Ο Γιώργος Δουατζής, κινούμενος από τη βαθειά εκτίμηση στο έργο του Λειβαδίτη και την αγάπη που τρέφει ο μαθητής για τον Δάσκαλο, θεώρησε ηθικό χρέος -όπως αναφέρει- την επιμέλεια και έκδοση αυτού του βιβλίου, με αφορμή τη συμπλήρωση τριάντα χρόνων (1988-2018) από τον θάνατο του ποιητή, το έργο του οποίου αποτελεί θεμελιώδες κεφάλαιο στην ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Δεν είναι, άλλωστε, τυχαίο το ποίημα το Γιώργου Δουατζή «Το χρέος», γραμμένο τον Οκτώβριο του 1990, με το οποίο κλείνει το βιβλίο αυτό. Παραθέτω κάποιους στίχους:

«Έτσι κύλησαν οι αιώνες 

και νάμαστε πάλι οι δυο μαζί 

να μετράμε μέρες και ποιήματα 

να ζωντανεύουμε λευκά χαρτιά 

για νάχουν αγάπη οι άνθρωποι

και να ζεσταίνονται τις νύχτες του χειμώνα

ήσυχοι αφού κάποιοι άλλοι 

τραγούδησαν γι’ αυτούς κι απόψε

πληρώνοντας το προαιώνιο χρέος

που θα εκκρεμεί την επόμενη, τη μεθεπόμενη

την κάθε των ανθρώπων νύχτα.»

Με αφορμή αυτή την υπέροχη, πολύπλευρη και εμπεριστατωμένη έκδοση, να πούμε ότι ο Τάσος Λειβαδίτης γεννημένος στην Αθήνα το 1922 και έχοντας χαραγμένα στην ψυχή του τα βιώματα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και του Εμφυλίου αγωνίζεται για πανανθρώπινα ιδανικά και για το όραμα της ειρήνης, της ελευθερίας, της κοινωνικής δικαιοσύνης.

Έγραψε: «Τα ζήσαμε όλα: το μίσος, την ταπείνωση, τη δόξα και τους φόβους της, τον έρωτα και τον εγωϊσμό του και πάνω απ’ όλα την τραχειά, αιώνια πείνα μας για την ελευθερία.»

«Τραγουδάω όλους εσάς που αντισταθήκατε

τραγουδάω τους άσπρους, τους μαύρους, τους κίτρινους

τραγουδάω την ελπίδα που δεν έχει χρώμα

τραγουδάω το αίμα που σ’ όλα τα γεωγραφικά σημεία είναι κόκκινο.

Με το λαρύγγι μου πεταμένο έξω φαρδύ, σαν προκυμαία

τραγουδάω την παγκόσμια αδερφοσύνη.»

Βασανιστήρια, εξορίες, φυλακίσεις, εκτελέσεις, πόνος, φόβος συνθέτουν το σκηνικό ενός αρρωστημένου κόσμου, διαβρωμένου από το χρήμα, την υποκρισία και τον παραλογισμό. Ένας ηθικά χρεωκοπημένος κόσμος, κατακερματισμένος και ασυνάρτητος, που βουλιάζει στις αντιφάσεις, στην ηδονή της ύλης, στο υπαρξιακό κενό. Μια πάσχουσα ανθρωπότητα. Η ποίηση, όμως, ως τέχνη επαναστατική και ύψιστη πολιτική πράξη και ο Τάσος Λειβαδίτης ως επαναστατικός ποιητής, την ώρα της κατάρρευσης του ονείρου αποκάλυψε το δαιδαλώδες εσωτερικό αδιέξοδο  και ανακάλυψε την οδύνη της ανθρώπινης ύπαρξης, που πηγάζει απ’ το απώτατο παρελθόν και δυστυχώς σημαδεύει το παρόν και το μέλλον μας. Επανάσταση για κείνον είναι η συγχώρεση, ο σεβασμός, η αξιοπρέπεια, η τραγικότητα του να γνωρίζει κάποιος τόσο βαθιά την αλήθεια της ήττας και συγχρόνως να την κρύβει από τον ίδιο του τον εαυτό προκειμένου να στηρίξει και να ορθώσει τον Άνθρωπο με άλφα κεφαλαίο. Η μοίρα κοινή για όλους, γι’ αυτό προβάλλει το μοιρασμένο ψωμί, τη συντροφικότητα, την αδελφοσύνη και την αγάπη. Περνάει από το εγώ στο εμείς. Και στο εμείς δικαιώνεται η ακέραιη αυθεντική ζωή.

Ένα πολύ σημαντικό στοιχείο της ποίησης του Λειβαδίτη, που επισημαίνεται και στο βιβλίο αυτό από τους αναλυτές του έργου του, είναι η σχέση του με τους νεκρούς συντρόφους. Διαφαίνεται μια σχέση αλληλοπροστασίας και αλληλοσυμπαράστασης. Οι νεκροί τον εμψυχώνουν και τον ευεργετούν, είναι ο φωτεινός φάρος του αγώνα, ο οποίος συνεχίζεται αδιαλείπτως μέσα σε διαφορετικές συνθήκες κάθε φορά. Η ζωή έχει σημαδευτεί από τον αγώνα. Και η ήττα είναι μέρος του. Οι νεκροί έχουν μια ιεροπρέπεια και μια καθολικότητα ως φορείς ιδεών και κήρυκες του οράματος ενός καλύτερου ευτυχισμένου κόσμου.

«Πάνω στα ματωμένα πουκάμισα των σκοτωμένων

εμείς καθόμασταν τα βράδια

και ζωγραφίζαμε σκηνές από την αυριανή ευτυχία του κόσμου.

Έτσι γεννήθηκαν οι σημαίες μας.»

Με την απλότητα της γραφής του, το φιλοσοφικό βάθος των εννοιών και την υψηλή αισθητική αποτυπώνει ως κήρυγμα ανατρεπτικό τη λύπη, την ήττα, τη μόνωση, τον διωγμό, την αθλιότητα, την αδικία, εξομολογείται την πικρή νύχτα, τα καρφιά του έρωτα, την απώλεια και εκεί πάνω στον Σταυρό του εξαγνίζεται και φωτίζεται ολόκληρος με το φως της αγιοσύνης και τότε θαρρείς πως σώζει την ανθρωπότητα ολάκαιρη. Η δημιουργία μιας τέτοιας μεγάλης ποίησης είναι πορεία προς τον Γολγοθά και συγχρόνως αντίσταση στον Γολγοθά.

«Θυμάμαι παιδί που έγραψα κάποτε τον πρώτο στίχο μου. 

Από τότε ξέρω ότι δε θα πεθάνω ποτέ –

αλλά θα πεθαίνω κάθε μέρα.»

Μέσα στα παραμελημένα, μικρά πράγματα και στη θνητότητα, γεννά την απεραντοσύνη και το ανώτερο νόημα της ζωής, την αρμονία, τη συμπόνια, την ευσπλαχνία, την ομορφιά και τις εκφράζει με μια αμείλικτη ειλικρίνεια, που συνταράζει τον αναγνώστη. Οι στίχοι του είναι γραμμένοι για τον λαό. Θυρωροί, νυχτοφύλακες, ρακοσυλλέκτες, υπηρέτριες, αλκοολικοί, τυφλοί, καταπιεσμένες γυναίκες, γέροι παραδέρνουν μέσα στη μοναξιά, τα πάθη, την απελπισία τους, ηττημένοι από τον ίδιο τους τον εαυτό πρωτίστως. Ο πολιτικοποιημένος στοχασμός του βαδίζει προς τον λαό με υπέρτατο σκοπό να διασώσει την ανθρωπιά.

«Γράφω για κείνους που δεν ξέρουν να διαβάσουν

για τους εργάτες που γυρίζουνε το βράδυ με τα μάτια κόκκινα απ’ την άμμο…

Γράφω για τους καρβουνιάρηδες, για τους γυρολόγους και τις πλύστρες.

Γράφω για σας 

αδέρφια μου στο θάνατο

σύντροφοί μου στην ελπίδα

που σας αγάπησα βαθειά κι απέραντα

όπως ενώνεται κανείς με μια γυναίκα.»

Από την περίοδο της πίστης, στην περίοδο της κρίσης κι έπειτα της ανάκαμψης, δεν παύει να είναι αληθινός, γνήσιος και κυρίως ταπεινός. Η ταπεινότητα έχει βάθος, μηδενίζει το Εγώ και την έπαρση του προσωπείου, κοιτάζει από κάτω προς τα πάνω αναζητώντας την πληρότητα, ενώ, αντιθέτως, η αλαζονεία έχει ελαφρότητα, είναι συνυφασμένη με τη ρηχότητα, την άγνοια και την πνευματική τύφλωση, κοιτάζει απαξιωτικά τους άλλους από πάνω προς τα κάτω. Ο ταπεινός δεν παραιτείται, αγωνίζεται και τρέφει την ψυχή του με φως, ενώ ο εγωιστής αρέσκεται στο είδωλο που έχει φτιάξει για τον εαυτό του και αδρανεί.

Με την έμφυτη ευαισθησία του και την ποιητική του ιδιοφυία ο Τάσος Λειβαδίτης μεταβαίνει φυσικά και αβίαστα από την αίσθηση του πραγματικού στην υπερβατικότητα, από τον θάνατο στην αθανασία, από την ενδοστρέφεια στην εξωστρέφεια, με μια γλώσσα αποκρυσταλλωμένων νοημάτων και ολοκληρωμένης εμπειρίας ζωής προσδίδοντας στην ποίησή του οντολογική διάσταση.

«Ήμουν τόσο μονάχος, που τα σκυλιά που με γαύγισαν στο δρόμο, ανέβαιναν τώρα μαζί μου στον ουρανό. Ήμουν τόσο μονάχος που όλα θα τέλειωναν στην αιωνιότητα.»

Αφοπλιστική αμεσότητα, γοητεία, πάθος, απέραντη τρυφερότητα, νοσταλγική προσήλωση στο απωλεσθέν. Τόσο εύθραυστος μέσα σ’ έναν κόσμο σκληρό και ευτελή. Όλα βυθισμένα στην πένθιμη βροχή ή στο κατάλευκο χιόνι της ματαιότητας και του χρόνου που έληξε ή έδυσε.

«Και τώρα μια μικρή τρύπα, σχεδόν αόρατη, απ’ όπου μπαίνει αθόρυβα κι ανέκλητα όλο το ψύχος της πιο μεγάλης ματαιότητας.»

«Κι αν συνεχίζω να ζω είναι γιατί δεν θέλω να λησμονήσω κι έκανα όρκο να φέρω ως το τέλος το πεπρωμένο μου.»

Αξίζει, επίσης, να επισημανθεί η δύναμη και η γοητεία των λέξεων του Τάσου Λειβαδίτη. Πρόκειται για έναν λόγο, που φέρει μια εσωτερική αλήθεια και συγχρόνως αυτοϋονομεύεται για να προβάλει το άρρητο. Μέσα από παύσεις και σιωπές, φοράει ο λόγος το ρούχο του ανεπαρκούς και αυτοακυρώνεται ηθελημένα, ώστε τελικά να πραγματωθεί. Το αληθινό νόημα των λέξεων βρίσκεται στο ανείπωτο, στο ανεκπλήρωτο και τα πάντα πραγματώνονται, όταν διαψευστούν και δεν θα ειπωθούν ποτέ. Ο λόγος πραγματώνεται, όταν απουσιάζουν τα πράγματα, ο χώρος, ο χρόνος, οι άλλοι, ο εαυτός, όταν αποσυνδεθεί από το βίωμα και την επιθυμία. Πρέπει να είναι κανείς βαθιά τραυματισμένος από το συγκεκριμένο και το ιστορικό για να αρθεί στο παράλογο, το φαντασιακό και να απεγκλωβιστεί από τον προσωπικό λαβύρινθο των λέξεων. Η λέξη είναι περιπλάνηση και αναμέτρηση με το βίωμα, όχι για να το καταγράψει αλλά για να λυτρωθεί απ’ αυτό κατανοώντας το στη σιωπή: «Κι ίσως θα πρέπει να χαθείς ολότελα για να μάθεις κάποτε ποιος είσαι».

Η μαγεία της λέξης έγκειται στο γεγονός, ότι είναι τόπος συνάντησης με τον εαυτό μας, όπου το τοπίο είναι θολό, σαν παραπλάνηση ή αυταπάτη ή σύγχυση που οδηγεί στον εκτροχιασμό. Και την ώρα του εκτροχιασμού η λέξη αποκτά το πραγματικό νόημά της και ναυαγεί ή βυθίζεται στη νύχτα για να βρει την προοπτική της και να αυτοεκπληρωθεί: «Κι όχι, δεν παραλογίζομαι, φίλοι μου, αλλά είναι η μαγεία που έχουν οι λέξεις όταν δεν θέλουν να πουν τίποτα, όπως και το παράδοξο αυτό ταξίδι μας  μέσα  στον κόσμο δε θά ‘χε καμιά σημασία αν ήταν αληθινό».

            Στην έκδοση αυτή (αλφαβητικά):

• Ο Χρίστος Αλεξίου τέως Lecturer της Νεοελληνικής γλώσσας και λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο του Birmingham, μας παρουσιάζει με ανάγλυφο τρόπο, πώς βίωσε ο Τάσος Λειβαδίτης ψυχοσυναισθηματικά και πνευματικά το ιστορικό γίγνεσθαι από τη φρίκη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου κι έπειτα και πώς εξέφρασε ποιητικά την τραγωδία της μεταπολεμικής ανθρωπότητας.
• Ο ποιητής, πεζογράφος, κριτικός, μεταφραστής, καθηγητής φιλόλογος Κώστας Γεωργουσόπουλος, τονίζει για τον ποιητή, ότι, παρ’ όλη τη μεγάλη στροφή στο ποιητικό του στίγμα, δεν έπαψε ποτέ να είναι πολιτικός ποιητής, να «ασκεί εποχή» διεισδύοντας στον πυρήνα της αλήθειας μέσα από την τραγικότητα του ηρωισμού του ή και τον ηρωισμό της τραγικότητάς του.
• Ο ποιητής, πεζογράφος και δημοσιογράφος Γιώργος Δουατζής,μας εξομολογείται τη γνωριμία του και την πολύχρονη φιλία του με τον «Άγιο της Ποίησης» φωτίζοντας μέσα από περιστατικά και γεγονότα-σταθμούς τη μεγαλοψυχία και την ταπεινότητα της προσωπικότητάς του.
• Ο Μίκης Θεοδωράκης, συνθέτης, συγγραφέας, πολιτικός, ακτιβιστής επικεντρώνεται στο ιστορικό της μελοποίησης των στίχων του Λειβαδίτη και της δημιουργικής τους συνεργασίας. «Μάνα μου και Παναγιά», «Δραπετσώνα», «Βρέχει στη φτωχογειτονιά»…
• Η ομότιμη καθηγήτρια της Νέας Ελληνικής Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών Σόνια Ιλίνσκαγια υπογραμμίζει τη δύναμη και την εμβέλεια της δημιουργίας και την οντολογική απεραντοσύνη της ποίησης του Λειβαδίτη, ως αντίσταση στις απώλειες, στις ρωγμές, στη ματαιότητα και την τραγικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης.
• Ο Σπύρος Κατσίμης, ποιητής, δημοσιογράφος και ζωγράφος επισημαίνει τη μοναχική και ηρωική πορεία του ποιητή ενάντια στην ισοπέδωση και μας αναφέρει χαρακτηριστικούς διαλόγους με τον ποιητή στον προθάλαμο του νοσοκομείου λίγο πριν τη μοιραία εγχείριση.
• Ο ποιητής, δοκιμιογράφος και εκδότης Κώστας Κρεμμύδαςμε μια βαθυστόχαστη ανάλυση αναδεικνύει την ποιητική ιδιοφυΐα του Τάσου Λειβαδίτη και την επαναστατικότητα της τέχνης του.
• Ο ποιητής και δοκιμιογράφος Γιώργος Μαρκόπουλοςκαταγράφει τις λέξεις-έννοιες-κλειδιά και τα θέματα-άξονες του έργου του Τάσου Λειβαδίτη, που αποδεικνύουν τη μεγαλόπνοη σκέψη, την πληθωρική έμπνευση και το ταλέντο του ποιητή.
• Ο πρώην αναπληρωτής καθηγητής στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Απόστολος Μπενάτσηςμας παραθέτει ένα πλήρες βιογραφικό – εργογραφία του ποιητή και αναφέρεται στο αγωνιστικό συντροφικό όραμα του ποιητικού υποκειμένου. Στέρηση, δοκιμασία, πίστη στη μελλοντική δικαίωση.
• Ο Τίτος Πατρίκιος, ποιητής, πεζογράφος και μεταφραστής, μας μιλά για τους έρωτες, το όνειρο της επανάστασης, τις ενοχές και το πάθος του Τάσου Λειβαδίτη για κάθε ποίημα νέου ανθρώπου που έπεφτε στα χέρια του.
• Ο ποιητής και ψυχίατρος Μανόλης Πρατικάκηςμε τρόπο λιτό και δωρικό μας εξιστορεί λεπτομερώς την άνιση μάχη του ποιητή στο Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο της Αθήνας, όπου άφησε την τελευταία του πνοή και μας μεταφέρει όλο το κλίμα της αγωνίας των γιατρών και του πόνου των φίλων του.
• Ο σκηνοθέτης Σταύρος Στρατηγάκοςμας εξομολογείται τα ανεξίτηλα στιγμιότυπα που έζησε με τον Τάσο Λειβαδίτη και τον σημάδεψαν κατά τα γυρίσματα του τηλεοπτικού αφιερώματος, το οποίο σκηνοθέτησε.
• Η Έλλη Φιλοκύπρου, καθηγήτρια στο Τμήμα Επικοινωνίας και Μ.Μ.Ε του ΕΚΠΑ δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην επικοινωνιακή δύναμη, στη μαγεία και στην περιπέτεια των λέξεων του ποιητικού λόγου του Λειβαδίτη.
• Στην έκδοση αυτή περιλαμβάνονται, επίσης, το ποίημα τουΓιάννη Ρίτσου (1909-1990) «Στον αδελφό μου Τάσο Λειβαδίτη», το οποίο έγραψε έναν χρόνο μετά τον θάνατο του αδελφικού του φίλου, καθώς και απομαγνητοφωνημένα κείμενα του ποιητή, πεζογράφου και δοκιμιογράφουΝικηφόρου Βρεττάκου (1912-1991), του ποιητή και μεταφραστή Κώστα Κουλουφάκου (1924-1994), και του ποιητή, μεταφραστή, δημοσιογράφου Γιώργου Παπαλεονάρδου (1916-1986).

            ΕιπανΚλείνοντας αυτή την παρουσίαση να δώσουμε θερμά συγχαρητήρια σε όλους τους συντελεστές για το παρόν πόνημα, που αποτελεί σημαντικό βοήθημα σε όσους θέλουν να μελετήσουν περαιτέρω την ανεξάντλητη γραφή του Λειβαδίτη και στις νεώτερες γενιές, που θέλουν να ξεδιψάσουν με το νερό της ποίησης και του ευ ζην.

Ο λόγος του ποιητή προφητικός:

«Κι όταν πεθάνω και δε θά ‘μαι ούτε λίγη σκόνη πια μέσα στους δρόμους σας

τα βιβλία μου, στέρεα κι απλά

θα βρίσκουν πάντοτε μια θέση πάνω στα ξύλινα τραπέζια

ανάμεσα στο ψωμί 

και τα εργαλεία του λαού.»

Συχνά έχουμε την εντύπωση, ότι τα πάντα μοιάζουν καθρέφτης. Πολλές φορές διακρίνουμε τον εαυτό μας μέσα από τη συμπεριφορά των άλλων, δενόμαστε μαζί τους ή τους απωθούμε, διότι διαθέτουν κάτι απ’ τον εσώτερο εαυτό μας, που είτε μας γοητεύει, είτε δεν αντέχουμε να το βλέπουμε. Και αντιστρόφως, βέβαια, αυτά που προβάλλουμε στους άλλους ή διαισθανόμαστε γι’ αυτούς, ξαφνικά φανερώνονται. Η δική μας συμπεριφορά μπορεί να «βγάλει» στους άλλους έναν «άλλον» εαυτό, ανάλογα με την ποιότητα των σκέψεων, που κάνουμε γι’ αυτούς. Σαν να συντονίζονται οι πεποιθήσεις μας με τις επιβεβαιώσεις, που θα γεννήσουν με τη σειρά τους καινούργιες πεποιθήσεις.

Αυτές, όμως, οι πεποιθήσεις περιορίζουν τη σφαιρική θέαση των πραγμάτων, μας φυλακίζουν, μας κλειδώνουν στην πλήξη του δεδομένου. Θα πρέπει να ξεφύγει κανείς από το καταδυναστευτικό του Εγώ για να ελευθερωθεί από τον οποιονδήποτε καθρέφτη και τους αντικατοπτρισμούς του και να δει τα όντως όντα. «Φέρνει λύπη αυτή η επανάληψη του εγώ που τάχα τον ορθώνει, όταν την ίδια στιγμή η φανέρωση της απόλυτης ένδειας τον στέλνει στον γκρεμό. Τι μόρφωμα θα προκύψει αν αναδέψει γερά τις μύριες εικόνες που έχουν οι άνθρωποι για εκείνον, ρίχνοντας και τα δεκάδες προσωπεία του στη χύτρα των εντυπώσεων, που δεν είναι παρά κατασκευές που έκαναν οι άλλοι για να καλύπτουν τις ανάγκες τους», γράφει εύστοχα ο Γιώργος Δουατζής.  Δεν είναι τυχαία, άλλωστε, η ανά τους αιώνες ακλόνητη ρήση του Σωκράτη «εν οίδα ότι ουδέν οίδα». Είναι ο πιο ασφαλής δρόμος να πορευτεί κανείς στη ζωή. Να μην γνωρίζει, να αναζητά, να εκπλήσσεται σαν το μικρό παιδί, που ανακαλύπτει τα πάντα για πρώτη φορά. Τότε, διευρύνονται οι ορίζοντες, διαφαίνονται νέες πτυχές στο μυστήριο της ζωής, μένει κανείς άναυδος, επικοινωνεί με το μέχρι πρότινος αόρατο, άφατο, μεταφυσικό, ερμητικά κλειστό. Το μεγαλείο της Ύπαρξης αποκαλύπτεται σ’ αυτόν, που πορεύεται με καθαρό νου και ανοιχτή ψυχή στο άγνωστο γνωρίζοντας ότι δεν γνωρίζει, αλλά φλεγόμενος να μάθει. Όποιος εκ των προτέρων πιστεύει ότι γνωρίζει, είναι καταδικασμένος να μην μάθει ποτέ.

Υπό αυτήν την έννοια τα κάτοπτρα, λοιπόν, είναι περιορισμένης εμβέλειας, διότι απεικονίζουν μόνο τις μορφές. Οι μορφές, όμως, μας πλανεύουν και κρίνουμε δίχως να σκεφτούμε, ότι πίσω από κάθε μορφή υπάρχει μια άυλη ψυχή, που δεν είναι εύκολο να την κατανοήσεις, ούτε να την αγγίξεις, γιατί βρίσκεται πάντα σε διαδικασία εξέλιξης και είναι ενέργεια. «Η εικόνα σου, φανταστικό ηχείο. Όμως οι ήχοι σου πραγματικοί.»

Δεν είναι, λοιπόν, καθόλου τυχαίο που με το έργο του «Τα Κάτοπτρα», μια σειρά 24 στοχαστικών, φιλοσοφικών δοκιμίων, ο πολυτάλαντος Γιώργος Δουατζής, θα σπάσει όλα τα κάτοπτρα. Κανένα είδωλο, κανένα φθαρμένο προσωπείο δεν θα μείνει. Το ψεύτικο καταρρέει, οι μάσκες πέφτουν. Ο συγγραφέας είναι καλός πολεμιστής. Την ώρα που ραγίζουν τα κάτοπτρα, μέσα στον ανατριχιαστικό ήχο του κατακερματισμένου γυαλιού, ο συγγραφέας σώζει το πρόσωπό του.

Το μόνο πρόσωπο, που κανένας καθρέφτης δεν μπορεί να δώσει. Αυτό της αξιοπρέπειας. Αξιοπρέπεια σημαίνει καθαρή συνείδηση και μια περήφανη ψυχή, που πορεύεται στη ζωή έχοντας κερδίσει τον σεβασμό των άλλων. Αξιοπρέπεια σημαίνει να βιώνει ο άνθρωπος τη ματαιότητα, την απουσία, τον πόνο, να κάθεται στην άδεια πολυθρόνα της απώλειας, να καλλιεργεί πνευματικά και ηθικά το Εγώ για να πέσει και με σφιγμένη γροθιά να προχωρεί στην αναπόφευκτη, αιώνια σιωπή, εκεί που όλα αναιρούνται, αθωώνονται, εξαγνίζονται. Άλλωστε, δεν υπάρχουν απόλυτες αλήθειες, ούτε βεβαιότητες. Η μόνη βεβαιότητα είναι η ρευστότητα, η ανατροπή, το πέρασμα από το «ξέρεις ποιος είμαι εγώ;» στο «ξέρεις ποιος ήμουν εγώ; »

Ο Γιώργος Δουατζής δεν αρκείται στη μορφή ούτε του εαυτού του, ούτε των συνανθρώπων του. Σπάει τους καθρέφτες, θρυμματίζει την όψη, αποστασιοποιείται και αποταυτίζεται απ’ αυτήν  για να συλλάβει κάτι βαθύτερο, κάτι ανώτερο ως ένας τρίτος παρατηρητής. Βγαίνει από το σώμα του για να συναισθανθεί, να συμπράξει, να συμβάλει. Προσπερνά το υπάρχειν ή το πάσχειν και διεισδύει στο συνυπάρχειν ή στο συμπάσχειν. Διασχίζει την άβυσσο στο βιβλίο αυτό ο Γιώργος Δουατζής με μια γοητευτική, ερωτεύσιμη, εξομολογητική ειλικρίνεια. Χωρίς αμυντικά φίλτρα. Χορεύει με τις σκιές και τις μάσκες, αφήνει τις αναμνήσεις να κυλήσουν γλυκά απ’ τις παλάμες του, βιώνει τη μόνωση ή τη θλίψη ελπίζοντας στην απρόσμενη χαραμάδα της επόμενης μέρας. Αναζητά την αλήθεια, που μοίρα της είναι να αναιρείται. Εισχωρεί στα μυστικά δρώμενα της νύχτας, γεύεται την τρυφερότητα ή την τραχύτητά τους. Δεν μπαίνει σε καλούπια, αντιστέκεται στο τυποποιημένο, στο επίπλαστο, στο κατασκευασμένο, στο δήθεν.      

Ο φθόνος, η μικρότητα, το μίσος δεν μπόρεσαν να τον αλλοιώσουν, να τραυματίσουν το είναι του. «Η αίσθηση της αρπαγής, της πλεονεξίας, της ανάγκης για υπεροχή, της τάσης για επιβολή, απωθεί, αηδιάζει, τρομάζει.» Τα ανθρώπινα πάθη (ο πλούτος,  η ματαιοδοξία, η αδικία, η ιδιοτέλεια, η αλαζονεία, η ζήλια, η κακία) συνιστούν μια μορφή αρρωστημένης προκατάληψης και όντας αντιστρόφως ανάλογα με τη γνώση συντηρούν το κοινωνικό κατεστημένο. Η προκατάληψη συμβαδίζει με την  τυραννία των παθών του ανθρώπου.  Αντιθέτως, η γνώση πάνω στην οποία εδραιώνεται η επιστήμη, η φιλοσοφία, η τέχνη διαμορφώνει πανανθρώπινες αξίες, οι οποίες χαλιναγωγούν, καταλαγιάζουν τα πάθη.

Ο συγγραφέας έχοντας με τίμημα κερδίσει την πείρα και τη σωφροσύνη, αντλεί δύναμη απ’ τη χαρά. Η προσφορά στον συνάνθρωπο, η έγνοια για τους άλλους, η δημιουργικότητα, ο αγώνας για ένα ιδανικό,  η επιτυχία, η ομορφιά της φύσης, η αγάπη! Όλα οδηγούν στη χαρά. Ο φθόνος φθίνει τους ανθρώπους, η αγάπη άγει στο παν. «Ίσως χαρακτηριστώ αφελής, αλλά κανείς δεν θα μάθει ποτέ ότι οι χαρές που κέρδισα ήταν πολλές και ουσιώδεις, συχνά με δυσανάλογα βαρύ τίμημα…Παρά ταύτα, εξακολουθώ πεισματικά να παίζω με τα χρώματα, να παίρνω χαρά μέσα από τις αντιστίξεις, με την αποδοχή ως και των ακριβότερων τιμημάτων».

Αναρωτιέται, επίσης, αν υπάρχει ευτυχία και κατά πόσο είναι συνυφασμένη με το φως. Δυσπρόσιτη η απάντηση. «Το χρειάζομαι, που λες, το φως. Για να δω καθαρά το απειλητικό κενό ανάμεσα σε αυτό που λέμε άνθρωπος της καθημερινότητας και σε αυτό που λέμε διαχρονικά Άνθρωπος, αυτό που συνθέτει την ανθρωπότητα ως ιστορία.» Η Ποίηση είναι ευτυχία, ως φως και ταυτοχρόνως αγάπη εξαγνιστική, που τρέφεται από τη σιωπή και πίνει το νερό της μελαγχολίας. «Η μελαγχολία είναι το σπίτι, το ψωμί και το νερό μου. Με τη μελαγχολία μου δεν ένιωσα ποτέ πλήξη, πολύ περισσότερο ανία». Η μελαγχολία, όπως θεωρεί ο δημιουργός, είναι αντίσταση στη ματαιοδοξία ή στην ανάγκη για υστεροφημία, που συχνά κυριεύουν ή αποπροσανατολίζουν τους ανθρώπους που υπηρετούν  την τέχνη.

Θα εισέλθει, επίσης, στο κεφαλαιώδες ζήτημα του έρωτα. «Πώς θα ήταν η ζωή χωρίς αυτήν την ιερή μανία, τη νοητική ασθένεια…που πυρπολεί τα σωθικά;»             Η νύχτα φέρνει πιο κοντά τους ανθρώπους. Τροφοδοτεί το συναίσθημα και την ώρα που αιωρούνται όλες οι εκδοχές, ο ερωτευμένος καίγεται από την ανάγκη της βεβαιότητας κι αυτή η βεβαιότητα στον έρωτα δεν υπάρχει. «Γράμματα, συλλαβές, λέξεις, λόγια, τραγούδια, χάθηκαν στον άνεμο. Αιμάτινα σημάδια πότισαν τον ορίζοντά μας. Νοήματα έφυγαν σαν πουλιά, δεν γύρισαν και δεν έμαθα ποτέ αν χάθηκαν στην ανάγκη για σιγουριά.»

Ο έρωτας, η φυγή, η αδιαφορία ως «ένας μικρός αλλά καταλυτικός θάνατος του συναισθήματος κι ενός σημαντικού μέρους της ανθρώπινης αξιοπρέπειας», η άλωση της ψυχής, η ενατένιση, η ακραία εσωστρέφεια, το βύθισμα στο μηδέν. Και πώς γίνεται την ώρα που φεύγει κάποιος και τον χάνεις να αναδύονται όλες οι επιστροφές μαζί; Πώς γίνεται η απουσία να μοιάζει τόσο πολύ με την παρουσία και να μας σημαδεύει; Πώς γίνεται ξαφνικά το ασήμαντο σημαντικό και πώς το οριστικό και αμετάκλητο γεννά την ελπίδα του αναστρέψιμου;

«Φεύγουν κι οι άνθρωποι σαν πανικόβλητα πουλιά… Πανικόβλητους τους βλέπεις να κρύβουν τα μάτια σαν στρουθοκάμηλοι, να τρέχουν για να στρίψουν στην πρώτη γωνιά του δρόμου, να χαθούν, ανασφαλείς, μικροί, για λύπηση, τόσο μικροί. Και δεν είχες  την πρόνοια να σκεφτείς ότι δεν έφταιξαν αυτοί, αλλά εσύ που τους ζητάς πράγματα που δεν έχουν να σου δώσουν.»

 Ό,τι και να γράψει, ό,τι και να δημιουργήσει ο Γιώργος Δουατζής, σ’ όποιο «κάτοπτρο» κι αν κοιταχτεί, έχει στις φλέβες του την έξαρση των λέξεων,  στο βλέμμα του την τρυφερότητα ενός λευκού περιστεριού, έχει στον νου του το καθαρό οξυγόνο της φαντασίας, στην ψυχή του «διάκοσμο λιτό κάτι τεράστια φθινοπωρινά φύλλα»και ταξιδεύει με όλους τους ανέμους ζητώντας να επιστρέψει «στα έγκατα, όπου το μηδέν συναντά το άπειρο». Έτσι, δεν πρόδωσε ποτέ τον ποιητή μέσα του. Έναν ποιητή, που δεν τον ενδιαφέρει η δημοσιότητα, οι φθηνοί εντυπωσιασμοί, αλλά η αναγνώριση από λίγους ανθρώπους που εκτιμά, υπό την στέγη της ταπεινότητας αλλά και του βάρους της ευθύνης, που φέρει ο ρόλος του πνευματικού ανθρώπου μέσα στην κοινωνία. «Όποιος αποπειραθεί να τιθασεύσει το δημιουργικό μου πάθος, πράγμα που δεν κατάφερε κανείς, αναγορεύεται εχθρός μου», θα γράψει.

Απαλλαγμένος από νίκες και ήττες ίπταται στον αέρα της ελευθερίας χωρίς τις αλυσίδες, που επιβάλλει η εκάστοτε εξουσία. Στόχος του,  έργο ζωής και ύψιστη πολιτική του πράξη ήταν πάντα η ευαισθητοποίηση των ψυχών και το κέντρισμα της κριτικής σκέψης, ενάντια στις ψευδαισθήσεις που εγκλωβίζεται ο σύγχρονος άνθρωπος και στις αυταπάτες που βυθίζουν ολόκληρους λαούς στο τέλμα. Με μια άκρως ευαίσθητη κοινωνική συνείδηση και με την επαναστατικότητα της τέχνης του, αντιστάθηκε πάντοτε σθεναρά μέσα απ’ το δημοσιογραφικό του λειτούργημα σε κάθε άνεμο απελπισίας και οδύνης, σε κάθε απειλή και εκφοβισμό, που εξανδραποδίζουν και χειραγωγούν, που σπρώχνουν το ποίμνιο στον γκρεμό. «Είναι η κραυγή που βγαίνει από τα πιο βαθιά του εσώτερου εαυτού, σαν ένας ανεστραμμένος καταρράκτης-πίδακας που θέλει να καλύψει ολόκληρο το σύμπαν.» Δεν συμμετέχει στο θέατρο του παραλόγου ο Γιώργος Δουατζής, γίνεται διάφανος, τόσο διάφανος, που κανένα κάτοπτρο δεν μπορεί να τον καθρεφτίσει.

γράφει η Μάρθα Παπαδοπούλου, φιλόλογος

Ποιο είναι αυτό το πρόσωπο που κανένας καθρέφτης
δεν μπορεί να σου το δώσει;
Τάσος Λειβαδίτης

Συχνά έχουμε την εντύπωση, ότι τα πάντα μοιάζουν καθρέφτης. Πολλές φορές διακρίνουμε τον εαυτό μας μέσα από τη συμπεριφορά των άλλων, δενόμαστε μαζί τους ή τους απωθούμε, διότι διαθέτουν κάτι απ’ τον εσώτερο εαυτό μας, που είτε μας γοητεύει, είτε δεν αντέχουμε να το βλέπουμε. Και αντιστρόφως, βέβαια, αυτά που προβάλλουμε στους άλλους ή διαισθανόμαστε γι’ αυτούς, ξαφνικά φανερώνονται. Η δική μας συμπεριφορά μπορεί να «βγάλει» στους άλλους έναν «άλλον» εαυτό, ανάλογα με την ποιότητα των σκέψεων, που κάνουμε γι’ αυτούς. Σαν να συντονίζονται οι πεποιθήσεις μας με τις επιβεβαιώσεις, που θα γεννήσουν με τη σειρά τους καινούργιες πεποιθήσεις.
Αυτές, όμως, οι πεποιθήσεις περιορίζουν τη σφαιρική θέαση των πραγμάτων, μας φυλακίζουν, μας κλειδώνουν στην πλήξη του δεδομένου. Θα πρέπει να ξεφύγει κανείς από το καταδυναστευτικό του Εγώ για να ελευθερωθεί από τον οποιονδήποτε καθρέφτη και τους αντικατοπτρισμούς του και να δει τα όντως όντα. «Φέρνει λύπη αυτή η επανάληψη του εγώ που τάχα τον ορθώνει, όταν την ίδια στιγμή η φανέρωση της απόλυτης ένδειας τον στέλνει στον γκρεμό. Τι μόρφωμα θα προκύψει αν αναδέψει γερά τις μύριες εικόνες που έχουν οι άνθρωποι για εκείνον, ρίχνοντας και τα δεκάδες προσωπεία του στη χύτρα των εντυπώσεων, που δεν είναι παρά κατασκευές που έκαναν οι άλλοι για να καλύπτουν τις ανάγκες τους», γράφει εύστοχα ο Γιώργος Δουατζής. Δεν είναι τυχαία, άλλωστε, η ανά τους αιώνες ακλόνητη ρήση του Σωκράτη «εν οίδα ότι ουδέν οίδα». Είναι ο πιο ασφαλής δρόμος να πορευτεί κανείς στη ζωή. Να μην γνωρίζει, να αναζητά, να εκπλήσσεται σαν το μικρό παιδί, που ανακαλύπτει τα πάντα για πρώτη φορά. Τότε, διευρύνονται οι ορίζοντες, διαφαίνονται νέες πτυχές στο μυστήριο της ζωής, μένει κανείς άναυδος, επικοινωνεί με το μέχρι πρότινος αόρατο, άφατο, μεταφυσικό, ερμητικά κλειστό. Το μεγαλείο της Ύπαρξης αποκαλύπτεται σ’ αυτόν, που πορεύεται με καθαρό νου και ανοιχτή ψυχή στο άγνωστο γνωρίζοντας ότι δεν γνωρίζει, αλλά φλεγόμενος να μάθει. Όποιος εκ των προτέρων πιστεύει ότι γνωρίζει, είναι καταδικασμένος να μην μάθει ποτέ.
Υπό αυτήν την έννοια τα κάτοπτρα, λοιπόν, είναι περιορισμένης εμβέλειας, διότι απεικονίζουν μόνο τις μορφές. Οι μορφές, όμως, μας πλανεύουν και κρίνουμε δίχως να σκεφτούμε, ότι πίσω από κάθε μορφή υπάρχει μια άυλη ψυχή, που δεν είναι εύκολο να την κατανοήσεις, ούτε να την αγγίξεις, γιατί βρίσκεται πάντα σε διαδικασία εξέλιξης και είναι ενέργεια. «Η εικόνα σου, φανταστικό ηχείο. Όμως οι ήχοι σου πραγματικοί.»
Δεν είναι, λοιπόν, καθόλου τυχαίο που με το έργο του «Τα Κάτοπτρα», μια σειρά 24 στοχαστικών, φιλοσοφικών δοκιμίων, ο πολυτάλαντος Γιώργος Δουατζής, θα σπάσει όλα τα κάτοπτρα. Κανένα είδωλο, κανένα φθαρμένο προσωπείο δεν θα μείνει. Το ψεύτικο καταρρέει, οι μάσκες πέφτουν. Ο συγγραφέας είναι καλός πολεμιστής. Την ώρα που ραγίζουν τα κάτοπτρα, μέσα στον ανατριχιαστικό ήχο του κατακερματισμένου γυαλιού, ο συγγραφέας σώζει το πρόσωπό του.
Το μόνο πρόσωπο, που κανένας καθρέφτης δεν μπορεί να δώσει. Αυτό της αξιοπρέπειας. Αξιοπρέπεια σημαίνει καθαρή συνείδηση και μια περήφανη ψυχή, που πορεύεται στη ζωή έχοντας κερδίσει τον σεβασμό των άλλων. Αξιοπρέπεια σημαίνει να βιώνει ο άνθρωπος τη ματαιότητα, την απουσία, τον πόνο, να κάθεται στην άδεια πολυθρόνα της απώλειας, να καλλιεργεί πνευματικά και ηθικά το Εγώ για να πέσει και με σφιγμένη γροθιά να προχωρεί στην αναπόφευκτη, αιώνια σιωπή, εκεί που όλα αναιρούνται, αθωώνονται, εξαγνίζονται. Άλλωστε, δεν υπάρχουν απόλυτες αλήθειες, ούτε βεβαιότητες. Η μόνη βεβαιότητα είναι η ρευστότητα, η ανατροπή, το πέρασμα από το «ξέρεις ποιος είμαι εγώ;» στο «ξέρεις ποιος ήμουν εγώ; »
Ο Γιώργος Δουατζής δεν αρκείται στη μορφή ούτε του εαυτού του, ούτε των συνανθρώπων του. Σπάει τους καθρέφτες, θρυμματίζει την όψη, αποστασιοποιείται και αποταυτίζεται απ’ αυτήν για να συλλάβει κάτι βαθύτερο, κάτι ανώτερο ως ένας τρίτος παρατηρητής. Βγαίνει από το σώμα του για να συναισθανθεί, να συμπράξει, να συμβάλει. Προσπερνά το υπάρχειν ή το πάσχειν και διεισδύει στο συνυπάρχειν ή στο συμπάσχειν. Διασχίζει την άβυσσο στο βιβλίο αυτό ο Γιώργος Δουατζής με μια γοητευτική, ερωτεύσιμη, εξομολογητική ειλικρίνεια. Χωρίς αμυντικά φίλτρα. Χορεύει με τις σκιές και τις μάσκες, αφήνει τις αναμνήσεις να κυλήσουν γλυκά απ’ τις παλάμες του, βιώνει τη μόνωση ή τη θλίψη ελπίζοντας στην απρόσμενη χαραμάδα της επόμενης μέρας. Αναζητά την αλήθεια, που μοίρα της είναι να αναιρείται. Εισχωρεί στα μυστικά δρώμενα της νύχτας, γεύεται την τρυφερότητα ή την τραχύτητά τους. Δεν μπαίνει σε καλούπια, αντιστέκεται στο τυποποιημένο, στο επίπλαστο, στο κατασκευασμένο, στο δήθεν. Ο φθόνος, η μικρότητα, το μίσος δεν μπόρεσαν να τον αλλοιώσουν, να τραυματίσουν το είναι του. «Η αίσθηση της αρπαγής, της πλεονεξίας, της ανάγκης για υπεροχή, της τάσης για επιβολή, απωθεί, αηδιάζει, τρομάζει.» Τα ανθρώπινα πάθη (ο πλούτος, η ματαιοδοξία, η αδικία, η ιδιοτέλεια, η αλαζονεία, η ζήλια, η κακία) συνιστούν μια μορφή αρρωστημένης προκατάληψης και όντας αντιστρόφως ανάλογα με τη γνώση συντηρούν το κοινωνικό κατεστημένο. Η προκατάληψη συμβαδίζει με την τυραννία των παθών του ανθρώπου. Αντιθέτως, η γνώση πάνω στην οποία εδραιώνεται η επιστήμη, η φιλοσοφία, η τέχνη διαμορφώνει πανανθρώπινες αξίες, οι οποίες χαλιναγωγούν, καταλαγιάζουν τα πάθη.
Ο συγγραφέας έχοντας με τίμημα κερδίσει την πείρα και τη σωφροσύνη, αντλεί δύναμη απ’ τη χαρά. Η προσφορά στον συνάνθρωπο, η έγνοια για τους άλλους, η δημιουργικότητα, ο αγώνας για ένα ιδανικό, η επιτυχία, η ομορφιά της φύσης, η αγάπη! Όλα οδηγούν στη χαρά. Ο φθόνος φθίνει τους ανθρώπους, η αγάπη άγει στο παν. «Ίσως χαρακτηριστώ αφελής, αλλά κανείς δεν θα μάθει ποτέ ότι οι χαρές που κέρδισα ήταν πολλές και ουσιώδεις, συχνά με δυσανάλογα βαρύ τίμημα…Παρά ταύτα, εξακολουθώ πεισματικά να παίζω με τα χρώματα, να παίρνω χαρά μέσα από τις αντιστίξεις, με την αποδοχή ως και των ακριβότερων τιμημάτων».
Αναρωτιέται, επίσης, αν υπάρχει ευτυχία και κατά πόσο είναι συνυφασμένη με το φως. Δυσπρόσιτη η απάντηση. «Το χρειάζομαι, που λες, το φως. Για να δω καθαρά το απειλητικό κενό ανάμεσα σε αυτό που λέμε άνθρωπος της καθημερινότητας και σε αυτό που λέμε διαχρονικά Άνθρωπος, αυτό που συνθέτει την ανθρωπότητα ως ιστορία.» Η Ποίηση είναι ευτυχία, ως φως και ταυτοχρόνως αγάπη εξαγνιστική, που τρέφεται από τη σιωπή και πίνει το νερό της μελαγχολίας. «Η μελαγχολία είναι το σπίτι, το ψωμί και το νερό μου. Με τη μελαγχολία μου δεν ένιωσα ποτέ πλήξη, πολύ περισσότερο ανία». Η μελαγχολία, όπως θεωρεί ο δημιουργός, είναι αντίσταση στη ματαιοδοξία ή στην ανάγκη για υστεροφημία, που συχνά κυριεύουν ή αποπροσανατολίζουν τους ανθρώπους που υπηρετούν την τέχνη.
Θα εισέλθει, επίσης, στο κεφαλαιώδες ζήτημα του έρωτα. «Πώς θα ήταν η ζωή χωρίς αυτήν την ιερή μανία, τη νοητική ασθένεια…που πυρπολεί τα σωθικά;» Η νύχτα φέρνει πιο κοντά τους ανθρώπους. Τροφοδοτεί το συναίσθημα και την ώρα που αιωρούνται όλες οι εκδοχές, ο ερωτευμένος καίγεται από την ανάγκη της βεβαιότητας κι αυτή η βεβαιότητα στον έρωτα δεν υπάρχει. «Γράμματα, συλλαβές, λέξεις, λόγια, τραγούδια, χάθηκαν στον άνεμο. Αιμάτινα σημάδια πότισαν τον ορίζοντά μας. Νοήματα έφυγαν σαν πουλιά, δεν γύρισαν και δεν έμαθα ποτέ αν χάθηκαν στην ανάγκη για σιγουριά.»
Ο έρωτας, η φυγή, η αδιαφορία ως «ένας μικρός αλλά καταλυτικός θάνατος του συναισθήματος κι ενός σημαντικού μέρους της ανθρώπινης αξιοπρέπειας», η άλωση της ψυχής, η ενατένιση, η ακραία εσωστρέφεια, το βύθισμα στο μηδέν. Και πώς γίνεται την ώρα που φεύγει κάποιος και τον χάνεις να αναδύονται όλες οι επιστροφές μαζί; Πώς γίνεται η απουσία να μοιάζει τόσο πολύ με την παρουσία και να μας σημαδεύει; Πώς γίνεται ξαφνικά το ασήμαντο σημαντικό και πώς το οριστικό και αμετάκλητο γεννά την ελπίδα του αναστρέψιμου;
«Φεύγουν κι οι άνθρωποι σαν πανικόβλητα πουλιά… Πανικόβλητους τους βλέπεις να κρύβουν τα μάτια σαν στρουθοκάμηλοι, να τρέχουν για να στρίψουν στην πρώτη γωνιά του δρόμου, να χαθούν, ανασφαλείς, μικροί, για λύπηση, τόσο μικροί. Και δεν είχες την πρόνοια να σκεφτείς ότι δεν έφταιξαν αυτοί, αλλά εσύ που τους ζητάς πράγματα που δεν έχουν να σου δώσουν.»
Ό,τι και να γράψει, ό,τι και να δημιουργήσει ο Γιώργος Δουατζής, σ’ όποιο «κάτοπτρο» κι αν κοιταχτεί, έχει στις φλέβες του την έξαρση των λέξεων, στο βλέμμα του την τρυφερότητα ενός λευκού περιστεριού, έχει στον νου του το καθαρό οξυγόνο της φαντασίας, στην ψυχή του «διάκοσμο λιτό κάτι τεράστια φθινοπωρινά φύλλα» και ταξιδεύει με όλους τους ανέμους ζητώντας να επιστρέψει «στα έγκατα, όπου το μηδέν συναντά το άπειρο». Έτσι, δεν πρόδωσε ποτέ τον ποιητή μέσα του. Έναν ποιητή, που δεν τον ενδιαφέρει η δημοσιότητα, οι φθηνοί εντυπωσιασμοί, αλλά η αναγνώριση από λίγους ανθρώπους που εκτιμά, υπό την στέγη της ταπεινότητας αλλά και του βάρους της ευθύνης, που φέρει ο ρόλος του πνευματικού ανθρώπου μέσα στην κοινωνία. «Όποιος αποπειραθεί να τιθασεύσει το δημιουργικό μου πάθος, πράγμα που δεν κατάφερε κανείς, αναγορεύεται εχθρός μου», θα γράψει. Απαλλαγμένος από νίκες και ήττες ίπταται στον αέρα της ελευθερίας χωρίς τις αλυσίδες, που επιβάλλει η εκάστοτε εξουσία. Στόχος του, έργο ζωής και ύψιστη πολιτική του πράξη ήταν πάντα η ευαισθητοποίηση των ψυχών και το κέντρισμα της κριτικής σκέψης, ενάντια στις ψευδαισθήσεις που εγκλωβίζεται ο σύγχρονος άνθρωπος και στις αυταπάτες που βυθίζουν ολόκληρους λαούς στο τέλμα. Με μια άκρως ευαίσθητη κοινωνική συνείδηση και με την επαναστατικότητα της τέχνης του, αντιστάθηκε πάντοτε σθεναρά μέσα απ’ το δημοσιογραφικό του λειτούργημα σε κάθε άνεμο απελπισίας και οδύνης, σε κάθε απειλή και εκφοβισμό, που εξανδραποδίζουν και χειραγωγούν, που σπρώχνουν το ποίμνιο στον γκρεμό. «Είναι η κραυγή που βγαίνει από τα πιο βαθιά του εσώτερου εαυτού, σαν ένας ανεστραμμένος καταρράκτης-πίδακας που θέλει να καλύψει ολόκληρο το σύμπαν.» Δεν συμμετέχει στο θέατρο του παραλόγου ο Γιώργος Δουατζής, γίνεται διάφανος, τόσο διάφανος, που κανένα κάτοπτρο δεν μπορεί να τον καθρεφτίσει.

Πηγή: tovivlio.net

Η Μάρθα Παπαδοπούλου για τα Κάτοπτρα

Ο Μάριος Μπέγζος για τα Κάτοπτρα του Γ. Δουατζή

Η Διώνη Δημητριάδου για τα Κάτοπτρα στο bookpress.gr

Ο Γιώργος Ρούσκας για τα Κάτοπτρα