που υπηρέτησε πιστά επί δεκαετίες.

Είναι το ελάχιστο ευχαριστώ, στον μεγάλο ποιητή, δάσκαλο και φίλο, που μου χάρισε – όπως και σε χιλιάδες άλλους – στιγμές δυνατές, ευαίσθητες, βαθιά ανθρώπινες. Γράφει κάπου: «Iσως αργότερα μάθουν πως έζησα…».

Κι είναι αλήθεια πώς τώρα, οχτώ χρόνια μετά το θάνατο του και αύριο, θα ανακαλύπτουν συνεχώς όλοι, πώς έζησε και τι δημιούργησε ο Tάσος Λειβαδίτης.

Kι αλλού γράφει: «κι αφού ποτέ δεν είχα ζήσει φανερά, θ’ ακούτε το τραγούδι κι όταν λείπω…»

Ακούμε το τραγούδι σου Tάσο, τώρα με γκρίζα μαλλιά, όπως τότε έφηβοι, όπως τώρα οι έφηβοι. Και θα μας συντροφεύει πάντα και περισσότερο, όσο μας βυθίζουν στον χυδαίο κι εφήμερο καταναλωτισμό των πάντων. Γιατί τώρα σε έχουμε περισσότερο ανάγκη…

Αθήνα 5 Νοεμβρίου 1996

Ο Τάσος Λειβαδίτης υπήρξε ο πλέον αγαπημένος μου ποιητής, φίλος επί δεκαετίες και σοφός δάσκαλος.

Για την (προσωπική μου) ιστορία, αναφέρω πως ο Τάσος Λειβαδίτης νοσηλευόταν στο Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθηνών, όπου και έχασε τη ζωή του στις 30 Οκτωβρίου 1988 και σε διπλανό κτίριο νοσηλεύοταν ο πατέρας μου Γιάννης Δουατζής, ο οποίος έχασε τη ζωή του ένα μήνα αργότερα στις 24 Νοεμβρίου 1988. Διπλή απώλεια αγαπημένων ανθρώπων, στο ίδιο νοσοκομείο, σε ένα μήνα…