κάτοπτρα

Τα κάτοπτρα – tovivlio.net

douatzis — Thu, 12 Nov 2020 12:47:54 +0000

Μικρό σημείωμα για Τα Κάτοπτρα του Γιώργου Δουατζή από τις εκδόσεις ΣΤΙΞΙΣ.

Δύσκολο βιβλίο, σαν την αληθινή, την ατόφια ποίηση κι ας είναι πεζό! Δύσκολο όχι για κάποιο άλλο λόγο αλλά γιατί πίσω από κάθε πρόταση είναι κρυμμένες πολλές ακόμα, δύσκολο γιατί για να το μελετήσει κανείς σε βάθος θα πρέπει να έχει θέσει, πρώτα ο ίδιος ως αναγνώστης, τον εαυτό του μπροστά σε όλα εκείνα που ως ευθύνες του αναλογούν απέναντι στην ακεραιότητα της αξιοπρέπειάς του. Τολμούμε να πούμε, κι ας μας συγχωρεθεί η υπερβολή γιατί δεν είναι τέτοια, πως τούτο το βιβλίο δεν είναι για όλους, ο προορισμός του είναι ο νους που έχει παιδευτεί μέσα από τη βάσανο της μελέτης.

Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί πως από τον τίτλο του ακόμα ο συγγραφέας έχει εντέχνως «κρύψει» το σκεπτικό του, το οποίο αναλύεται μέσα στις σελίδες των είκοσι τεσσάρων κεφαλαίων. Το κάτοπτρο αντανακλά τον άνθρωπο, έχει σχέση με το φως, που ως ευχή αλλά και κατάρα μαζί, διώχνει τις σκιές και κάνει τα πράγματα σαφή και ξεκάθαρα. Με αυτόν τον αλληγορικό τρόπο, μέσα από τα πεζά κείμενα του Γιώργου Δουατζή, τα οποία αν κανείς μετά τη μελέτη αποστασιοποιημένα τα συλλογιστεί ένα ένα χωριστά ίσως και να τα κατατάξει στον κόσμο των ποιημάτων μιας και μοιάζουν σ’ αυτά λόγω της έντονης αφαιρετικότητάς τους, έρχεται να μιλήσει ή ίσως να ρωτήσει τον αναγνώστη για μια σειρά πράγματα. Για τον έρωτα, για τον θάνατο, για το απαραίτητο και για το λιτό, για την τέχνη, για τα όνειρα, για τη ζωή και τελικά για τον ίδιο τον Άνθρωπο. Ρωτά και για ζητήματα που είναι δύσκολο να ερμηνεύσει ή να κατανοήσει ο μέσος άνθρωπος, όπως ο χρόνος και η ψυχή και το κάνει με τρόπο εξαιρετικό, δεν στέκεται απλώς στην επιφάνεια των πραγμάτων. Η βαθιά φιλοσοφική ματιά του συγγραφέα αποτυπώνεται έντονα στα είκοσι τέσσερα κείμενα – κάτοπτρα, τα οποία ως σύνολο τελικά αποτελούν μια ενιαία οντότητα. Ο αναγνώστης, αν και το βιβλίο δεν ξεπερνά τις ογδόντα σελίδες, δε θα φτάσει στην τελευταία χωρίς να κοπιάσει και να ιδρώσει, τούτο το πόνημα δεν διαβάζεται επιδερμικά.

Μελετώντας το, αθέλητα μού ερχόταν στο μυαλό συνειρμοί από την Ασκητική του Καζαντζάκη, όχι επειδή ο Γιώργος Δουατζής προσπάθησε να γράψει κάτι αντίστοιχο, αλλά γιατί τούτα τα δυο βιβλία με έφεραν μπροστά στην ψυχή μου και σχεδόν χωρίς να το καταλάβω ήρθα σε έναν διάλογο ουσίας με τον εαυτό μου. Ελπίζοντας να μου συγχωρεθεί αυτή η προσωπική αναφορά, τοποθετώ τα Κάτοπτρα σε περίοπτη θέση στη βιβλιοθήκη μου για να έχω το δικαίωμα να τα ανακαλώ κάθε φορά που ως άνθρωπος θέλω μια υπενθύμιση πως είμαι απλώς… ένας άνθρωπος!

The post Τα κάτοπτρα – tovivlio.net first appeared on Γιώργος Δουατζής.

Κάτοπτρα – Κώστας Θερμογιάννης

douatzis — Thu, 29 Oct 2020 12:12:38 +0000

Η βαθιά φιλοσοφική ματιά του συγγραφέα αποτυπώνεται έντονα στα είκοσι τέσσερα κείμενα – κάτοπτρα, τα οποία ως σύνολο τελικά αποτελούν μια ενιαία οντότητα. Ο αναγνώστης, αν και το βιβλίο δεν ξεπερνά τις ογδόντα σελίδες, δε θα φτάσει στην τελευταία χωρίς να κοπιάσει και να ιδρώσει, τούτο το πόνημα δεν διαβάζεται επιδερμικά.

Μελετώντας το, αθέλητα μού ερχόταν στο μυαλό συνειρμοί από την Ασκητική του Καζαντζάκη, όχι επειδή ο Γιώργος Δουατζής προσπάθησε να γράψει κάτι αντίστοιχο, αλλά γιατί τούτα τα δυο βιβλία με έφεραν μπροστά στην ψυχή μου και σχεδόν χωρίς να το καταλάβω ήρθα σε έναν διάλογο ουσίας με τον εαυτό μου. Ελπίζοντας να μου συγχωρεθεί αυτή η προσωπική αναφορά, τοποθετώ τα Κάτοπτρα σε περίοπτη θέση στη βιβλιοθήκη μου για να έχω το δικαίωμα να τα ανακαλώ κάθε φορά που ως άνθρωπος θέλω μια υπενθύμιση πως είμαι απλώς… ένας άνθρωπος!

The post Κάτοπτρα – Κώστας Θερμογιάννης first appeared on Γιώργος Δουατζής.

Κάτοπτρα – Διώνη Δημητριάδου

douatzis — Thu, 29 Oct 2020 12:09:33 +0000

Τα εικοσιτέσσερα κάτοπτρα, που παραθέτει εδώ ο Γιώργος Δουατζής, είναι επιφάνειες (άλλες επίπεδες, άλλες κοίλες ή κυρτές), που πάνω τους μπορούμε να δούμε τα είδωλα των προσώπων, των καταστάσεων, των ιδεών, μέσα από το οπτικό πρίσμα το δικό του. Αυτός, λοιπόν, ως πηγή νοητικού φωτός, ρίχνει το βλέμμα του σε όλα αυτά που αποθησαυρίζει μέσα του, άλλα που τον θλίβουν, άλλα που ακόμα τον παρακινούν σε σκέψη και δράση. Κι εμείς, οι αποδέκτες αυτών των ανακλωμένων εικόνων, πότε αντικρίζουμε μαζί του αυτά τα είδωλα ως θεατές, και πότε παίρνουμε τη θέση μας στον καθρέφτη, γιατί όσα γράφει αγγίζουν τις δικές μας προσλαμβάνουσες παραστάσεις. Άλλες όπως είναι, μέσα από το επίπεδο κάτοπτρο, άλλες σε μεγέθυνση, μέσα από ένα κυρτό κάτοπτρο που αυξάνει τα μεγέθη και τότε ο λόγος απογειώνει τον τόνο του, ή σε σμίκρυνση, μέσα από ένα κοίλο κάτοπτρο για τα πιο χαμηλόφωνα και πονεμένα σχόλια, που αλλιώς δεν αντέχεις το βάρος τους.

Μιλώντας για τον έρωτα, αυτόν που με τον δαφνοσκεπή παραλογισμό του, ως σάρκα αληθινή εισέρχεται στα σώματα, που έτοιμα να τον δεχθούν απογειώνονται στο πάθος τους δοσμένα, πώς μπορεί να μην υψώσει τους τόνους του λόγου του; Και πολύ περισσότερο, όταν αυτή τη δύναμη του έρωτα τη βλέπει να πυροδοτεί με τη σειρά της το έργο του;

Γι’ αυτό, όποιος αποπειραθεί να τιθασεύσει το δημιουργικό μου πάθος, πράγμα που δεν κατάφερε κανείς, αναγορεύεται εχθρός μου. Το πρόβλημα δεν είναι η ένταση του αυτονόητα υπάρχοντος πάθους μου, του αστείρευτου ζωογόνου έρωτα, που επιζητώ κάθε στιγμή. Αλλά το πώς θα μορφοποιηθεί η δύναμη αυτού του πάθους σε έργο, για να μπορέσω να το μοιραστώ, μακριά από φθοροποιά αισθήματα.

Τα άλλα, τα πιο χαμηλόφωνα, προσεγγίζονται αλλιώς. Ο τόνος ψιθυρίζει, και τότε αυτός που μιλά αναζητεί δίπλα του κάποιον συνοδοιπόρο να νιώσει το υπόκωφο της φωνής.

Όμως εγώ θα επιμένω να κοιτάξουμε τους άλλους βαθιά στα μάτια να ψιθυρίσει η ψυχή μας ένα ποίημα, σαν να ήταν το μοναδικό που έχει γραφεί, το τελευταίο ή έστω το πρώτο που έφτασε στα αυτιά τους. Βλέπεις, υπάρχουν ώρες σαν κι αυτήν όπου έχουν ανάγκη οι άνθρωποι μία φωνή, έστω κι αν ψιθυρίζει.

Αυτό που ανακαλύπτουμε σελίδα τη σελίδα κοιτάζοντας μέσα τους είναι μια κατάθεση απολύτως προσωπική, με όση δύναμη μπορεί ποτέ να έχει σαν τέτοια. Το αν θέλει κάποιος να δει τον εαυτό του να συμπλέει μ’ αυτήν είναι επίσης προσωπική υπόθεση και φυσικά αναμέτρηση με το δικό του μπόι. Πολλές κοινές οι αναφορές, γιατί συνταιριάζουν μεταξύ τους συχνά οι εικόνες που επιλέγουμε για να «γράψουν» μέσα μας. Θα μπορούσαν να είναι απότοκο της πολιτικής πείρας, για όσους βέβαια συμπαραταχθήκαμε κάποτε (ή και ακόμα) με τους κοινούς πόθους και τα οράματα μιας κοινωνίας που αναζητούσε το καλύτερό της πρόσωπο. Μαζί και οι πολλές διαψεύσεις, και η κατάργηση των οραμάτων και οι Εφιάλτες που μας πρόδωσαν. Η αυθεντική μετάλλαξη του ιδιώτη σε πολίτη τα συμπεριλαμβάνει όλα αυτά αναπόφευκτα.

Το παιχνίδι ανάμεσα στο άσπρο και το μαύρο, σωτήριο για να μη βυθιστούν στο γκρι… Γι’ αυτό ενδύθηκα το ομορφότερο ποίημα, περιδιαβαίνω τις γειτονιές διακριτικά τα σούρουπα, σκορπίζω την αχλύ της περίσκεψης, διερωτώμενος πόση δύναμη να κρύβει αυτή η συσσωρευμένη οργή, τι θα επισυμβεί μετά τη νομοτελειακή της έκρηξη. Και βάζω τις ψηφίδες μου στίχο το στίχο, οικοδομώντας την ύψιστη πολιτική μου πράξη, που δεν είναι άλλη από την ευαισθητοποίηση των ψυχών και το κέντρισμα κάθε κριτικής σκέψης. Μήπως και μέσα από όλα αυτά ορθωθεί η δύσμοιρη και ες αεί αιτούμενη αξιοπρέπεια του πολίτη.

Και μόνον η εντόπιση του κινδύνου να επικρατήσει το γκρι και να χαθεί η σαφής διάκριση του άσπρου από το μαύρο, θα έφτανε για να καταξιωθεί η νέα αυτή συγγραφική κατάθεση του Δουατζή. Η σωτήρια επιλογή του καθενός που καθορίζει τη θέση του στον κόσμο. Ποιος είναι, ποιος ο κόσμος που τον περιβάλλει και πού ακριβώς (και μαζί με ποιους) βρίσκεται ως προς αυτόν. Η πλήρης γνώση/θέση για να προχωρήσει η ζωή. Αξίζει, ωστόσο, να μείνουμε και σ’ αυτήν την ποιητική κατάθεση, που βρίσκει πάντα τον χώρο να σταθεί και να δηλώσει την παρουσία της. Το ποίημα, που έχει την εγγενή δύναμη να πλησιάζει τους ανθρώπους, κι ας μιλά συχνά με υπαινιγμούς και με μεταφορές, και να τους προσφέρει την πολύτιμη θέα του κόσμου από τη φύση του αλλά και την προνομιούχο θέση του να βλέπει τα πράγματα λίγο διαφορετικά. Και ο ποιητής που νιώθει χρέος του να τριγυρνά στους δρόμους και να μοιράζεται τη σκέψη του. Πάνω απ’ όλα αυτό κάνει με τα Κάτοπτρα. Όψεις του κόσμου σε πραγματικές διαστάσεις, σε μεγέθυνση ή σε σμίκρυνση, όπως μπορεί και όσο αντέχουν οι ίδιες οι αλήθειες του.

Τη μία και μοναδική ζωή ιχνογραφεί με τις ενδόμυχες σκέψεις του, αυτήν που οφείλει ο καθένας στον εαυτό του να τη ζήσει χωρίς εκπτώσεις και συμβάσεις φθοροποιές που ανατρέπουν την αξία της. Με τη φωνή, όταν πρέπει, αλλά και με τη σιωπή, την πολύτιμη άηχη κραυγή, όταν κρίνεται απαραίτητο.

Όλοι κάποια στιγμή βυθίζονται στην αιώνια σιωπή, χωρίς ίχνος «εγώ», και το συχνότερο, χωρίς αθανασία. Κι είναι κατάκτηση διδακτική να βυθιστείς στην επιλεγμένη δική σου σιωπή. Για να ’σαι έτοιμος από καιρό να αποδεχθείς γαλήνια την πάγκοινη για όλους αναπόφευκτη αιώνια σιωπή, καθώς και τον αδήριτο κύκλο της μίας και μοναδικής ζωής μας.

Όταν κατορθώνει ένα βιβλίο ογδόντα μόλις σελίδων να μιλήσει σχεδόν για όλα, «για την απώλεια, την προσφορά, την τέχνη, την ποίηση, τον έρωτα, τη φθορά, το θάνατο, το χρόνο, τη ματαιοδοξία, την ευτυχία. Για όλα όσα συνθέτουν τον παράλογο κόσμο μας και τροφοδοτούν τον πολυκύμαντο ψυχισμό του σύγχρονου ανθρώπου» (όπως γράφεται στο οπισθόφυλλο), τότε λες πως η σκέψη αξίζει να μοιράζεται, έτσι απλά και λιτά με όλο της το περιεχόμενο, με όλη της την αγάπη. Όπως γράφει άλλωστε και ο ίδιος αφήνοντας ανοιχτή τη χαραμάδα της ψυχής του για να δούμε τον στόχο του λόγου του: Έτσι και τότε, παίρνεις δικαιολογία ύπαρξης προσφέροντας στον άλλον.

The post Κάτοπτρα – Διώνη Δημητριάδου first appeared on Γιώργος Δουατζής.

Κάτοπτρα – Μάρθα Παπαδοπούλου

douatzis — Fri, 23 Oct 2020 13:06:27 +0000

Ποιο είναι αυτό το πρόσωπο που κανένας καθρέφτης
δεν μπορεί να σου το δώσει;
Τάσος Λειβαδίτης

Συχνά έχουμε την εντύπωση, ότι τα πάντα μοιάζουν καθρέφτης. Πολλές φορές διακρίνουμε τον εαυτό μας μέσα από τη συμπεριφορά των άλλων, δενόμαστε μαζί τους ή τους απωθούμε, διότι διαθέτουν κάτι απ’ τον εσώτερο εαυτό μας, που είτε μας γοητεύει, είτε δεν αντέχουμε να το βλέπουμε. Και αντιστρόφως, βέβαια, αυτά που προβάλλουμε στους άλλους ή διαισθανόμαστε γι’ αυτούς, ξαφνικά φανερώνονται. Η δική μας συμπεριφορά μπορεί να «βγάλει» στους άλλους έναν «άλλον» εαυτό, ανάλογα με την ποιότητα των σκέψεων, που κάνουμε γι’ αυτούς. Σαν να συντονίζονται οι πεποιθήσεις μας με τις επιβεβαιώσεις, που θα γεννήσουν με τη σειρά τους καινούργιες πεποιθήσεις.

Αυτές, όμως, οι πεποιθήσεις περιορίζουν τη σφαιρική θέαση των πραγμάτων, μας φυλακίζουν, μας κλειδώνουν στην πλήξη του δεδομένου. Θα πρέπει να ξεφύγει κανείς από το καταδυναστευτικό του Εγώ για να ελευθερωθεί από τον οποιονδήποτε καθρέφτη και τους αντικατοπτρισμούς του και να δει τα όντως όντα. «Φέρνει λύπη αυτή η επανάληψη του εγώ που τάχα τον ορθώνει, όταν την ίδια στιγμή η φανέρωση της απόλυτης ένδειας τον στέλνει στον γκρεμό. Τι μόρφωμα θα προκύψει αν αναδέψει γερά τις μύριες εικόνες που έχουν οι άνθρωποι για εκείνον, ρίχνοντας και τα δεκάδες προσωπεία του στη χύτρα των εντυπώσεων, που δεν είναι παρά κατασκευές που έκαναν οι άλλοι για να καλύπτουν τις ανάγκες τους», γράφει εύστοχα ο Γιώργος Δουατζής. Δεν είναι τυχαία, άλλωστε, η ανά τους αιώνες ακλόνητη ρήση του Σωκράτη «εν οίδα ότι ουδέν οίδα». Είναι ο πιο ασφαλής δρόμος να πορευτεί κανείς στη ζωή. Να μην γνωρίζει, να αναζητά, να εκπλήσσεται σαν το μικρό παιδί, που ανακαλύπτει τα πάντα για πρώτη φορά. Τότε, διευρύνονται οι ορίζοντες, διαφαίνονται νέες πτυχές στο μυστήριο της ζωής, μένει κανείς άναυδος, επικοινωνεί με το μέχρι πρότινος αόρατο, άφατο, μεταφυσικό, ερμητικά κλειστό. Το μεγαλείο της Ύπαρξης αποκαλύπτεται σ’ αυτόν, που πορεύεται με καθαρό νου και ανοιχτή ψυχή στο άγνωστο γνωρίζοντας ότι δεν γνωρίζει, αλλά φλεγόμενος να μάθει. Όποιος εκ των προτέρων πιστεύει ότι γνωρίζει, είναι καταδικασμένος να μην μάθει ποτέ.

Υπό αυτήν την έννοια τα κάτοπτρα, λοιπόν, είναι περιορισμένης εμβέλειας, διότι απεικονίζουν μόνο τις μορφές. Οι μορφές, όμως, μας πλανεύουν και κρίνουμε δίχως να σκεφτούμε, ότι πίσω από κάθε μορφή υπάρχει μια άυλη ψυχή, που δεν είναι εύκολο να την κατανοήσεις, ούτε να την αγγίξεις, γιατί βρίσκεται πάντα σε διαδικασία εξέλιξης και είναι ενέργεια. «Η εικόνα σου, φανταστικό ηχείο. Όμως οι ήχοι σου πραγματικοί.»

Δεν είναι, λοιπόν, καθόλου τυχαίο που με το έργο του «Τα Κάτοπτρα», μια σειρά 24 στοχαστικών, φιλοσοφικών δοκιμίων, ο πολυτάλαντος Γιώργος Δουατζής, θα σπάσει όλα τα κάτοπτρα. Κανένα είδωλο, κανένα φθαρμένο προσωπείο δεν θα μείνει. Το ψεύτικο καταρρέει, οι μάσκες πέφτουν. Ο συγγραφέας είναι καλός πολεμιστής. Την ώρα που ραγίζουν τα κάτοπτρα, μέσα στον ανατριχιαστικό ήχο του κατακερματισμένου γυαλιού, ο συγγραφέας σώζει το πρόσωπό του.

Το μόνο πρόσωπο, που κανένας καθρέφτης δεν μπορεί να δώσει. Αυτό της αξιοπρέπειας. Αξιοπρέπεια σημαίνει καθαρή συνείδηση και μια περήφανη ψυχή, που πορεύεται στη ζωή έχοντας κερδίσει τον σεβασμό των άλλων. Αξιοπρέπεια σημαίνει να βιώνει ο άνθρωπος τη ματαιότητα, την απουσία, τον πόνο, να κάθεται στην άδεια πολυθρόνα της απώλειας, να καλλιεργεί πνευματικά και ηθικά το Εγώ για να πέσει και με σφιγμένη γροθιά να προχωρεί στην αναπόφευκτη, αιώνια σιωπή, εκεί που όλα αναιρούνται, αθωώνονται, εξαγνίζονται. Άλλωστε, δεν υπάρχουν απόλυτες αλήθειες, ούτε βεβαιότητες. Η μόνη βεβαιότητα είναι η ρευστότητα, η ανατροπή, το πέρασμα από το «ξέρεις ποιος είμαι εγώ;» στο «ξέρεις ποιος ήμουν εγώ; »

Ο Γιώργος Δουατζής δεν αρκείται στη μορφή ούτε του εαυτού του, ούτε των συνανθρώπων του. Σπάει τους καθρέφτες, θρυμματίζει την όψη, αποστασιοποιείται και αποταυτίζεται απ’ αυτήν για να συλλάβει κάτι βαθύτερο, κάτι ανώτερο ως ένας τρίτος παρατηρητής. Βγαίνει από το σώμα του για να συναισθανθεί, να συμπράξει, να συμβάλει. Προσπερνά το υπάρχειν ή το πάσχειν και διεισδύει στο συνυπάρχειν ή στο συμπάσχειν. Διασχίζει την άβυσσο στο βιβλίο αυτό ο Γιώργος Δουατζής με μια γοητευτική, ερωτεύσιμη, εξομολογητική ειλικρίνεια. Χωρίς αμυντικά φίλτρα. Χορεύει με τις σκιές και τις μάσκες, αφήνει τις αναμνήσεις να κυλήσουν γλυκά απ’ τις παλάμες του, βιώνει τη μόνωση ή τη θλίψη ελπίζοντας στην απρόσμενη χαραμάδα της επόμενης μέρας. Αναζητά την αλήθεια, που μοίρα της είναι να αναιρείται. Εισχωρεί στα μυστικά δρώμενα της νύχτας, γεύεται την τρυφερότητα ή την τραχύτητά τους. Δεν μπαίνει σε καλούπια, αντιστέκεται στο τυποποιημένο, στο επίπλαστο, στο κατασκευασμένο, στο δήθεν.

Ο φθόνος, η μικρότητα, το μίσος δεν μπόρεσαν να τον αλλοιώσουν, να τραυματίσουν το είναι του. «Η αίσθηση της αρπαγής, της πλεονεξίας, της ανάγκης για υπεροχή, της τάσης για επιβολή, απωθεί, αηδιάζει, τρομάζει.» Τα ανθρώπινα πάθη (ο πλούτος, η ματαιοδοξία, η αδικία, η ιδιοτέλεια, η αλαζονεία, η ζήλια, η κακία) συνιστούν μια μορφή αρρωστημένης προκατάληψης και όντας αντιστρόφως ανάλογα με τη γνώση συντηρούν το κοινωνικό κατεστημένο. Η προκατάληψη συμβαδίζει με την τυραννία των παθών του ανθρώπου. Αντιθέτως, η γνώση πάνω στην οποία εδραιώνεται η επιστήμη, η φιλοσοφία, η τέχνη διαμορφώνει πανανθρώπινες αξίες, οι οποίες χαλιναγωγούν, καταλαγιάζουν τα πάθη.

Ο συγγραφέας έχοντας με τίμημα κερδίσει την πείρα και τη σωφροσύνη, αντλεί δύναμη απ’ τη χαρά. Η προσφορά στον συνάνθρωπο, η έγνοια για τους άλλους, η δημιουργικότητα, ο αγώνας για ένα ιδανικό, η επιτυχία, η ομορφιά της φύσης, η αγάπη! Όλα οδηγούν στη χαρά. Ο φθόνος φθίνει τους ανθρώπους, η αγάπη άγει στο παν. «Ίσως χαρακτηριστώ αφελής, αλλά κανείς δεν θα μάθει ποτέ ότι οι χαρές που κέρδισα ήταν πολλές και ουσιώδεις, συχνά με δυσανάλογα βαρύ τίμημα…Παρά ταύτα, εξακολουθώ πεισματικά να παίζω με τα χρώματα, να παίρνω χαρά μέσα από τις αντιστίξεις, με την αποδοχή ως και των ακριβότερων τιμημάτων».

Αναρωτιέται, επίσης, αν υπάρχει ευτυχία και κατά πόσο είναι συνυφασμένη με το φως. Δυσπρόσιτη η απάντηση. «Το χρειάζομαι, που λες, το φως. Για να δω καθαρά το απειλητικό κενό ανάμεσα σε αυτό που λέμε άνθρωπος της καθημερινότητας και σε αυτό που λέμε διαχρονικά Άνθρωπος, αυτό που συνθέτει την ανθρωπότητα ως ιστορία.» Η Ποίηση είναι ευτυχία, ως φως και ταυτοχρόνως αγάπη εξαγνιστική, που τρέφεται από τη σιωπή και πίνει το νερό της μελαγχολίας. «Η μελαγχολία είναι το σπίτι, το ψωμί και το νερό μου. Με τη μελαγχολία μου δεν ένιωσα ποτέ πλήξη, πολύ περισσότερο ανία». Η μελαγχολία, όπως θεωρεί ο δημιουργός, είναι αντίσταση στη ματαιοδοξία ή στην ανάγκη για υστεροφημία, που συχνά κυριεύουν ή αποπροσανατολίζουν τους ανθρώπους που υπηρετούν την τέχνη.

Θα εισέλθει, επίσης, στο κεφαλαιώδες ζήτημα του έρωτα. «Πώς θα ήταν η ζωή χωρίς αυτήν την ιερή μανία, τη νοητική ασθένεια…που πυρπολεί τα σωθικά;» Η νύχτα φέρνει πιο κοντά τους ανθρώπους. Τροφοδοτεί το συναίσθημα και την ώρα που αιωρούνται όλες οι εκδοχές, ο ερωτευμένος καίγεται από την ανάγκη της βεβαιότητας κι αυτή η βεβαιότητα στον έρωτα δεν υπάρχει. «Γράμματα, συλλαβές, λέξεις, λόγια, τραγούδια, χάθηκαν στον άνεμο. Αιμάτινα σημάδια πότισαν τον ορίζοντά μας. Νοήματα έφυγαν σαν πουλιά, δεν γύρισαν και δεν έμαθα ποτέ αν χάθηκαν στην ανάγκη για σιγουριά.»

Ο έρωτας, η φυγή, η αδιαφορία ως «ένας μικρός αλλά καταλυτικός θάνατος του συναισθήματος κι ενός σημαντικού μέρους της ανθρώπινης αξιοπρέπειας», η άλωση της ψυχής, η ενατένιση, η ακραία εσωστρέφεια, το βύθισμα στο μηδέν. Και πώς γίνεται την ώρα που φεύγει κάποιος και τον χάνεις να αναδύονται όλες οι επιστροφές μαζί; Πώς γίνεται η απουσία να μοιάζει τόσο πολύ με την παρουσία και να μας σημαδεύει; Πώς γίνεται ξαφνικά το ασήμαντο σημαντικό και πώς το οριστικό και αμετάκλητο γεννά την ελπίδα του αναστρέψιμου;

«Φεύγουν κι οι άνθρωποι σαν πανικόβλητα πουλιά… Πανικόβλητους τους βλέπεις να κρύβουν τα μάτια σαν στρουθοκάμηλοι, να τρέχουν για να στρίψουν στην πρώτη γωνιά του δρόμου, να χαθούν, ανασφαλείς, μικροί, για λύπηση, τόσο μικροί. Και δεν είχες την πρόνοια να σκεφτείς ότι δεν έφταιξαν αυτοί, αλλά εσύ που τους ζητάς πράγματα που δεν έχουν να σου δώσουν.»

Ό,τι και να γράψει, ό,τι και να δημιουργήσει ο Γιώργος Δουατζής, σ’ όποιο «κάτοπτρο» κι αν κοιταχτεί, έχει στις φλέβες του την έξαρση των λέξεων, στο βλέμμα του την τρυφερότητα ενός λευκού περιστεριού, έχει στον νου του το καθαρό οξυγόνο της φαντασίας, στην ψυχή του «διάκοσμο λιτό κάτι τεράστια φθινοπωρινά φύλλα»και ταξιδεύει με όλους τους ανέμους ζητώντας να επιστρέψει «στα έγκατα, όπου το μηδέν συναντά το άπειρο». Έτσι, δεν πρόδωσε ποτέ τον ποιητή μέσα του. Έναν ποιητή, που δεν τον ενδιαφέρει η δημοσιότητα, οι φθηνοί εντυπωσιασμοί, αλλά η αναγνώριση από λίγους ανθρώπους που εκτιμά, υπό την στέγη της ταπεινότητας αλλά και του βάρους της ευθύνης, που φέρει ο ρόλος του πνευματικού ανθρώπου μέσα στην κοινωνία. «Όποιος αποπειραθεί να τιθασεύσει το δημιουργικό μου πάθος, πράγμα που δεν κατάφερε κανείς, αναγορεύεται εχθρός μου», θα γράψει.

Απαλλαγμένος από νίκες και ήττες ίπταται στον αέρα της ελευθερίας χωρίς τις αλυσίδες, που επιβάλλει η εκάστοτε εξουσία. Στόχος του, έργο ζωής και ύψιστη πολιτική του πράξη ήταν πάντα η ευαισθητοποίηση των ψυχών και το κέντρισμα της κριτικής σκέψης, ενάντια στις ψευδαισθήσεις που εγκλωβίζεται ο σύγχρονος άνθρωπος και στις αυταπάτες που βυθίζουν ολόκληρους λαούς στο τέλμα. Με μια άκρως ευαίσθητη κοινωνική συνείδηση και με την επαναστατικότητα της τέχνης του, αντιστάθηκε πάντοτε σθεναρά μέσα απ’ το δημοσιογραφικό του λειτούργημα σε κάθε άνεμο απελπισίας και οδύνης, σε κάθε απειλή και εκφοβισμό, που εξανδραποδίζουν και χειραγωγούν, που σπρώχνουν το ποίμνιο στον γκρεμό. «Είναι η κραυγή που βγαίνει από τα πιο βαθιά του εσώτερου εαυτού, σαν ένας ανεστραμμένος καταρράκτης-πίδακας που θέλει να καλύψει ολόκληρο το σύμπαν.» Δεν συμμετέχει στο θέατρο του παραλόγου ο Γιώργος Δουατζής, γίνεται διάφανος, τόσο διάφανος, που κανένα κάτοπτρο δεν μπορεί να τον καθρεφτίσει.

The post Κάτοπτρα – Μάρθα Παπαδοπούλου first appeared on Γιώργος Δουατζής.

Κάτοπτρα – Μάριος Μπέγζος

douatzis — Fri, 23 Oct 2020 12:59:42 +0000

Ι.

Το πρόσφατο πεζό ποίημα του Γιώργου Δουατζή τιτλοφορείται «Τα Κάτοπτρα». Είκοσι τέσσερα δοκίμια, ισάριθμα με τα γράμματα της ελληνικής αλφαβήτου, πραγματεύονται πολυάριθμα θέματα υπαρξιακής ανησυχίας και μεταφυσικής εγρήγορσης όλων μας.

Ποίημα επονόμασα το ανθολόγιο πεζών δοκιμίων του Γιώργου Δουατζή, επειδή πρόκειται για όντως δημιούργημα. Στην αρχέγονη ελληνική γλώσσα λέγεται «ποίημα» από το ρήμα «ποιώ», δηλαδή δημιουργώ, κάνω, πράττω, κατασκευάζω, καθετί που ποιείται εκ του μηδενός.

Αλλωστε ο συγγραφέας μας είναι γνωστός και καταξιωμένος ποιητής του έμμετρου λόγου με πολλές συλλογές ποιητικών δημιουργημάτων του και μάλιστα με φωτογραφική πλαισίωση, όπως τα φημισμένα «Φωτοποιήματα» που κυκλοφορήθηκαν προ ετών. Ας μην λησμονούμε ότι το ποίημα δεν είναι πια το ομοιοκατάληκτο στιχούργημα του παρελθόντος. Το ποίημα αναφέρεται στον αισθαντικό λόγο της ζωής ο οποίος εκφράζεται ελεύθερα κι απευθύνεται στον κοινό λόγο της ολότητας της κοινωνίας μας και της προσωπικότητας καθενός και καθεμιάς μας.

Ο τίτλος «Τα Κάτοπτρα» είναι απαράμιλλος και εφάμιλλος του περιεχομένου του βιβλίου. Κάτοπτρα είναι οι καθρέφτες δηλαδή καθετί υλικό, στερεό ή υγρό, που αντικατοπτρίζει και καθρεφτίζει το παν στην ζωή μας. Όχι μόνο ο κατασκευασμένος από ανθρώπινα χέρια καθρέπτης ή η επιφάνεια ενός υαλοπίνακα που αντικατοπτρίζει, αλλά ακόμα και η ακατασκεύαστη μέσα στην φύση επιφάνεια του νερού σε μια ήρεμη λίμνη είναι που αντικαθρεπτίζει τα εικονιζόμενα όντα.

Ολα αυτά νοούνται ως κάτοπτρα. Ανθρωπος και κόσμος γεννούν, επινοούν και ποιούν κάτοπτρα για να κοινωνήσουν την αλήθεια της ζωής. Το ίδιο πράττει και ο Γιώργος Δουατζής σε αυτό το πόνημά του.

ΙΙ.

Θεμελιώδης ελληνική εμπειρία είναι η όραση την οποία το κάτοπτρο καταξιώνει στο έπακρο. Στην ελληνική κοσμοθεωρία ισχύει η ρήση: «ό,τι υπάρχει βλέπεται» και «ό,τι είναι φαίνεται». Η φιλοσοφία ως πρωταρχική ελληνική επινόηση παγκοσμίως και διαχρονικά, τόσο ως λέξη (φιλοσοφία = φιλία σοφίας) που μένει αμετάφραστη στις ευρωπαϊκές γλώσσες, όσο και ως ιστορική πραγματικότητα, θεμελιώνεται στην κριτική επερώτηση της παραπάνω ρήσης: «ό,τι φαίνεται είναι;» ή μήπως «τα φαινόμενα απατούν»; «Τι είναι το όν;» δηλαδή καθετί που είναι και υπάρχει.

Αραγε είναι μόνο οτιδήποτε φαίνεται και βλέπεται ή και κάτι άλλο ακόμα, περισσότερο, βαθύτερο, παραπέρα; Τι είναι στ΄ αλήθεια αυτό που φαίνεται ότι είναι; Η διαστολή του φαίνεσθαι από το είναι και η ζήτηση της αλήθειας σε αυτό που είναι πάντα και, όταν όλα έρχονται και παρέρχονται, αυτό μένει και παραμένει, ακόμα κι όταν δεν φαίνεται πια, σαν την ψυχή του ανθρώπου μέσα στο σώμα του που φθείρεται, είναι το τιτάνιο εγχείρημα που λέγεται και είναι η φιλοσοφία.

Το κάτοπτρο υπηρετεί την όραση. Ο καθρέπτης είναι λειτουργός της θεωρίας, της θωριάς που εμβιώνεται στο «θέατρον», τον τόπο της θεωρίας / θωριάς / ματιάς. Η αλήθεια βλέπεται δηλαδή θεωρείται με κάτοπτρα, ποτέ γυμνή και μόνη της, απ΄ ευθείας. Η αλήθεια είναι σαν τον ήλιο που φωτίζει και θερμαίνει, αλλά τυφλώνει όποιον τον αντικρύσει κατάματα, με γυμνό οφθαλμό, χωρίς ματογυάλια ή δίχως κάτοπτρα.

Ο Γιώργος Δουατζής τιτλοφορεί τα ποιητικά του δοκίμια, που ο Σεφέρης ονόμαζε «δοκιμές», δηλαδή απόπειρες και δοκιμασίες, επακριβέστατα ως «Τα Κάτοπτρα». Όλα όσα γράφει είναι καθρέπτες της αλήθειας της ζωής μας.

ΙΙΙ.

Μόνο με κάτοπτρα βλέπουμε την αλήθεια κι έτσι την πλησιάζουμε χωρίς να την κατέχουμε, την αγαπάμε χωρίς να μας ανήκει και την φιλούμε («φιλο-σοφία) όπως οι ερωτευμένοι φιλούνε και φυλάνε ο ένας τον άλλον. Το φιλί και η φιλία, το «φιλώ» και το «φυλώ», με –ι- ή με –υ- σαν το «φιλάω» και το «φυλάω», ο σωματοφύλακας και ο δεσμοφύλακας, ο εραστής κι ο ζηλωτής (ζηλιάρης) απέχουν μόλις μια τρίχα ή ένα γράμμα του αλφαβήτου μας!

Η αρχαιότερη μαρτυρία για τα κάτοπτρα βρίσκεται στην ελληνική μυθολογία με τον εκπάγλου καλλονής νεαρό Νάρκισσο. Ο συνεχής αυτοθαυμασμός του στο κάτοπτρο της λίμνης επέφερε τον θάνατό του. Η αλήθεια δεν εξασφαλίζεται με την ωραιότητα, αλλά αντιθέτως η ομορφιά σώζεται από την αλήθεια που βρίσκεται στο «μέτρον» και όχι στην «ύβριν» του εγωτικού νοσηρού αυτοθαυμασμού.

Επόμενη αρχαία μαρτυρία κατόπτρων είναι η Βίβλος. Στην Παλαιά Διαθήκη απαγορεύεται η ειδωλοποιία: «ου ποιήσεις σεαυτώ είδωλον ουδε παντός ομοίωμα» και ο Θεός μένει αόρατος αλλά όχι αόμματος! Στην Καινή Διαθήκη πάλι γράφεται το εξής: «άρτι γαρ βλέπομεν ως εν εσόπτρω, εν αινίγματι, όταν δε έλθη το τέλειον, οψόμεθα πρόσωπον προς πρόσωπον».

Ο Φρόυντ τοποθετεί τον ναρκισσισμό με βάση τον ομώνυμο ελληνικό μύθο στην απαρχή της ψυχανάλυσης ανατέμνοντας έτσι με ικανοποιητικό τρόπο τον ανθρώπινο ψυχισμό. Το πασίγνωστο «στάδιο του καθρέφτη» στον Λακάν χαρακτηρίζει τον άνθρωπο σε διαστολή προς το υπόλοιπο ζωικό βασίλειο.

Με ιδιάζουσα ευαισθησία και αξιοπαρατήρητη καλαισθησία ο Γιώργος Δουατζής κεντάει τον λόγο του έχοντας τις λέξεις για στημόνι και τα βιώματα για υφάδι. Το πεζό ποίημά του θίγει ένα μεγάλο φάσμα υπαρξιακών καταστάσεων με κυριότερες κατά την άποψή μας τις ακόλουθες: την σιωπή (σ. 11), την σκιά (σ. 16), την ελπίδα (σ. 21), την ποίηση (σ. 28) και το δίπολο της ζωής μας, τον έρωτα με τον θάνατο (σ. 43 και 78-79).

Ακολουθώντας την ρήση ενός σύγχρονου θυμόσοφου ότι «αν θέλεις να εκνευρίσεις ένα ποιητή, εξήγησε την ποίησή του» (Τ. Ν. Νασσίμ, Η Κλίνη του Προκρούστη, 2011, σ. 83), σπεύδω να διακόψω την παρουσίαση του βιβλίου παραπέμποντας σας σε αυτό το ίδιο το πεζό ποίημα.

Διατυπώνω εν τέλει μια θερμή παράκληση, αν όχι ικεσία κιόλας, που έχει ως εξής: οι αποψινοί ακροατές να γίνετε οι αυριανοί αναγνώστες του Γιώργου Δουατζή.

The post Κάτοπτρα – Μάριος Μπέγζος first appeared on Γιώργος Δουατζής.

Κάτοπτρα – Κώστας Θερμογιάννης

douatzis — Fri, 23 Oct 2020 12:57:25 +0000

Μελετώντας το, αθέλητα μού ερχόταν στο μυαλό συνειρμοί από την Ασκητική του Καζαντζάκη, όχι επειδή ο Γιώργος Δουατζής προσπάθησε να γράψει κάτι αντίστοιχο, αλλά γιατί τούτα τα δυο βιβλία με έφεραν μπροστά στην ψυχή μου και σχεδόν χωρίς να το καταλάβω ήρθα σε έναν διάλογο ουσίας με τον εαυτό μου. Ελπίζοντας να μου συγχωρεθεί αυτή η προσωπική αναφορά, τοποθετώ τα Κάτοπτρα σε περίοπτη θέση στη βιβλιοθήκη μου για να έχω το δικαίωμα να τα ανακαλώ κάθε φορά που ως άνθρωπος θέλω μια υπενθύμιση πως είμαι απλώς… ένας άνθρωπος!

The post Κάτοπτρα – Κώστας Θερμογιάννης first appeared on Γιώργος Δουατζής.

Κάτοπτρα – Γιώργος Ρούσκας

douatzis — Fri, 23 Oct 2020 12:55:09 +0000

«Δεν γνωρίζω σκιά που να μη μου έδωσε υπέροχα μαθήματα».

Αρχίζεις νωρίς το βράδυ να διαβάζεις ένα βιβλίο που σου τράβηξε την προσοχή με το δωρικό του εξώφυλλο (σε εικαστική επιμέλεια του ζωγράφου Μιχάλη Αμάραντου) και το πολύ βολικό του σχήμα.

Εικοσιτέσσερα κείμενα, τόσο ποιητικά που δύσκολα τα λες πεζά. Θα μπορούσαν να σταθούν άνετα ως πεζόμορφα ποιήματα. Σαφώς είναι φιλοσοφικές αναζητήσεις με πλούσια αποστάγματα (αγαπημένη λέξη του ποιητή-συγγραφέα) από το κρασί της ζωής, που αναπόφευκτα εμπεριέχουν και δοκιμιακά στοιχεία. Πρωτοτυπούν, όμως, και σε κάτι άλλο. Είναι πασιφανέστατα ταξιδιωτικές μαρτυρίες στις αχανείς χώρες του «εγώ», άρα μαρτυρίες ψυχολογικές. «Ποιητικές φιλοσοφικές μαρτυρίες ψυχολογίας». Με μια λέξη; «Ποιητικά».

Διαπραγματεύονται μια σειρά από θέματα που απασχολούν τον άνθρωπο από την ώρα που ένιωσε τον εαυτό του. Θέτουν ερωτήματα αλλά δεν διστάζουν να δώσουν πεντακάθαρη και τη στάση του συγγραφέα. Όπου έχει απάντηση αποκρυσταλλωμένη, τη μοιράζεται.

Ξεκινώντας, μετά τη σιωπή της νύχτας, διαβάζεις για την αξία της σιωπής στη ζωή: Σιωπή προστάζουν οι σοφοί, οι απώλειες, οι απουσίες. Αλαλία, για να μάθεις, να νιώσεις, να αφουγκραστείς… Σιωπή, για να μπει στα κύτταρά σου η σοφία των αιώνων που έρχεται ήρεμα κι απλά, αλλά και στον θάνατο, με εκείνη, την άλλη σιωπή: Για να ’σαι έτοιμος από καιρό να αποδεχθείς γαλήνια την πάγκοινη για όλους αναπόφευκτη αιώνια σιωπή, καθώς και τον αδήριτο κύκλο της μίας και μοναδικής ζωής μας.

Η καταλυτική αξία του έρωτα ως συστατικό ζωής, ως κίνητρο δημιουργίας, ως ίδιον ανθρωπιάς αλλά και η ίδια η αίσθησή του, με επίγνωση του εφήμερου, κατοπτρίζεται έντεχνα ξεσηκώνοντας τις διαθέσεις: αφήνομαι χωρίς περίσκεψη, χωρίς αιδώ, στον δαφνοσκεπή παραλογισμό του έρωτα, κι όσο κρατήσει, έτοιμος για το τίμημα μιας απώλειας που πάντοτε καραδοκεί.

Η ευελιξία ως τρόπος αντίστασης και εν τέλει επιβίωσης, υμνείται μέσω της εναλλαγής: Μεγάλη διδαχή η αντιστροφή των ρόλων μέσα στο χρόνο.

Η ελπίδα και η τεράστια σημασία του ελάχιστου, ως καθοριστικού παράγοντα στη ζωή, το ανοιχτό μυαλό, το βλέμμα δίχως παρωπίδες, η αισιοδοξία, η θέληση, όλα συμπυκνωμένα σε μια πρόταση: Διότι όλο και μια χαραμάδα θα δείξει την οδό της διαφυγής, όλο και ένα χέρι θα βρεθεί απλωμένο να αναζητά τη μοιρασιά στην καρποφόρα σοφή σιωπή. Τόσα χρόνια μετά, σε βεβαιώ: Αρκεί να θέλεις για να δεις.

Η ταπεινότητα, η αυτογνωσία, ο σεβασμός στον εαυτό και στον άλλο, ως υπέρτατη αξία, ως πρόταση τρόπου «πορεύεσθαι», μέσα από ένα μάθημα στάσης ζωής: μου έμαθε να μη βάζω το πιστεύω μπρος από κάθε πρόταση, αλλά το ίσως, το νομίζω, κι έτσι στερημένος από κάθε βεβαιότητα έμαθα να ζω ήρεμος.

Ο ποιητής; Ο ποιητής δεν θα σε προδώσει. Θα είναι πάντα εδώ, με το τραγούδι του να σου θυμίζει διεκδικήσεις κι ενοχές, αγαπημένες και όνειρα, ταπεινότητα κι ανταμοιβές, αγώνες και απολαβές, στερήσεις και δοσίματα, μεγαθυμίες κι έρωτες, θυσίες και απαντοχές, μοιρασιές και ιδανικά.

Μην ξεχνάς όμως: Ο ποιητής δεν γνώρισε ήττες ή νίκες. Δεν θέλησε ποτέ να αποδείξει το δίκιο του, πόσο περισσότερο να το επιβάλει, μιας και η κάθε λογής επιβολή φέρει τη βία.

Όσο για την ποίηση, μην ανησυχείς, γιατί τα σκαλοπάτια της Ποίησης δεν χορταριάζουνε ποτέ

Ομολογείται ευθαρσώς σε προσωπικό επίπεδο (αφού ο καθρέφτης δεν λέει ψέματα, ούτε στα παραμύθια –βλ. και το γνωστό παραμύθι της Χιονάτης: «καθρέφτη, καθρεφτάκι μου») ότι η μελαγχολία είναι το σπίτι, το ψωμί και το νερό μου.

Πώς αντιστέκεται ο Γιώργος Δουατζής; Και βάζω τις ψηφίδες μου στίχο το στίχο, οικοδομώντας την ύψιστη πολιτική μου πράξη, που δεν είναι άλλη από την ευαισθητοποίηση των ψυχών και το κέντρισμα κάθε κριτικής σκέψης. Μήπως και μέσα από όλα αυτά ορθωθεί η δύσμοιρη και ες αεί αιτούμενη αξιοπρέπεια του πολίτη.

Μέγα ζήτημα η αξιοπρέπεια του ανθρώπου και η καταρράκωσή της από το εκάστοτε πολιτικό σύστημα. Γι αυτό και η λέξη «πολίτης». Τον απασχολεί διαρκώς, όπως και ο χρόνος.

Ο χρόνος; Προσεγγίζεται μέσα από τρεις υποστάσεις ή μη υποστάσεις ( βλ. το «ον» και το «μη ον» του Παρμενίδη). Μη βιωμένος, απών: Όταν δεν τον ζεις, ασυνείδητα γίνεται απών ο χρόνος. Είναι χρόνος αβίωτος, υποτιμημένος, ίσως γιατί σου χαρίστηκε, δεν μόχθησες να τον κερδίσεις.

Απαιτούμενος: Ποιος θα μου πει αν έχω τον χρόνο που χρειάζομαι, όταν συνεχώς απαιτείται κι άλλος, κι άλλος χρόνος;

Ακατανόητος: Θέλω να δω τον μη χρόνο στην πλήρη διάσταση της ανυπαρξίας του. Να δω το ακατόρθωτο θέλω.

Ο θάνατος οράται μέσα από ένα άλλο προειδοποιητικό πρίσμα: ο θάνατος ολοκληρώνεται μόνον όταν ξεχνάς ολοκληρωτικά εκείνους που έφυγαν και κυρίως το έργο τους.

Η σχέση με το χρήμα; το μόνο που απόμεινε είναι η μεγάλη τους περιουσία σε χρήμα. Και η ζωή τους κενή από αναμνήσεις, τόσο που ούτε να νοσταλγήσουν δεν μπορούν.

Οι άνθρωποι; Η αλήθειά τους; Τα προσωπεία; πάντοτε θα υπάρχει μία απορημένη μορφή στο υπερώο που δεν ξέρεις αν είναι μάσκα, προσωπείο ή πρόσωπο.

Στάση ζωής; Η αγάπη για τον πλησίον: Βάλε την άκρη της γλώσσας στην αγάπη για τον διπλανό να δεις με πόσο λίγο δόσιμο μπορεί να γλυκαθεί η ψυχή σου. Αλλά και το κράτημα του κεφαλιού ψηλά: στάχυα που αρνήθηκαν τις υποκλίσεις.

Ερωτήματα δύσκολα: Γιατί εντείνεται η ύπαρξη του άλλου μέσα από την απουσία; Πώς σημαδεύει η απώλεια το νου και την ψυχή; Ποια είναι η κινητήρια δύναμη της ζωής; Της γραφής; Φταίει η αυταπάτη της ευτυχίας που με γεμίζει ερωτήματα;

Η τραγικότητα της ύπαρξης και η σχέση της με τη ζωή και τον θάνατο:

Τραγικότητα της ανθρώπινης ζωής είναι αυτό που νιώθεις στη διάρκειά της. Όχι στην ανυπαρξία του θανάτου.

Δημοσιότητα, αναγνώριση, κάστες, κυκλώματα; Τα πράγματα με το όνομά τους: η αναγνώριση δεν έρχεται από φτηνές επιβραβεύσεις αυτοχρισμένων ειδικών που ζουν κρίνοντες, ξεχνώντας ότι υπάρχουν μόνο μέσα από το έργο των κρινομένων.

Ποιος φταίει; Αυτόματη απάντηση; Οι άλλοι φυσικά. Μετά από λίγο; Όχι. Όλα ξεκινάνε από εμάς, αν συνειδητοποιήσουμε ή συμφιλιωθούμε με κάτι τόσο απλό: δεν είχες την πρόνοια να σκεφτείς ότι δεν έφταιξαν αυτοί, αλλά εσύ που τους ζητάς πράγματα που δεν έχουν να σου δώσουν.

Η τέχνη; Η ομορφιά; Η αντοχή της στο χρόνο; Η εικόνα σου, φανταστικό ηχείο. Όμως οι ήχοι σου πραγματικοί. Αλλά και, τι να το κάνεις να είσαι επιζών χωρίς τη ζωογόνο ομορφιά.

Υστεροφημία και ματαιοδοξία [θέμα που αναπτύσσεται διεξοδικά στο αμέσως προηγούμενο βιβλίο του ιδίου, στον «Μουσουργό» (Εκδόσεις: Στίξις, 2017)]: Υστεροφημία. Αδελφή της η ματαιοδοξία και χωρίς αυτήν δεν θα υπήρχε έργο τέχνης στον πλανήτη.

Το μαύρο, οι σκιές και πώς μπορεί ο άνθρωπος να βρεθεί πίσω ή έξω από αυτές, προσεγγίζονται με ένα τρόπο αισιόδοξο και ελπιδοφόρο, κόντρα στη μόδα της εποχής μας: Η ελπίδα μπορεί να μας οδηγήσει πίσω από τις σκιές, όπου βρίσκεται σίγουρα το φως, αλλιώς δεν θα υπήρχαν. Είναι σκιές παρόντος, παρελθόντος, μέλλοντος. Σκιές διαδρομής, αγώνα, ζωής. Δεν γνωρίζω σκιά που να μη μου έδωσε υπέροχα μαθήματα.

Η σύγκρουση κατά μέτωπο με τους έξωθεν επιβαλλόμενους κανόνες, τις κάθε είδους χειραγωγήσεις και τα ολέθρια «πρέπει»: Αναρωτιέμαι, θα είχαν λόγο ύπαρξης οι ατελέσφοροι κανόνες ηθικής, οι θρησκευτικές χειραγωγήσεις, τα καταδυναστευτικά πρέπει –που έχτισαν τις πραγματικές μας φυλακές– αν φέραμε, στα ανθρώπινα κύτταρά μας, την αγάπη στον εαυτό, τους άλλους και τον κόσμο;

Το φως; Λυτρωτική η πορεία προς το φως. Πώς θα ήταν η ζωή χωρίς αυτό;

Ο σύγχρονος πολιτισμός; Μπήκαν, βλέπεις, σε καλούπια σύνθλιψης αρχέγονες επιθυμίες, αντικαταστάθηκαν από τεχνητές καινούργιες, πάντοτε για το καλό μας, και κυρίως για να νιώθουμε ευτυχείς.

Αντίσταση και πώς; Επανάσταση είναι να υψώνεις τη σημαία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, να προελαύνεις με πίνακες γλυπτά και μουσικές, με λάβαρα ειρήνης, να σπέρνεις τον πολιτισμό κι οι κάτοικοι της χώρας, με συνείδηση πολίτη, να μην ακολουθούν σαν υποτελείς, αλλά να συμπορεύονται ισότιμα προς το μέλλον…

Η αλήθεια, μία και μοναδική, ή πολλές; Συχνά η πραγματικότητα δεν σημαίνει αλήθεια. Πάρε για παράδειγμα το πώς θα περιγράψουν δεκάδες άνθρωποι ένα γεγονός ή έστω μια στατική εικόνα. Ο καθένας θα περιγράψει τη δική του πραγματικότητα, την πρόσληψή της που συνιστά τη δική του αλήθεια.

Τι άλλο είναι Τα Κάτοπτρα του Γιώργου Δουατζή; Πώς τα βλέπεις; Πώς εκείνα βλέπουν τη ζωή, μιας και το όνομά τους ετυμολογικά προέρχεται από το «ορώ»; Καταλήγεις στο (βάζοντας και τη λέξη «νομίζω» πλέον στο λεξιλόγιό σου) ότι είναι λεκτικοί ομιλούντες καθρέφτες που έχουν καταγράψει εμπειρίες μιας ζωής -της ζωής του- και έρχονται να μας τις μεταδώσουν, μαζί με τις σκέψεις και τους προβληματισμούς του πρωταγωνιστή τους.

Γιατί Τα Κάτοπτρα εικοσιτέσσερα; Τόσα είναι και τα γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου. Επειδή τα γράμματα είναι τα συστατικά των λέξεων και αυτές με τη σειρά τους τα συστατικά των ολοκληρωμένων προτάσεων και νοημάτων, έτσι και εδώ. Είναι τα συστατικά-βασικές αξίες της ζωής του ποιητή, με τα οποία συνθέτει την κοσμοθεωρία του, απαρτίζοντας το νόημα της δικής του ζωής. Αυτό το μοιράζεται δημόσια μέσω του βιβλίου.

Είναι οι συζητήσεις του παππού με τον εγγονό, της γιαγιάς με την εγγόνα. Είναι οι εξομολογήσεις ενός ανθρώπου προς τον άνθρωπο της ζωής του, τον «άνθρωπό» του, τον «ένα», τον κύρη ή την κυρά του. Είναι αγκαλιές ζεστασιάς που ανοίγουν σαν μυγδαλιές στο κρύο του τεχνολογικού μας πολιτισμού. Είναι προκηρύξεις αντίστασης στους κατοχικούς μας καιρούς, τοιχοκολλημένες στους ταλαιπωρημένους τοίχους της ψυχής των αναγνωστών. Είναι το τράβηγμα της κουρτίνας για να εισρεύσει άπλετο φως στο δωμάτιο με τις αναμμένες οθόνες. Είναι σπορές ελπίδας, αισιοδοξίας, ηπιότητας, ανθρωπιάς, ταπεινότητας, ολιγάρκειας. Είναι σταλακτίτες που σχηματίστηκαν με εμπειρίες ετών ζωής.

Νομίζω. Δεν ξέρω. Ένα ξέρω. Όπως το λέει ο ίδιος ο Γιώργος Δουατζής: Ζεις. Και τραγουδάς σιωπηλά τη χαρά. Τη χαρά της ζωής. Την ωδή της τραγουδάς.

The post Κάτοπτρα – Γιώργος Ρούσκας first appeared on Γιώργος Δουατζής.

Κάτοπτρα – Διώνη Δημητριάδου

douatzis — Fri, 23 Oct 2020 12:51:08 +0000

Σε πρώτο πρόσωπο ο Δουατζής, εν είδει εξομολόγησης, ανοίγει τη σκέψη του και τη μοιράζεται μαζί μας. Ποίηση; Πεζές σκέψεις; Ένας λόγος κάπου στο μέσον, εκεί που συναντώνται η λογοτεχνία και το δοκίμιο; Φυσικά και δεν έχει σημασία να κατατάξουμε σε κάποιο είδος τα γραφόμενα, όταν αυτά δεν μας απασχολούν γραμματειακά αλλά μας προσεγγίζουν με τον ανθρώπινο τρόπο που τα λόγια γνωρίζουν. Θα προτιμούσα, λοιπόν, να πω πως εδώ έχουμε μια συνομιλία, όπως αυτές που πρώτα γίνονται απέναντι στο επίπεδο κάτοπτρο του καθρέφτη (που δεν παραλλάσσει καθόλου το προβαλλόμενο είδωλο), και κατόπιν απευθύνονται σε όποιον θα συναντηθεί ευθύβολα και με ειλικρίνεια μαζί τους. Ίσως η γωνία πρόσπτωσης της φωτεινής δέσμης να είναι αυτή που θα καθορίσει και την οπτική. Του συγγραφέα και τη δική μας. Κι εδώ, όπως φαίνεται, έχουμε μια απολύτως μετωπική αντιμετώπιση των θεμάτων (ακόμα και όταν τα κάτοπτρα είναι κοίλα ή κυρτά η αγαθή πρόθεση επιτρέπει τις μικρές παραλλαγές του ειδώλου) ικανή να φέρει συνοδοιπόρους στην πορεία της όσους αντέχουν την αλήθεια των πραγμάτων. Θα μπορούσε, άραγε, όλο αυτό να έχει κάποιο διδακτισμό; Συχνά η πείρα ζωής αρέσκεται στο μοίρασμα, χωρίς να αποκλείεται μέσα σ’ αυτό και μια δόση ματαιοδοξίας. Ευτυχώς γνωρίζουν, όσοι γερά πατούν στα πιο ακραία ρείθρα των δρόμων, ότι καμία πείρα δεν μεταβιβάζεται, καθώς αδυνατεί να βρει το όμοιό της στη βιωμένη ζωή. Κάθε ένας και μόνος του, να αναζητεί τα περάσματα τα ασφαλή. Και όταν δεν τα βρίσκει και κατακρημνίζεται, πάλι να το θεωρεί δικό του κατόρθωμα και συσσώρευση εμπειριών, που κάποτε θα συνιστούν την προσωπική του πείρα ζωής. Όχι, λοιπόν, δεν υπάρχει ίχνος διδακτισμού στα εικοσιτέσσερα κάτοπτρα του Δουατζή. Αυτό που ανακαλύπτουμε σελίδα τη σελίδα κοιτάζοντας μέσα τους είναι μια κατάθεση απολύτως προσωπική, με όση δύναμη μπορεί ποτέ να έχει σαν τέτοια. Το αν θέλει κάποιος να δει τον εαυτό του να συμπλέει μ’ αυτήν είναι επίσης προσωπική υπόθεση και φυσικά αναμέτρηση με το δικό του μπόι. Πολλές κοινές οι αναφορές, γιατί συνταιριάζουν μεταξύ τους συχνά οι εικόνες που επιλέγουμε για να «γράψουν» μέσα μας. Θα μπορούσαν να είναι απότοκο της πολιτικής πείρας, για όσους βέβαια συμπαραταχθήκαμε κάποτε (ή και ακόμα) με τους κοινούς πόθους και τα οράματα μιας κοινωνίας που αναζητούσε το καλύτερό της πρόσωπο. Μαζί και οι πολλές διαψεύσεις, και η κατάργηση των οραμάτων και οι Εφιάλτες που μας πρόδωσαν. Η αυθεντική μετάλλαξη του ιδιώτη σε πολίτη τα συμπεριλαμβάνει όλα αυτά αναπόφευκτα.

Έτσι και τότε, παίρνεις δικαιολογία ύπαρξης προσφέροντας στον άλλον.

The post Κάτοπτρα – Διώνη Δημητριάδου first appeared on Γιώργος Δουατζής.

Κάτοπτρα – Κατερίνα Αγγελάκη Ρουκ

douatzis — Fri, 23 Oct 2020 12:47:01 +0000

Όταν διάβασα Τα Κάτοπτρα, η έκπληξη ήταν η πρώτη, πολύ έντονη, αντίδρασή μου γιατί δεν θυμόμουνα να είχα διαβάσει ποτέ ένα τόσο πολυδιάστατο κείμενο, όπου δένουν η σε βάθος φιλοσοφική έκφραση και η ποιητικότητα της ανθρώπινης φύσης, χωρίς να ξεχνάμε τους επιβεβαιωτικούς της ύπαρξης χτύπους της καρδιάς.

Τα Κάτοπτρα διδάσκουν πως η πραγματική σοφία έχει την γλώσσα την ανθρώπινη που εκφράζει απλά μια διαφορετική προσέγγιση ζωής.

The post Κάτοπτρα – Κατερίνα Αγγελάκη Ρουκ first appeared on Γιώργος Δουατζής.