Ο Γιώργος Δουατζής, κινούμενος από τη βαθειά εκτίμηση στο έργο του Λειβαδίτη και την αγάπη που τρέφει ο μαθητής για τον Δάσκαλο, θεώρησε ηθικό χρέος -όπως αναφέρει- την επιμέλεια και έκδοση αυτού του βιβλίου, με αφορμή τη συμπλήρωση τριάντα χρόνων (1988-2018) από τον θάνατο του ποιητή, το έργο του οποίου αποτελεί θεμελιώδες κεφάλαιο στην ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Δεν είναι, άλλωστε, τυχαίο το ποίημα το Γιώργου Δουατζή «Το χρέος», γραμμένο τον Οκτώβριο του 1990, με το οποίο κλείνει το βιβλίο αυτό. Παραθέτω κάποιους στίχους:

«Έτσι κύλησαν οι αιώνες 

και νάμαστε πάλι οι δυο μαζί 

να μετράμε μέρες και ποιήματα 

να ζωντανεύουμε λευκά χαρτιά 

για νάχουν αγάπη οι άνθρωποι

και να ζεσταίνονται τις νύχτες του χειμώνα

ήσυχοι αφού κάποιοι άλλοι 

τραγούδησαν γι’ αυτούς κι απόψε

πληρώνοντας το προαιώνιο χρέος

που θα εκκρεμεί την επόμενη, τη μεθεπόμενη

την κάθε των ανθρώπων νύχτα.»

Με αφορμή αυτή την υπέροχη, πολύπλευρη και εμπεριστατωμένη έκδοση, να πούμε ότι ο Τάσος Λειβαδίτης γεννημένος στην Αθήνα το 1922 και έχοντας χαραγμένα στην ψυχή του τα βιώματα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και του Εμφυλίου αγωνίζεται για πανανθρώπινα ιδανικά και για το όραμα της ειρήνης, της ελευθερίας, της κοινωνικής δικαιοσύνης.

Έγραψε: «Τα ζήσαμε όλα: το μίσος, την ταπείνωση, τη δόξα και τους φόβους της, τον έρωτα και τον εγωϊσμό του και πάνω απ’ όλα την τραχειά, αιώνια πείνα μας για την ελευθερία.»

«Τραγουδάω όλους εσάς που αντισταθήκατε

τραγουδάω τους άσπρους, τους μαύρους, τους κίτρινους

τραγουδάω την ελπίδα που δεν έχει χρώμα

τραγουδάω το αίμα που σ’ όλα τα γεωγραφικά σημεία είναι κόκκινο.

Με το λαρύγγι μου πεταμένο έξω φαρδύ, σαν προκυμαία

τραγουδάω την παγκόσμια αδερφοσύνη.»

Βασανιστήρια, εξορίες, φυλακίσεις, εκτελέσεις, πόνος, φόβος συνθέτουν το σκηνικό ενός αρρωστημένου κόσμου, διαβρωμένου από το χρήμα, την υποκρισία και τον παραλογισμό. Ένας ηθικά χρεωκοπημένος κόσμος, κατακερματισμένος και ασυνάρτητος, που βουλιάζει στις αντιφάσεις, στην ηδονή της ύλης, στο υπαρξιακό κενό. Μια πάσχουσα ανθρωπότητα. Η ποίηση, όμως, ως τέχνη επαναστατική και ύψιστη πολιτική πράξη και ο Τάσος Λειβαδίτης ως επαναστατικός ποιητής, την ώρα της κατάρρευσης του ονείρου αποκάλυψε το δαιδαλώδες εσωτερικό αδιέξοδο  και ανακάλυψε την οδύνη της ανθρώπινης ύπαρξης, που πηγάζει απ’ το απώτατο παρελθόν και δυστυχώς σημαδεύει το παρόν και το μέλλον μας. Επανάσταση για κείνον είναι η συγχώρεση, ο σεβασμός, η αξιοπρέπεια, η τραγικότητα του να γνωρίζει κάποιος τόσο βαθιά την αλήθεια της ήττας και συγχρόνως να την κρύβει από τον ίδιο του τον εαυτό προκειμένου να στηρίξει και να ορθώσει τον Άνθρωπο με άλφα κεφαλαίο. Η μοίρα κοινή για όλους, γι’ αυτό προβάλλει το μοιρασμένο ψωμί, τη συντροφικότητα, την αδελφοσύνη και την αγάπη. Περνάει από το εγώ στο εμείς. Και στο εμείς δικαιώνεται η ακέραιη αυθεντική ζωή.

Ένα πολύ σημαντικό στοιχείο της ποίησης του Λειβαδίτη, που επισημαίνεται και στο βιβλίο αυτό από τους αναλυτές του έργου του, είναι η σχέση του με τους νεκρούς συντρόφους. Διαφαίνεται μια σχέση αλληλοπροστασίας και αλληλοσυμπαράστασης. Οι νεκροί τον εμψυχώνουν και τον ευεργετούν, είναι ο φωτεινός φάρος του αγώνα, ο οποίος συνεχίζεται αδιαλείπτως μέσα σε διαφορετικές συνθήκες κάθε φορά. Η ζωή έχει σημαδευτεί από τον αγώνα. Και η ήττα είναι μέρος του. Οι νεκροί έχουν μια ιεροπρέπεια και μια καθολικότητα ως φορείς ιδεών και κήρυκες του οράματος ενός καλύτερου ευτυχισμένου κόσμου.

«Πάνω στα ματωμένα πουκάμισα των σκοτωμένων

εμείς καθόμασταν τα βράδια

και ζωγραφίζαμε σκηνές από την αυριανή ευτυχία του κόσμου.

Έτσι γεννήθηκαν οι σημαίες μας.»

Με την απλότητα της γραφής του, το φιλοσοφικό βάθος των εννοιών και την υψηλή αισθητική αποτυπώνει ως κήρυγμα ανατρεπτικό τη λύπη, την ήττα, τη μόνωση, τον διωγμό, την αθλιότητα, την αδικία, εξομολογείται την πικρή νύχτα, τα καρφιά του έρωτα, την απώλεια και εκεί πάνω στον Σταυρό του εξαγνίζεται και φωτίζεται ολόκληρος με το φως της αγιοσύνης και τότε θαρρείς πως σώζει την ανθρωπότητα ολάκαιρη. Η δημιουργία μιας τέτοιας μεγάλης ποίησης είναι πορεία προς τον Γολγοθά και συγχρόνως αντίσταση στον Γολγοθά.

«Θυμάμαι παιδί που έγραψα κάποτε τον πρώτο στίχο μου. 

Από τότε ξέρω ότι δε θα πεθάνω ποτέ –

αλλά θα πεθαίνω κάθε μέρα.»

Μέσα στα παραμελημένα, μικρά πράγματα και στη θνητότητα, γεννά την απεραντοσύνη και το ανώτερο νόημα της ζωής, την αρμονία, τη συμπόνια, την ευσπλαχνία, την ομορφιά και τις εκφράζει με μια αμείλικτη ειλικρίνεια, που συνταράζει τον αναγνώστη. Οι στίχοι του είναι γραμμένοι για τον λαό. Θυρωροί, νυχτοφύλακες, ρακοσυλλέκτες, υπηρέτριες, αλκοολικοί, τυφλοί, καταπιεσμένες γυναίκες, γέροι παραδέρνουν μέσα στη μοναξιά, τα πάθη, την απελπισία τους, ηττημένοι από τον ίδιο τους τον εαυτό πρωτίστως. Ο πολιτικοποιημένος στοχασμός του βαδίζει προς τον λαό με υπέρτατο σκοπό να διασώσει την ανθρωπιά.

«Γράφω για κείνους που δεν ξέρουν να διαβάσουν

για τους εργάτες που γυρίζουνε το βράδυ με τα μάτια κόκκινα απ’ την άμμο…

Γράφω για τους καρβουνιάρηδες, για τους γυρολόγους και τις πλύστρες.

Γράφω για σας 

αδέρφια μου στο θάνατο

σύντροφοί μου στην ελπίδα

που σας αγάπησα βαθειά κι απέραντα

όπως ενώνεται κανείς με μια γυναίκα.»

Από την περίοδο της πίστης, στην περίοδο της κρίσης κι έπειτα της ανάκαμψης, δεν παύει να είναι αληθινός, γνήσιος και κυρίως ταπεινός. Η ταπεινότητα έχει βάθος, μηδενίζει το Εγώ και την έπαρση του προσωπείου, κοιτάζει από κάτω προς τα πάνω αναζητώντας την πληρότητα, ενώ, αντιθέτως, η αλαζονεία έχει ελαφρότητα, είναι συνυφασμένη με τη ρηχότητα, την άγνοια και την πνευματική τύφλωση, κοιτάζει απαξιωτικά τους άλλους από πάνω προς τα κάτω. Ο ταπεινός δεν παραιτείται, αγωνίζεται και τρέφει την ψυχή του με φως, ενώ ο εγωιστής αρέσκεται στο είδωλο που έχει φτιάξει για τον εαυτό του και αδρανεί.

Με την έμφυτη ευαισθησία του και την ποιητική του ιδιοφυία ο Τάσος Λειβαδίτης μεταβαίνει φυσικά και αβίαστα από την αίσθηση του πραγματικού στην υπερβατικότητα, από τον θάνατο στην αθανασία, από την ενδοστρέφεια στην εξωστρέφεια, με μια γλώσσα αποκρυσταλλωμένων νοημάτων και ολοκληρωμένης εμπειρίας ζωής προσδίδοντας στην ποίησή του οντολογική διάσταση.

«Ήμουν τόσο μονάχος, που τα σκυλιά που με γαύγισαν στο δρόμο, ανέβαιναν τώρα μαζί μου στον ουρανό. Ήμουν τόσο μονάχος που όλα θα τέλειωναν στην αιωνιότητα.»

Αφοπλιστική αμεσότητα, γοητεία, πάθος, απέραντη τρυφερότητα, νοσταλγική προσήλωση στο απωλεσθέν. Τόσο εύθραυστος μέσα σ’ έναν κόσμο σκληρό και ευτελή. Όλα βυθισμένα στην πένθιμη βροχή ή στο κατάλευκο χιόνι της ματαιότητας και του χρόνου που έληξε ή έδυσε.

«Και τώρα μια μικρή τρύπα, σχεδόν αόρατη, απ’ όπου μπαίνει αθόρυβα κι ανέκλητα όλο το ψύχος της πιο μεγάλης ματαιότητας.»

«Κι αν συνεχίζω να ζω είναι γιατί δεν θέλω να λησμονήσω κι έκανα όρκο να φέρω ως το τέλος το πεπρωμένο μου.»

Αξίζει, επίσης, να επισημανθεί η δύναμη και η γοητεία των λέξεων του Τάσου Λειβαδίτη. Πρόκειται για έναν λόγο, που φέρει μια εσωτερική αλήθεια και συγχρόνως αυτοϋονομεύεται για να προβάλει το άρρητο. Μέσα από παύσεις και σιωπές, φοράει ο λόγος το ρούχο του ανεπαρκούς και αυτοακυρώνεται ηθελημένα, ώστε τελικά να πραγματωθεί. Το αληθινό νόημα των λέξεων βρίσκεται στο ανείπωτο, στο ανεκπλήρωτο και τα πάντα πραγματώνονται, όταν διαψευστούν και δεν θα ειπωθούν ποτέ. Ο λόγος πραγματώνεται, όταν απουσιάζουν τα πράγματα, ο χώρος, ο χρόνος, οι άλλοι, ο εαυτός, όταν αποσυνδεθεί από το βίωμα και την επιθυμία. Πρέπει να είναι κανείς βαθιά τραυματισμένος από το συγκεκριμένο και το ιστορικό για να αρθεί στο παράλογο, το φαντασιακό και να απεγκλωβιστεί από τον προσωπικό λαβύρινθο των λέξεων. Η λέξη είναι περιπλάνηση και αναμέτρηση με το βίωμα, όχι για να το καταγράψει αλλά για να λυτρωθεί απ’ αυτό κατανοώντας το στη σιωπή: «Κι ίσως θα πρέπει να χαθείς ολότελα για να μάθεις κάποτε ποιος είσαι».

Η μαγεία της λέξης έγκειται στο γεγονός, ότι είναι τόπος συνάντησης με τον εαυτό μας, όπου το τοπίο είναι θολό, σαν παραπλάνηση ή αυταπάτη ή σύγχυση που οδηγεί στον εκτροχιασμό. Και την ώρα του εκτροχιασμού η λέξη αποκτά το πραγματικό νόημά της και ναυαγεί ή βυθίζεται στη νύχτα για να βρει την προοπτική της και να αυτοεκπληρωθεί: «Κι όχι, δεν παραλογίζομαι, φίλοι μου, αλλά είναι η μαγεία που έχουν οι λέξεις όταν δεν θέλουν να πουν τίποτα, όπως και το παράδοξο αυτό ταξίδι μας  μέσα  στον κόσμο δε θά ‘χε καμιά σημασία αν ήταν αληθινό».

            Στην έκδοση αυτή (αλφαβητικά):

• Ο Χρίστος Αλεξίου τέως Lecturer της Νεοελληνικής γλώσσας και λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο του Birmingham, μας παρουσιάζει με ανάγλυφο τρόπο, πώς βίωσε ο Τάσος Λειβαδίτης ψυχοσυναισθηματικά και πνευματικά το ιστορικό γίγνεσθαι από τη φρίκη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου κι έπειτα και πώς εξέφρασε ποιητικά την τραγωδία της μεταπολεμικής ανθρωπότητας.
• Ο ποιητής, πεζογράφος, κριτικός, μεταφραστής, καθηγητής φιλόλογος Κώστας Γεωργουσόπουλος, τονίζει για τον ποιητή, ότι, παρ’ όλη τη μεγάλη στροφή στο ποιητικό του στίγμα, δεν έπαψε ποτέ να είναι πολιτικός ποιητής, να «ασκεί εποχή» διεισδύοντας στον πυρήνα της αλήθειας μέσα από την τραγικότητα του ηρωισμού του ή και τον ηρωισμό της τραγικότητάς του.
• Ο ποιητής, πεζογράφος και δημοσιογράφος Γιώργος Δουατζής,μας εξομολογείται τη γνωριμία του και την πολύχρονη φιλία του με τον «Άγιο της Ποίησης» φωτίζοντας μέσα από περιστατικά και γεγονότα-σταθμούς τη μεγαλοψυχία και την ταπεινότητα της προσωπικότητάς του.
• Ο Μίκης Θεοδωράκης, συνθέτης, συγγραφέας, πολιτικός, ακτιβιστής επικεντρώνεται στο ιστορικό της μελοποίησης των στίχων του Λειβαδίτη και της δημιουργικής τους συνεργασίας. «Μάνα μου και Παναγιά», «Δραπετσώνα», «Βρέχει στη φτωχογειτονιά»…
• Η ομότιμη καθηγήτρια της Νέας Ελληνικής Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών Σόνια Ιλίνσκαγια υπογραμμίζει τη δύναμη και την εμβέλεια της δημιουργίας και την οντολογική απεραντοσύνη της ποίησης του Λειβαδίτη, ως αντίσταση στις απώλειες, στις ρωγμές, στη ματαιότητα και την τραγικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης.
• Ο Σπύρος Κατσίμης, ποιητής, δημοσιογράφος και ζωγράφος επισημαίνει τη μοναχική και ηρωική πορεία του ποιητή ενάντια στην ισοπέδωση και μας αναφέρει χαρακτηριστικούς διαλόγους με τον ποιητή στον προθάλαμο του νοσοκομείου λίγο πριν τη μοιραία εγχείριση.
• Ο ποιητής, δοκιμιογράφος και εκδότης Κώστας Κρεμμύδαςμε μια βαθυστόχαστη ανάλυση αναδεικνύει την ποιητική ιδιοφυΐα του Τάσου Λειβαδίτη και την επαναστατικότητα της τέχνης του.
• Ο ποιητής και δοκιμιογράφος Γιώργος Μαρκόπουλοςκαταγράφει τις λέξεις-έννοιες-κλειδιά και τα θέματα-άξονες του έργου του Τάσου Λειβαδίτη, που αποδεικνύουν τη μεγαλόπνοη σκέψη, την πληθωρική έμπνευση και το ταλέντο του ποιητή.
• Ο πρώην αναπληρωτής καθηγητής στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Απόστολος Μπενάτσηςμας παραθέτει ένα πλήρες βιογραφικό – εργογραφία του ποιητή και αναφέρεται στο αγωνιστικό συντροφικό όραμα του ποιητικού υποκειμένου. Στέρηση, δοκιμασία, πίστη στη μελλοντική δικαίωση.
• Ο Τίτος Πατρίκιος, ποιητής, πεζογράφος και μεταφραστής, μας μιλά για τους έρωτες, το όνειρο της επανάστασης, τις ενοχές και το πάθος του Τάσου Λειβαδίτη για κάθε ποίημα νέου ανθρώπου που έπεφτε στα χέρια του.
• Ο ποιητής και ψυχίατρος Μανόλης Πρατικάκηςμε τρόπο λιτό και δωρικό μας εξιστορεί λεπτομερώς την άνιση μάχη του ποιητή στο Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο της Αθήνας, όπου άφησε την τελευταία του πνοή και μας μεταφέρει όλο το κλίμα της αγωνίας των γιατρών και του πόνου των φίλων του.
• Ο σκηνοθέτης Σταύρος Στρατηγάκοςμας εξομολογείται τα ανεξίτηλα στιγμιότυπα που έζησε με τον Τάσο Λειβαδίτη και τον σημάδεψαν κατά τα γυρίσματα του τηλεοπτικού αφιερώματος, το οποίο σκηνοθέτησε.
• Η Έλλη Φιλοκύπρου, καθηγήτρια στο Τμήμα Επικοινωνίας και Μ.Μ.Ε του ΕΚΠΑ δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην επικοινωνιακή δύναμη, στη μαγεία και στην περιπέτεια των λέξεων του ποιητικού λόγου του Λειβαδίτη.
• Στην έκδοση αυτή περιλαμβάνονται, επίσης, το ποίημα τουΓιάννη Ρίτσου (1909-1990) «Στον αδελφό μου Τάσο Λειβαδίτη», το οποίο έγραψε έναν χρόνο μετά τον θάνατο του αδελφικού του φίλου, καθώς και απομαγνητοφωνημένα κείμενα του ποιητή, πεζογράφου και δοκιμιογράφουΝικηφόρου Βρεττάκου (1912-1991), του ποιητή και μεταφραστή Κώστα Κουλουφάκου (1924-1994), και του ποιητή, μεταφραστή, δημοσιογράφου Γιώργου Παπαλεονάρδου (1916-1986).

            ΕιπανΚλείνοντας αυτή την παρουσίαση να δώσουμε θερμά συγχαρητήρια σε όλους τους συντελεστές για το παρόν πόνημα, που αποτελεί σημαντικό βοήθημα σε όσους θέλουν να μελετήσουν περαιτέρω την ανεξάντλητη γραφή του Λειβαδίτη και στις νεώτερες γενιές, που θέλουν να ξεδιψάσουν με το νερό της ποίησης και του ευ ζην.

Ο λόγος του ποιητή προφητικός:

«Κι όταν πεθάνω και δε θά ‘μαι ούτε λίγη σκόνη πια μέσα στους δρόμους σας

τα βιβλία μου, στέρεα κι απλά

θα βρίσκουν πάντοτε μια θέση πάνω στα ξύλινα τραπέζια

ανάμεσα στο ψωμί 

και τα εργαλεία του λαού.»

Με έργα ποιητικά και πεζά υπηρετεί τα ελληνικά γράμματα από το 1971. Η νέα του νουβέλα, «ο μουσουργός» (στίξις, 2017), έρχεται να προσθέσει ακόμη ένα οχυρό ύψωμα στον πόλεμο απέναντι στον μηδενισμό της υποκουλτούρας.

Πρόκειται για ένα έργο που ξεχωρίζει με την απλότητα της γλώσσας του και την αμεσότητα της έκφρασης. Και είναι ενδιαφέρον ότι μέσα στην εκφραστική απλότητά του ο Δουατζής ενσωματώνει όλες σχεδόν τις αφηγηματικές τεχνικές.

Με επίκεντρο το πρωτοενικό υποκείμενο εκτυλίσσεται μία ιστορία με δύο τριτοπρόσωπους αφηγητές με μηδενική εστίαση –καθώς γνωρίζουν μόνο ό,τι βλέπουν– σε όλα τα κεφάλαια πλην ενός.

Έτσι, εξοβελίζοντας τον παντογνώστη αφηγητή υιοθετεί μία πιο συνειρμική γραφή –σε εξομολογητικό ύφος– στην οποία δομεί τις αναδρομικές αφηγήσεις και τους εγκιβωτισμούς. Ταυτόχρονα, όμως, προσδίδει μία παραστατικότητα, σπάνια σε τέτοια έκταση με αφηγητή-συμμετέχοντα, που θα χαρακτηρίζονταν και σκηνικός υποκριτής. Εντυπωσιάζει δε η απουσία διαλόγου που όμως μέσα στο πλαίσιο του μέτρου και της ισορροπίας ισοσταθμίζεται με τον μονολογικό πρωταγωνιστή αφηγητή.

Η αφηγηματική επιλογή, ωστόσο, τούτη επιτρέπει στο συγγραφέα να απομακρύνεται από την αφήγηση και να ενσωματώνει εμπειρίες και σκέψεις για τη ζωή και τη συμπεριφορά των ανθρώπων. Έτσι το στοχαστικό στοιχείο εμφανίζεται ως σκέψεις των ηρώων δίχως να αποκτά διδακτικό χαρακτήρα και χωρίς να κουράζει τον αναγνώστη.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι ο Δουατζής δεν επενδύει στην πλοκή. Προτιμά έναν μύθο απλό, όπως ταιριάζει σε μία νουβέλα, ανάλογο της γλώσσας του. Ο συγγραφέας δίνει έμφαση στην ψυχολογία των ηρώων του, στις αγωνίες και τα πάθη τους. Και σε τούτο τον εξυπηρετεί το α’ ενικό γραμματικό πρόσωπο, καθώς και αφήνει να ρέει με ρεαλισμό η (αυτο)ψυχογράφισή τους και παράλληλα εντείνει τη δραματική ειρωνεία, μια και ο αναγνώστης γνωρίζει την εξέλιξη του μύθου σε αντίθεση με τον ήρωα.

Ιδιαίτερη σημασία όμως έχει να υπογραμμίσουμε και το κεντρικό θέμα: την καλλιτεχνική δημιουργία. Γιατί αν κάτι αναδύεται ως μήνυμα από τη νουβέλα, είναι ακριβώς η εγγενής ανάγκη να ασχοληθεί με την τέχνη ο άνθρωπος, η εσωτερική ώθηση ορισμένων για καλλιτεχνική δημιουργία. Ακόμα και το πιο σκληρό περιβάλλον ή χαρακτήρας δεν μπορεί να θάψει τούτη την ανάγκη κατά τον Δουατζή, χωρίς βέβαια να παραβλέπει το ρόλο του κοινωνικού περιβάλλοντος και τις εσωτερικές και ψυχικές συγκρούσεις που αυτό γεννά.

Η καλλιτεχνική δημιουργία, λοιπόν, για τον συγγραφέα έρχεται ως λύτρωση απέναντι σε όσα πονούν τους ανθρώπους και σε ό,τι τους καταπιέζει. Είναι η διέξοδος στο “κοστούμι που ράβει” η οικογένεια ή η ίδια η ζωή και οι κοινωνικές επιβολές στους ευαίσθητους ανθρώπους, σαν τους ήρωες του.

Στους «Αντικατοπρισμούς» των εκδόσεων «στίξις» η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ συνομιλεί με τον Γιώργο Δουατζή με αφορμή το βιβλίο του «Τα Κάτοπτρα». Σύμφωνα με την Ρουκ «Τα Κάτοπτρα» διδάσκουν πως η πραγματική σοφία έχει τη γλώσσα την ανθρώπινη που εκφράζει απλά μια διαφορετική προσέγγιση ζωής. Επέλεξε κάποια αποσπάσματα από το εν λόγω βιβλίο και μετά κατέγραψε τις προσωπικές της σκέψεις κάτω από κάθε απόσπασμα που είχε επιλέξει. Με αυτό το σκεπτικό γεννήθηκε ένα ολόκληρο βιβλίο.

Γίνεται λόγος -μεταξύ άλλων-για  τον πόνο, τον έρωτα, το δόσιμο, την ελπίδα, την υφή της ζωής, την τέχνη, τον υποκειμενισμό, την υστεροφημία, τη χαρά, τη νύχτα. Το  βλέμμα του ενός ποιητή συμπληρώνει το βλέμμα του άλλου, και βρίσκονται σε αλληλεπίδραση και ανταπόκριση μεταξύ τους σε διανοητικό, αλλά και σε συναισθηματικό επίπεδο. Ακολουθούν κάποια βασικά θέματα-ιδέες με τα οποία καταπιάνονται οι δυο τους.

-Πώς ο έρωτας μπορεί να μορφοποιηθεί σε έργο τέχνης;

-O παραλογισμός του έρωτα, αλλά και η λογική του θανάτου είναι αναπόσπαστα στοιχεία της ζωής.

-Το ποίημα και η διαδικασία της γραφής μπορεί να είναι σωτήρια για τον δημιουργό.

-Με τα χρώματα η φύση εκφράζει τα συναισθήματά της.

-Όταν δεν τον ζεις, ο χρόνος ασυναίσθητα γίνεται απών.

-Η γέννηση και ο θάνατος οριοθετούν και την σκέψη της ύπαρξής μας.

-Η αδιαφορία τυφλώνει

-Η υστεροφημία είναι αδερφή της ματαιοδοξίας και χωρίς αυτήν δεν θα υπήρχε έργο τέχνης στον πλανήτη.

-Τί είναι ευτυχία; Μα είναι μια απόλυτη προσωπική υπόθεση.

-Χαίρομαι που μπορώ να χαίρομαι.

Θέματα ουσιαστικά που αφορούν την ανθρώπινη ύπαρξη και την τέχνη. Μάλιστα πολλάκις χάνονται οι ισορροπίες μεταξύ τέχνης και ζωής και τότε  κάποιος μοιραία καταλήγει στη μωρή υπερβολή και την αποτυχημένη τέχνη. Η Ρουκ και ο Δουατζής ψαχουλεύουν υπομονετικά την αλήθεια των πραγμάτων με οδηγό ο καθένας την τέχνη του, αλλά και με οδηγό τη συγκροτημένη σκέψη τους πάνω στην κάθε λογής εμπειρία που τους προσφέρεται. Βιβλίο με παρρησία γραμμένο, αλλά και με φιλοσοφική υφή και διάσταση δοσμένο.

Είναι μία νουβέλα που πραγματεύεται την ανάγκη για καλλιτεχνική έκφραση ενός τεχνοκράτη οικονομολόγου, ο οποίος ζει μια σκληρή επαγγελματική καθημερινότητα, όπου το κυνήγι του χρήματος των πελατών του τον εξουθενώνει. Όμως, κρύβει μέσα του τη φλόγα της μουσικής δημιουργίας -ασχολείται με τη μουσική και τη σύνθεση από παιδί- αυτή η φλόγα θεριεύει ξαφνικά μέσα από τυχαία γεγονότα και έρχεται στην επιφάνεια με καταλυτικό τρόπο. 

 Αρχίζει να συνθέτει εν κρυπτώ, κανένας δεν γνωρίζει αυτή του την πλευρά. Μετά από περιπέτειες της υγείας του, τρικυμιώδεις ψυχολογικές καταστάσεις και σειρά διλημμάτων για την αποκάλυψη ή μη της κρυφής ιδιότητάς του, βλέπει το έργο του να γίνεται ευρέως γνωστό στις μεγαλύτερες μουσικές σκηνές της Ευρώπης, ενώ κανείς δεν γνωρίζει ότι τα έργα είναι δικά του.

Η ζωή του κεντρικού ήρωα Αλέξανδρου, είναι διχασμένη. Τα διλήμματά του, μεγάλα. Οι στιγμές των αποφάσεων, οριακές. Η εκπλήρωση και η ματαίωση των ονείρων του κυρίαρχες. Η τέχνη έρχεται αντιμέτωπη με τη στυγνή καθημερινότητα. Η καταδίκη και ο θάνατος της ματαιοδοξίας, πεπρωμένο. Στο τέλος οι Ερινύες δικαιώνονται με την κάθαρση. 

Με αφορμή τη μυθιστορία, προσπάθησα να δώσω το στίγμα της ανάγκης για δημιουργική καλλιτεχνική έκφραση, να φέρω στην επιφάνεια τα δαιμόνια ενός γεννημένου καλλιτέχνη, ο οποίος βιώνει τη σκληρότητα της αγοράς λόγω επαγγέλματος και βρίσκει σωτήρια έξοδο στη δημιουργία. Το αξιακό του σύστημα, θέλει τη δημιουργία μακριά από τη ματαιοδοξία που έχει να κάνει με τη δημοσιότητα. Τα γεγονότα όμως, τον αναγκάζουν να μπει στο μεγάλο δίλημμα της αποκάλυψης του ονόματός του ή μη, ως πατέρα των έργων του, τα οποία γίνονται διάσημα στις μεγαλύτερες αίθουσες συναυλιών στον κόσμο. Αυτό η διλημματική κατάσταση, προκύπτει με την έξοδό του από το νοσοκομείο, όπου η ζωή του κρεμόταν από μια κλωστή.

Το βιβλίο αναφέρεται στα βιώματα που φέρουμε από παιδιά έως την ώριμη ηλικία, σστην ανεξήγητη ανάγκη για δημιουργία, στην καταφυγή σε πρόσωπα του παρελθόντος, στη σχέση με τα αγαπημένα μας πρόσωπα, στην εμμονή σε αξίες και ιδανικά, στη μικροψυχία ως και των μεγαλύτερων καλλιτεχνών-θυμάτων της ματαιοδοξίας. Το βέβαιο είναι ότι στην αφήγηση τελικά η ματαιοδοξία σκοτώνεται. Το θέμα είναι πώς, και τι συμπαρασύρει μαζί της στον θάνατο.

Για μια ακόμα φορά, κατάλαβα τη δύναμη των ηρώων που τους κατασκευάζει μεν ο συγγραφέας, αλλά αυτοί τον οδηγούν στην ανάπτυξη της μυθιστορίας, αυτοί διεκδικούν το μερτικό τους στην αφήγηση, αυτοί τον οδηγούν στην κατάληξη της ιστορίας. Γράφοντας, ένιωθα ζωντανούς στο πλάι μου τους ήρωες του βιβλίου, τους έβλεπα να κινούνται στους χώρους τους, έβλεπα τη μορφή τους. Κι όταν αυτοί με οδήγησαν στο τέλος της ιστορίας, ένιωσα την πίκρα του αποχωρισμού από τους πλέον οικείους ανθρώπους.

Ο Γιώργος Δουατζής γεννήθηκε και ζει στην Αθήνα. Έχει εκδώσει πολλά βιβλία, τα περισσότερα ποιητικά, μεταξύ των οποίων, μυθιστορήματα, δοκίμια, διηγήματα και θεατρικά έργα. Έργα του ή μέρος αυτών, έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, γαλλικά, ισπανικά, ρωσικά, γερμανικά, σλοβακικά. Επαγγελματικά εργάστηκε ως δημοσιογράφος σε μεγάλες εφημερίδες, περιοδικά και σε ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικού σταθμούς. Τελευταίο βιβλίο του, Ο Μουσουργός, από τις εκδόσεις Στίξις.

–Ο Μουσουργός είναι το εικοστό πέμπτο βιβλίο  σας. Δυο λόγια γι΄αυτό;

–Ο Μουσουργός είναι το δεύτερο βιβλίο των νεότευκτων εκδόσεων Στίξις. Είναι μία νουβέλα που πραγματεύεται την ανάγκη του κεντρικού ήρωα για καλλιτεχνική έκφραση, ο οποίος κρύβει μέσα του τη φλόγα της μουσικής δημιουργίας, φλόγα που επανέρχεται στην επιφάνεια με καταλυτικό τρόπο σε ώριμη πια ηλικία. Ο ήρωας είναι χρηματοοικονομικός σύμβουλος την ημέρα και δεν γνωρίζει κανείς ότι τις νύχτες και τις αργίες από τη δουλειά του συνθέτει κλασική μουσική. Μετά από περιπέτειες της υγείας του, τρικυμιώδεις ψυχολογικές καταστάσεις και σειρά διλημμάτων για την αποκάλυψη ή μη της κρυφής ιδιότητάς του, βλέπει το έργο του να γίνεται ερήμην του ευρέως γνωστό στις μεγαλύτερες μουσικές σκηνές της Ευρώπης, ενώ κανείς δεν γνωρίζει ότι τα έργα είναι δικά του. Από κει και πέρα τα διλήμματά του είναι μεγάλα. Κυρίαρχο στοιχείο η επιθυμία εκπλήρωσης και η πρόσκαιρη ματαίωση των ονείρων του. Με λίγα λόγια, η τέχνη ως ουσία ζωής αντιπαλεύει τη στυγνή καθημερινότητα και το κέρδος. Η καταδίκη και ο θάνατος της ματαιοδοξίας, είναι αυτοσκοπός του και αποτελεί το πεπρωμένο του.

-Σας γνωρίζουμε κυρίως ως ποιητή. Πώς και ασχοληθήκατε πάλι με την πεζογραφία;

-Ο Μουσουργός είναι το τρίτο πεζογραφικό μου βιβλίο μετά το Μη φεύγετε κύριε Ευχέτη, που ευελπιστώ να επανεκδοθεί το φθινόπωρο και συλλογή διηγημάτων Η άλλη λέξη, που μέρος της θα δούμε να ανεβαίνει στη θεατρική σκηνή, περί το τέλος Μαΐου.

-Που θα έχουμε την ευκαιρία να το δούμε;

-Στον θεατρικό πολυχώρο Αλεξάνδρεια σε σκηνοθεσία Νίκου Γκεσούλη, με τους έξοχους ηθοποιούς Βασίλη Βλάχο και Θοδωρή Προκοπίου, εικαστική παρέμβαση του ζωγράφου Μιχάλη Αμάραντου και μουσική του Γιώργου Βαρσαμάκη.

-Ετοιμάζετε κάτι άλλο αυτόν τον καιρό;

-Την έκδοση, για το φθινόπωρο, της σειράς ποιητικών δοκιμίων Τα Κάτοπτρα από τις εκδόσεις Στίξις που είναι το νέο εκδοτικό μου σπίτι. Εκεί, θα γίνουν και επανεδκόσεις έργων μου που δεν κυκλοφορούν στην αγορά. Περιμένω επίσης το ανέβασμα του θεατρικού μου έργου Ο κύριος Μαραμένος, επίσης το ερχόμενο φθινόπωρο, από τον σκηνοθέτη Γιάννη Φαλκώνη με πρωταγωνιστή τον ηθοποιό Βαγγέλη Στρατηγάκο.

-Πέρασαν κιόλας σαράντα χρόνια από το πρώτο σας βιβλίο που εκδόθηκε το 1976…

-Κι εγώ δεν κατάλαβα πώς πέρασαν τόσα χρόνια. Βλέπετε η δημοσιογραφία και η Ποίηση δεν σε αφήνουν να συνειδητοποιήσεις τον χρόνο…

-Πώς συμβάδισαν σε σας δημοσιογραφία και Ποίηση;

-Η δημοσιογραφία με πλούτισε με εμπειρίες, μου έδειξε τις πολλές εκφάνσεις της ζωής και της σκληρής καθημερινότητας και μου έδωσε την ευκαιρία να γνωρίσω σημαντικούς ανθρώπους. Όλα αυτά με τροφοδότησαν με υλικό που προσπάθησα να μεταπλάσω σε ποιητική γραφή. Βεβαίως έκανα το λάθος -όπως κρίνω εκ των  υστέρων- να μην εκδίδω βιβλία όσο ήμουν στη δημοσιότητα ιδίως λόγω τηλεόρασης, για να μην εκληφθεί ότι εκμεταλλεύομαι την δημοφιλία που είχα για να προβάλλω το ποιητικό μου έργο. Γι΄ αυτό και συσσωρεύτηκαν πολλά χειρόγραφα κατά την περίοδο που ασκούσα το δημοσιογραφικό επάγγελμα.

-Έχει λόγο ύπαρξης σήμερα ο ποιητής;

-Σε περιόδους κρίσης όπως η σημερινή είναι παραπάνω από αναγκαίος. Είναι το άλλοθι των βαρβάρων. Μας θυμίζει ότι είμαστε άνθρωποι. Μας θυμίζει την αβάσταχτη πληγή της αξιοπρέπειας του πολίτη. Τι λέτε τον χρειαζόμαστε;

Πηγή: presspublica.gr

Ένα παιδί θαύμα. Ή μήπως πρέπει να πούμε απλώς ένα παιδί, το κάθε παιδί; Ένα παιδί που περπατά, που μιλά, μια σειρά από θαύματα! Πολλώ μάλλον αν ένα παιδί αρχίσει να ζωγραφίζει με τους γύρω του να λένε πως έτσι που πάει θα γίνει ο μέλλων Πικάσσο ή Τσαρούχης . Τι θαύμα!  Ή άλλα  παιδάκια που ακούμε να τιτιβίζουν το πρώτο τους τραγούδι και γύρω τριγύρω τους φίλους και συγγενείς να μιλούν για έναν Μότσαρτ, μία Κάλλας ή έστω για έναν Καζαντζίδη. Όχι άδικα. Κάθε παιδί  που γεννιέται  συνοψίζει και συχνά πραγματοποιεί την επιθυμία ζώντων και τεθνεώτων για το θαύμα. Το παιδί είναι δυνάμει ένας αυθόρμητος δημιουργός ή για να το πούμε αλλιώς, ο δημιουργός είναι ένα παιδί που διέφυγε την παγίδα της ενηλικίωσης, μιας ενηλικίωσης ή έστω μιας ενήβωσης που , αν και συνώνυμη με το ναρκισσιστικό τραύμα, με την εδραίωση του τραύματος αυτού, μπορεί να σημαίνει και το άδοξο τέλος για το παιδί ως θαύμα.

Το βιβλίο του Γιώργου Δουατζή Ο Μουσουργός είναι μια μετωνυμία της αέναης πάλης ανάμεσα στο τραύμα και το θαύμα που συνιστά ίσως τον πυρήνα κάθε δημιουργίας, αν όχι και – δυνάμει τουλάχιστον- κάθε ζωής. Ο ήρωάς του ξεκινά σαν ένα πρόωρο μουσικό ταλέντο που όμως έχει γεννηθεί μέσα στην πιο αποφασιστική απόρριψη, απόρροια των πράξεων και των παραλήψεων μιας ταυτόχρονα παγερής και δεσποτικής μάνας. Ενός μητρικού αρχετύπου/ «κακού» για τον ήρωα αντικειμένου,  που βρίσκει το «ιδανικό» του συμπλήρωμα σε έναν καλών προθέσεων, πλην όμως υποτονικό, νικημένο πριν να πολεμήσει, πατέρα. Η μάνα αρνείται το άγγιγμα. Ο πατέρας αδυνατεί να είναι παράδειγμα. Και ο γέρος παππούς έχει μια σοφία  που  στηρίζει τον Αλέξανδρο την εποχή της μετάβασης του, αλλά που ο  μετά θάνατον φαντασματικός του λόγος δεν αρκεί να στηρίξει τον ήρωα την ώρα των αποφάσεων, την ώρα αυτήν που τα διλήμματα αν παραμείνουν αμείλικτα μπορεί  να στοιχίσουν την ίδια την διχασμένη, την μετέωρη  ζωή  του.

Η παραίτηση  του από την μουσική, κάτι κοινωνικά και βάναυσα επιβεβλημένο  από την μάννα του (Αλέξανδρε παίξε μας κάτι την ώρα που ετοιμάζω τον καφέ)  για λόγους της δικής της  παραιτημένης από τον έπαινο του άλλου ματαιοδοξίας,  επέρχεται μοιραία. Ας πω εδώ σε παρένθεση ότι εντελώς πρόσφατα και εντελώς αναπάντεχα στο πλαίσιο μιας συζήτησης για τον Οιδίποδα, άκουσα μια ίδια ιστορία  πριν από λίγους μήνες στο Πεκίνο, μόνο που ο νέος που μας την εξομολογήθηκε δημόσια κατάφερε να αλλάξει απλώς τομέα καλλιτεχνικής δημιουργίας. Ο ήρωας του Γιώργου Δουατζή, Αλέξανδρος Πετρίδης, αλλάζει ριζικά κατεύθυνση: εκπατρίζεται και στρέφεται στα μαθηματικά και στο κέρδος. Κέρδος από το χρηματιστήριο, όπου ο πόλεμος εκτυλίσσεται, όπως λέει, σε ένα αόρατο και όμως πολύ υπαρκτό πεδίο μάχης, το πεδίο των οικονομικών επιχειρήσεων, γεμάτο παγίδες, ενέδρες, επιθετικές και αμυντικές τακτικές, αντίστοιχες με αυτές, θα προσέθετα, που αναπτύσσουν οι σκακιστές  παίζοντας το blind, σε έναν άυλο χώρο που σπάνια μετράει τις υλικές σε ανθρώπους απώλειες του. Πεδίο μάχης όπου σκοτώνεις τον εχθρό χωρίς να τον αγγίζεις. Ο πρώην δημιουργός  Αλέξανδρος Πετρίδης, δεν αγγίζει τον εχθρό ούτε και την γυναίκα, που είναι γι αυτόν κίνδυνος, αν εξαιρέσουμε τις λίγες φορές που καταφεύγει στον έρωτα της μιας νύχτας, χωρίς συναισθηματική δέσμευση, για να ικανοποιήσει τις ανάγκες της σάρκας του.

Ακολουθεί η ανατροπή της ανατροπής αυτό που ο Αριστοτέλης στην Ποιητική του θα ονόμαζε η περιπέτεια μέσα στην περιπέτεια. Το μόνιμα δακρυσμένο Λονδίνο όπου ζει, μοιάζει για την έκρηξη αυτήν ένας ιδανικός τόπος, και  από δρόμους που κυριαρχούνται από το τυχαίο, το εξαίφνης, ο ήρωας ξαναγίνεται σε μια στιγμή που έχει στοιχεία συντέλειας,  δημιουργικής  μανίας  που συνοδεύεται επιτέλους και από τα δικά του δάκρυα που δεν έχει χύσει μια ζωή, μουσικός. Δεινός εκτελεστής και στην συνέχεια  και συνθέτης. Τις συνθέσεις του δεν θα διεκδικήσει να τις παρουσιάσει και να τις ερμηνεύσει ο ίδιος. Δεν τον ενδιαφέρει όπως λέει η ματαιοδοξία αλλά η υστεροφημία. Με άλλα λόγια άλλη μια φορά αρνείται να «αγγίξει». Αρνείται το πραγματικό. Καταφεύγει σε έναν κόσμο του ανώνυμου καλλιτέχνη  που δεν έχει θέση σήμερα όταν μία υπογραφή παίρνει την θέση του έργου. Και όπου οι επώνυμοι παίζουν το παιχνίδι αν και αυτό μπορεί να είναι μια φούσκα, σαν αυτές που κάθε τόσο σκάνε στο χρηματιστήριο των ιδεών. Γιατί το θεωρεί, όπως λέει, εγωιστικό, αλλά σκεφτόμαστε εμείς, διότι δεν μπορεί να ενώσει δημιουργία και ζωή. Ας μην το ξεχνάμε η υστεροφημία ανήκει στο βασίλειο των νεκρών και το πολύ -πολύ των μελλοθανάτων. (Δυο αιώνες χρειάστηκε για να ανακαλυφθεί ο Σαίξπηρ από τους ρομαντικούς.)

Τα έργα του και ενώ η ζωή του βρίσκεται στο σύνορο ζωής και θανάτου, παραδίδονται από τον αδελφό του, για να τα κρίνει, σε ένα διάσημο μαέστρο, τον Μπάους, πλην  χολερικό  ίσως διότι  δεν είναι ο ίδιος παραγωγικός και δημιουργικός συνθέτης. Ο αδελφός του στον οποίο τα έχει εμπιστευθεί  βιάζεται να τα παραδώσει την ίδια ώρα που κάνει ότι μπορεί για να τον επαναφέρει από το κώμα, να του σώσει την ζωή. Η πράξη του αυτή  αν και τον καταδιώκει  μπορούμε να την δούμε σαν μία ένδειξη αμφιθυμίας απέναντι στον πρωτότοκο αδελφό/ίνδαλμα.  Έτσι βρίσκει την ευκαιρία ο Μπάους να  κλέψει τα έργα του Πετρίδη, να τα παρουσιάσει ως δικά του. Ο Πετρίδης συνέρχεται και ενώ ο αδελφός του δεν του μιλά για την πράξη του εκείνη, αντιλαμβάνεται κάποτε την κλοπή της πνευματικής του περιουσίας.  Η τεράστια επιτυχία του έργου του  που έχει κλέψει ο Μπάους, επαναφέρει πιο έντονα το δίλημμα του: Να σκοτώσει  τον Μπάους  ή την δική του ματαιοδοξία;  Να διαλέξει  την ζωή του  έργου του ή την δική του;  Να αποκαλύψει τον διάσημο απατεώνα,  και μαζί μ’ αυτόν την δική του ματαιοδοξία, δηλαδή την εν ζωή διεκδίκηση της δόξας, ή να προτιμήσει την υστεροφημία που δικαιούνται οι νεκροί, που ισοδυναμεί με το δικαίωμα στον θάνατο; Την τελική απόφαση, μία ακόμα ανατροπή, θα ανακαλύψει ο αναγνώστης του βιβλίου. Οι νεκροί δεν αγγίζουν και δεν χαίρονται. Η υστεροφημία τους είναι μια δόξα που μπορούν να χαρούν μόνον όσοι μένουν πίσω τους, υπό τον όρο φυσικά να έχουν διάθεση να θυμούνται. Η κάθαρση  είναι  υπόθεση των ζωντανών.

Μένουν λίγες ακόμη σκέψεις γι αυτό που θα έλεγα την μετωνυμία των περιπετειών του ταλέντου: Φυλακισμένο στο πεδίο της μητρικής εντολής, μιας εντολής που στερείται ή μάλλον αρνείται την αγάπη, το ταλέντο παγιδεύεται, αυτοκαταργείται. Απελευθερωμένος από μια τυχαία  τραυματική συγκυρία, από το τυχαίο που ενοχλεί όλους τους συστηματικούς σαν αυτόν ανθρώπους, σαν τους σκακιστές που παίζουν τυφλό σκάκι είτε τους οικονομικούς προγραμματιστές, αλλά που γράφει την ιστορία όταν αυτή ξεπερνά το πεδίο της αναγκαιότητας, ο Πετρίδης ξαναγίνεται ο μουσικός. Ένας μουσικός που θα εκφράσει όλα εκείνα που ενέδρευαν, όπως θα έλεγε ο Καβάφης, στοιβαγμένα μέσα του. Ένα ποτάμι δημιουργίας βρίσκει ξανά το δρόμο του και αναδύεται στην επιφάνεια. Δεν θα μπορέσει όμως να κάνει να καρποφορήσει ο κόσμος του δημιουργού. Η αναγκαιότητα, η μητρική εκείνη εντολή που αρνούνταν, απαγόρευε το άγγιγμα του ποθητού αντικειμένου θα κυριαρχήσει μέσα από την  μεταμόρφωσή της σε ιδεολόγημα. Η ματαιοδοξία, ελάττωμα της ζωής, απαγορεύεται. Μένει η υστεροφημία, κρύα σαν τους μεταθανάτιους  επαίνους που μουχλιάζουν στις επιτύμβιες πλάκες των νεκροταφείων: Sic transit Gloria.  Εδώ κείται ένας δημιουργός που δεν χάρηκε την ματαιότητα. Ας μην το ξεχνάμε. Ματαιότητες είχε ονομάσει ο φανατικός καλόγερος Σαβοναρόλα, όλα τα καλλιτεχνήματα και τα στολίδια όλες τις χαρές της ζωής, που επιβάλλονταν στους ενοχοποιημένους Φλωρεντίνους να ρίχνουν σε ειδικές γιορτές στην πυρά.                   

Ο Μουσουργός του Γιώργου Δουατζή των νεότευκτων εκδόσεων Στίξις, είναι ένα βιβλίο, το οποίο αιχμαλωτίζει τον αναγνώστη με τη γρήγορη αφηγηματική του πλοκή και τον καθιστά κοινωνό του ιδεολογικού του μηνύματος.

Η όλη ιστορία ξετυλίγεται μέσα από τις αφηγηματικές φωνές του Αλέξανδρου, που είναι και ο βασικός ήρωας του έργου, του αδελφού του Ανδρόνικου, του παππού και της μητέρας. Ειδικότερα μάλιστα δίνεται ξεχωριστή έμφαση στο λόγο των πρωταγωνιστικών μορφών και μάλιστα διαπιστώνουμε μια καινοτομία που σχετίζεται με την έμφαση που δίνεται μέσα από το τυπωμένο κείμενο. Έτσι οι πρωταγωνιστικές μορφές, λόγου χάρη, όταν θέλουν να τονίσουν κάτι  το γράφουν με πλάγια στοιχεία. Ο Αλέξανδρος ειδικότερα χαρακτηρίζεται ως μουσική διάνοια και αλλού ο ήρωας διερωτάται: Δεν θεωρείς σοβαρούς αυτούς που σου δίνουν πνευματική τροφή; Θα έλεγα ότι αυτές οι κειμενικές παρεμβάσεις μεταφέρουν απτά τα πολλαπλά ιδεολογικά μηνύματα του έργου και αποτελούν ξεχωριστά κείμενα μέσα στο κείμενο,  όπως συμβαίνει ευδιάκριτα με το παιγνίδι με τη λέξη συν-ουσία που χαρακτηρίζει τη στάση του Αλέξανδρου απέναντι στο ερωτικό γίγνεσθαι.

Το αφήγημα αποτελεί μια ξεχωριστή περίπτωση διαπροσωπικών σχέσεων, πράγμα που μας οδηγεί στο χώρο των ανθρωπίνων εντάσεων, αλλά και των συμπεριφορών με τις αντιπαραθέσεις και τις συγκλίσεις των ηρώων. Θα μπορούσαμε να διακρίνουμε στο έργο ένα χάρτη της συναισθηματικότητας που εκτείνεται από την απλή συγκίνηση μέχρι την ισχυρότατη συναισθηματική ένταση. Ο Αλέξανδρος  κινείται στους χώρους της άρνησης να υποταχθεί σε ένα καταπιεστικό καθεστώς που το αντιπροσωπεύει η μητέρα. Ο Ανδρόνικος είναι πιο γήινος και περισσότερο πρακτικός, ενώ ο παππούς αντιπροσωπεύει την πείρα των χρόνων του και μπορεί κάποτε να παίξει το ρόλο του σοφού οδηγού.  Οι διάλογοι μάλιστα των προσώπων, με την εναλλαγή κορύφωσης και χαλάρωσης, προσθέτουν ένα ακόμη στοιχείο στην αληθοφάνεια του έργου.

Έχουμε όμως και κορυφώσεις των ψυχικών καταστάσεων· η πιο χαρακτηριστική είναι η αποκάλυψη της μουσικής. Ο πρωταγωνιστής αποτελεί μια μουσική ιδιοφυΐα και ενώ δεν κοινοποιεί ο ίδιος το έργο του, αυτό έρχεται ερήμην του στη δημοσιότητα, από τον διευθυντή της Φιλαρμονικής ορχήστρας του Βερολίνου.

Και εδώ νομίζουμε πως έχουμε το βασικό μήνυμα του έργου. Τα κορυφαία έργα της τέχνης δεν εξαρτώνται από το όνομα του δημιουργού τους, αλλά αποτελούν τα ίδια μια απόλυτη αξία. Λειτουργούν πέρα από τον τόπο ή το χρόνο που γράφονται και η αναγνώρισή τους είναι πάνδημη.  

Αλλά ο ανθρώπινος παράγοντας υπεισέρχεται σε όλα αυτά. Ο σφετερισμός οδηγεί στην έκρηξη του θυμού, που ενώ θα περιμέναμε να οδηγήσει σε συγκρουσιακές καταστάσεις από τη μεριά του πρωταγωνιστή, οδηγεί σε μια απόλυτη άρνηση να δεχτεί το σφετερισμό. Και στο σημείο αυτό έχουμε ένα είδος έσχατης θυσίας του ήρωα που τον εξυψώνει στα μάτια του αναγνώστη.

Είναι τόσο μεγάλη η ταύτιση του αφηγητή με τον καθοδηγητικό ρόλο της τέχνης και την αναγνώριση του δημιουργού ώστε, όταν φτάνουμε στο κρίσιμο σημείο της απονομής της δικαιοσύνης, χρησιμοποιεί έναν ιεροπρεπή λόγο που παραπέμπει στις Ερινύες και την κάθαρση. Με τον τρόπο αυτό ο συγγραφέας εντάσσει το έργο του σε μια παράδοση που υπερβαίνει το σήμερα και συγκεφαλαιώνει την δραματική ένταση αιώνων. Η ίδια η τέχνη μέσα από τις λειτουργίες της είναι αυτή που αποκαθιστά την κατάσταση ισορροπίας και επαναφέρει τις αξίες στη σωστή τους θέση.

Πέρα όμως από τη βασική αφηγηματική γραμμή υπάρχουν και άλλες καταστάσεις όπως η καταπίεση και η υπέρβασή της, η αδελφική αγάπη, ο λυτρωτικός κάποτε λόγος των μεγαλύτερων, αλλά και το μεγάλο πρόβλημα της εποχής μας που είναι η αναζήτηση τύχης σε χώρους έξω από την Ελλάδα.  Έτσι, μέσα από μια ιστορία γραμμένη για τον καταλυτικό ρόλο της μουσικής έχουμε μια πολυεπίπεδη σύνθεση που καλύπτει καθημερινές καταστάσεις, αλλά και τα κυρίαρχα προβλήματα της εποχής μας.

Πιστεύουμε πως Ο Μουσουργός αποτελεί μια θαυμαστή κορύφωση στη συγγραφική πορεία του Γιώργου Δουατζή. Αποδεικνύεται μάστορας στο λόγο και ανατόμος των ψυχικών καταστάσεων. Η χρήση των διαφορετικών φωνών, αλλά και των διαφορετικών οπτικών είναι τα στοιχεία εκείνα που καταξιώνουν το έργο στη συνείδηση του αναγνώστη. Το έργο προσφέρει εναλλαγές, αλλά πάντα διατηρεί μια αξιοζήλευτη ενότητα. Το μήνυμά του μάλιστα ότι το έργο τέχνης αποτελεί μια απόλυτη αξία και πως η κάθαρση ακολουθεί την παραβίαση ολοκληρώνει θαυμαστά το έργο που ονομάζεται Ο Μουσουργός. Ταυτόχρονα το αφήγημα  μιλάει σε επίπεδο βάθους για την ευτυχία, αλλά και τη δοκιμασία τού να ασχολείσαι με την τέχνη. Η ιδέα υπερβαίνει το παράδειγμα και αυτό αποτελεί ένα από τα βασικά γνωρίσματα του έργου του Γιώργου Δουατζή, ο οποίος  μας αφήνει να χαιρόμαστε ως αναγνώστες τα δημιουργήματά του, αλλά ταυτόχρονα να συνδιαλεγόμαστε νοερά με το μυθικό και ιδεολογικό του σύμπαν.

Ο Μουσουργός γράφηκε τον Αύγουστο του 2016 στο Ρέθυμνο. Ήταν από τις φορές που καθημερινά έγραφα απερίσπαστα και ξαφνιάστηκα κι εγώ από την ταχύτητα ωρίμανσης του βιβλίου. Το έργο βασίστηκε σε μια ιδέα του ανεψιού μου Αστυάνακτα Κανακάκη, κυρίως ως προς την ανάγκη δημιουργίας και τον διχασμό που οι συνθήκες φέρνουν στους ανθρώπους ανάμεσα στην επιθυμία καλλιτεχνικής δημιουργίας και τον βιοπορισμό, αλλά και ως προς μέρη της πλοκής του μύθου.

Πρόκειται για ένα πεζογράφημα, του οποίου ο ήρωας είναι χρηματοοικονομικός σύμβουλος και εν κρυπτώ συνθέτης κλασικής μουσικής. Μετά από περιπέτειες της υγείας του, τρικυμιώδεις ψυχολογικές καταστάσεις και σειρά διλημμάτων για την αποκάλυψη ή μη της κρυφής ιδιότητάς του, βλέπει το έργο του να γίνεται ευρέως γνωστό στις μεγαλύτερες μουσικές σκηνές της Ευρώπης, ενώ κανείς δεν γνωρίζει ότι τα έργα είναι δικά του.

Από το οπισθόφυλλο:
Η ζωή του Αλέξανδρου, διχασμένη.
Τα διλήμματα, μεγάλα.
Οι στιγμές των αποφάσεων, οριακές.
Η εκπλήρωση και η ματαίωση των ονείρων, κυρίαρχες.
Η τέχνη απέναντι στη στυγνή καθημερινότητα και το κέρδος.
Η καταδίκη και ο θάνατος της ματαιοδοξίας, πεπρωμένο.
Οι Ερινύες δικαιώνονται με την κάθαρση.

Κάτοπτρο Πρώτο (απόσπασμα)

Σιωπή προστάζουν οι σοφοί, οι απώλειες, οι απουσίες. Αλαλία, για να μάθεις, να νιώσεις, να αφουγκραστείς. Για να εισπράξεις ήχους που παράβλεπες για χρόνια. Όπως τους ήχους της αναπνοής, της καρδιάς, της ροής του αίματος, της ζωής. Σιωπή, για να μπει στα κύτταρά σου η σοφία των αιώνων που έρχεται ήρεμα κι απλά, όπως ένας υπέροχος οιωνός για τα μελλούμενα. Ακόμα κι όταν δεν υπάρχει μέλλον.

Αυτές οι πανάξιες, οι γόνιμες σιωπές με έμαθαν πως κάθε έννοια που προσλαμβάνω απειλείται από την αναίρεση της αλήθειας της. Αλλά αυτή είναι ίσως η μόνη απειλή που δεν προκαλεί φόβο. Ίσως λόγω της υποδόριας υπόσχεσης για την επικείμενη γέννα της επόμενης αλήθειας, που κι αυτή θα αναιρεθεί. Σαν τον κύκλο της ζωής. Γεννιούνται, ζουν, πεθαίνουν οι αλήθειες. Συχνά, η απουσία τους φτιάχνει κενό, η απώλεια γεννάει πόνο. Αλλά εκεί, ακριβώς εκεί, καταμεσής του κενού δοκιμάζεται η σκέψη, κι ο χώρος άπλετος να κινηθούν νους και ψυχή, με οδυνηρό κόστος, μιας και χωρίς πόνο δεν υπάρχουν γέννες. Για να γεννήσουν σκέψη οι αναμνήσεις, για να επαναδιαταχθεί επαγωγικά η μνήμη.

Πάντα υπάρχει ο παραγνωρισμένος ήχος μιας ανάσας, μιας καρδιάς, όσο μακρινός κι αν είναι, να σου θυμίζει πως δεν φτάνει αυτός ο ένας του εγώ, του εαυτού, μα χρειάζονται κι άλλοι, αφού η μοιρασιά δεν έχει όμοιό της, δεν έχει τίμημα, ανταποδόσεις. Έτσι και τότε, με τούτη την ιερή μοιρασιά δεν πονούν οι άδειες πολυθρόνες που έσφυζαν από ζωή. Έτσι και τότε, δεν πονούν τα σκοτεινά παράθυρα που κάποτε δεν χόρταιναν τον ήλιο. Έτσι και τότε, πραγματικά μπορείς να βυθιστείς στη σιωπή να μάθεις όπως τραγούδησα δεκαετίες πριν. Έτσι και τότε, παίρνεις δικαιολογία ύπαρξης προσφέροντας στον άλλον.