Πηγή: fractalart.gr

«Μορφοποιούνται αρχικά στο μυαλό μου, ως εικόνα, φωνή, κινήσεις, γλώσσα σώματος, υπάρχουν σαν ζώντες. Έπειτα αυτονομούνται κι αρχίζουν να με οδηγούν με τη σκέψη και τις πράξεις τους και παρακολουθώντας τους μετατρέπομαι σε απλό καταγραφέα. Ακούγεται ίσως παράδοξο, αλλά είναι τέτοια η ταύτιση μαζί τους, που περνώντας μια φορά έξω από το νοσοκομείο Σωτηρία, έπιασα τον εαυτό μου να αναρωτιέται: “Τι να κάνει άραγε η Ελένη;”, επειδή στο μυθιστόρημα “Ανάσα από πηλό” την είχα εκεί νοσηλευόμενη με άσθμα…»

Ο Γιώργος Δουατζής που μας αποκαλύπτει τι πρέπει να διαθέτουν οι μυθιστορηματικοί ήρωες, προκειμένου να γίνουν ήρωές του, γνωστός μας από την δημοσιογραφική, ποιητική και συγγραφική πορεία του, δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις. Ωστόσο το λογοτεχνικό του εργαστήρι είναι μια πλούσια παρακαταθήκη που έχει να μας μάθει πολλά: μεθόδους, τελετουργίες γραφής, αν και ο ίδιος επιμένει να λέει πως: «Η γραφή με έμαθε ότι όσο σκάβεις μέσα σου, τα αναπάντητα ερωτήματα (αινίγματα) πληθαίνουν. Γι’ αυτό συνηθίζω να λέω ότι έμαθα να ζω δίχως βεβαιότητες. Κι έπειτα, προτιμώ να διασχίζω έναν δρόμο με αναπάντητα γιατί γεμάτο απρόσμενα γεγονότα, παρά σοκάκια με στερεοτυπικές απαντήσεις που φυλακίζουν ασφυκτικά τη σκέψη.»

Συγγραφική στάση, βέβαια, που προϋποθέτει αρκετά μεγάλη σιγουριά.

-Κύριε Δουατζή, Υπάρχει τελετουργία γραφής [συγκεκριμένος χώρος, χρόνος, συνήθειες] ή παντού μπορείτε να γράψετε εσείς;
Μπλοκάκια παντού. Πάντοτε στην τσέπη και στο κομοδίνο για τους νυχτερινούς αιφνιδιασμούς. Λόγω δημοσιογραφικής εμπειρίας, καταφέρνω να γράφω απερίσπαστος με πολλή φασαρία γύρω μου, σε ένα καφέ, στο πλοίο και αλλού. Μετά τα χειρόγραφα, ακολουθεί το γραφείο, ο υπολογιστής, δίχως ωράρια μεν, με πολλή πειθαρχία δε. Αγαπημένος χώρος το γραφείο μου με τον καφέ, τον καπνό και τις πίπες μου.

-Για να ξεκινήσετε μια ιστορία, χρειάζεστε πλάνο, να ξέρετε και την αρχή και το τέλος της, ή αρκούν μια εικόνα ή η αρχική φράση;
Για την ποίηση, που την λέω απόσταγμα ακριβό, δεν μπορεί να υπάρχει πλάνο, έρχεται σχεδόν πάντα απρόσκλητη και αιφνιδιάζει. Για το πεζό, το καλό κρασί, συνήθως ξεκινάω χωρίς πλάνο με έναν ήδη μορφοποιημένο στο μυαλό μου ήρωα που εμφανίζεται και αρχίζει να αφηγείται. Σταδιακά έρχονται και τα συνοδά πρόσωπα. Έναυσμα μπορεί να είναι οτιδήποτε. Μια εικόνα στον δρόμο, ένας πίνακας, μια μουσική, μια φράση.

-Ποιο βιβλίο σας γράφτηκε με πιο παράξενο και αλλόκοτο τρόπο;
Ένα θεατρικό, «Το Κουμπί». Τριάντα χρόνια μετά τη στρατιωτική θητεία, ένας φίλος που συνυπηρετούσαμε μου έφερε μια σελίδα με σημειώσεις μου για ένα θεατρικό έργο, που είχε ξεμείνει στα χέρια του, την ύπαρξη του οποίου είχα παντελώς ξεχάσει. Πήρα τις σημειώσεις-διάγραμμα του έργου ξαφνιασμένος και τελικώς ολοκληρώθηκε η γραφή του σε είκοσι ημέρες απόλυτης μόνωσης και αδιάκοπης δουλειάς σε ένα ερμητήριό μου στην Άνδρο.

-Υπάρχουν συγγραφικές εμμονές; Θέματα στα οποία επανέρχεστε, τεχνικές που χρησιμοποιείτε και ξαναχρησιμοποιείτε, γρίφους κι αινίγματα που προσπαθείτε μια ζωή γράφοντας να επιλύσετε;
Δεν ξέρω αν είναι εμμονή η προσπάθειά μου, κάθε βιβλίο μου να είναι καλύτερο από το προηγούμενο. Δεν ξέρω, βεβαίως, αν τα καταφέρνω. Επίσης δεν γνωρίζω αν αποτελεί τεχνική το γεγονός ότι συρράπτω υπάρχουσες σκέψεις, μικρές παραγράφους, τις οποίες ενθέτω στους διαλόγους των ηρώων μου. Αυτά για τα πεζογραφήματα. Όσο για την ποίηση, εκεί νομίζω δεν χωρούν τεχνικές τουλάχιστον ενσυνείδητα. Η γραφή με έμαθε ότι όσο σκάβεις μέσα σου, τα αναπάντητα ερωτήματα (αινίγματα) πληθαίνουν. Γι’ αυτό συνηθίζω να λέω ότι έμαθα να ζω δίχως βεβαιότητες. Κι έπειτα, προτιμώ να διασχίζω έναν δρόμο με αναπάντητα γιατί γεμάτο απρόσμενα γεγονότα, παρά σοκάκια με στερεοτυπικές απαντήσεις που φυλακίζουν ασφυκτικά τη σκέψη.

-Τι πρέπει να έχει μια ιστορία για να γίνει ιστορία σας;
Αισθητική απόλαυση και πρόκληση για σκέψη. Ανατροπές τέτοιες που να προσπαθούν να αγγίξουν την πραγματικότητα, η οποία είναι πάντοτε ευρηματικότερη ημών των γραφιάδων.

– Ένας ήρωας ή μια ηρωίδα για να γίνει ήρωάς σας ή ηρωίδα σας;
Μορφοποιούνται αρχικά στο μυαλό μου, ως εικόνα, φωνή, κινήσεις, γλώσσα σώματος, υπάρχουν σαν ζώντες. Έπειτα αυτονομούνται κι αρχίζουν να με οδηγούν με τη σκέψη και τις πράξεις τους και παρακολουθώντας τους μετατρέπομαι σε απλό καταγραφέα. Ακούγεται ίσως παράδοξο, αλλά είναι τέτοια η ταύτιση μαζί τους, που περνώντας μια φορά έξω από το νοσοκομείο Σωτηρία, έπιασα τον εαυτό μου να αναρωτιέται: «Τι να κάνει άραγε η Ελένη;», επειδή στο μυθιστόρημα «Ανάσα από πηλό» την είχα εκεί νοσηλευόμενη με άσθμα…

-Ποιος ήρωας ή ποια ηρωίδα σας έφτασαν ως εσάς με τον πιο αλλόκοτο τρόπο;
Οι δύο ήρωες στο βιβλίο μου «Μη φεύγετε, κύριε Ευχέτη». Ο ένας γηραιός ποιητής, ο άλλος νεαρός δημοσιογράφος. Άρχισα να γράφω τον διάλογό τους και μόνο στην τριακοστή σελίδα ανακάλυψα ότι συνομιλούσαν οι δυό μου εαυτοί και ομολογώ, ξαφνιάστηκα πολύ διότι δεν είχα συνειδητοποιήσει εξαρχής τι έγραφα.

-Το πρώτο βιβλίο που διαβάσατε και σας εντυπωσίασε;
Δεν είναι μόνον η ανάγνωση, αλλά η αγορά του. Δώδεκα χρονών βρέθηκα μπροστά σε ένα τρίτροχο καρότσι με βιβλία (θυμάστε;) στην Ακαδημίας και αγόρασα τον Ζαρατούστρα του Νίτσε. Βεβαίως, το ξαναδιάβασα σε ωριμότερη ηλικία για να το καταλάβω, αλλά η ανάμνησή του με είχε εντυπωσιάσει. Υποθέτω, όμως, ότι πρώτες αναγνώσεις ήταν αυτές παιδικών βιβλίων.

-Υπάρχει βιβλίο που μπορείτε να πείτε ότι σας άλλαξε τη ζωή ή βιβλίο στο οποίο συχνά επιστρέφετε;
Όλα τα βιβλία ως όλον έχουν επηρεάσει τη ζωή μου. Θυμάμαι το «Οι Δαιμονισμένοι» του Ντοστογιέφσκι και συχνά επιστρέφω στην ποίηση του Τάσου Λειβαδίτη

-Αγαπημένοι σας συγγραφείς και ποιητές;
Τόσοι, που θα σας κούραζε η αναφορά τους.

-Κατά την διαδικασία της συγγραφής, ακούτε μουσική, έχετε ανάγκη από απόλυτη σιωπή, διαβάζετε άλλα βιβλία ή ποιητές, καταφεύγετε σε εικαστικά έργα;
Μου αρέσει η συντροφιά της κλασικής μουσικής. Όταν διαβάζω ενδιαφέροντα βιβλία, συχνά διακόπτω για να σημειώσω τις σκέψεις μου ή να γράψω ένα ποίημα. Ίσως γι’ αυτό επιμένω ότι δεν έχουν λόγο ύπαρξης βιβλία που δεν προκαλούν επαγωγικά τη σκέψη.

– Να αναφερθούμε σε εκείνο που γράφετε σήμερα;
«Χτενίζω» μια συλλογική έκδοση των ποιημάτων μου και δουλεύω ένα μυθιστόρημα με ήρωα έναν αιρετικό ψυχαναλυόμενο που σταδιακά μετατρέπεται σε ψυχαναλυτή του…ψυχαναλυτή του.

Πηγή: fractalart.gr

Η σειρά παλαιότερων συνεντεύξεων του Γιώργου Δουατζή με ανθρώπους των Γραμμάτων και των Τεχνών, τις οποίες δημοσιεύει το Fractal, έχουν στόχο την καταγραφή της ζωής και των απόψεων προσωπικοτήτων που σημάδεψαν με το έργο τους το σύγχρονο πολιτιστικό γίγνεσθαι. Η επαναδημοσίευσή τους σε ηλεκτρονική μορφή κάνει ευκολότερη την πρόσβαση σε ένα ενδιαφέρον υλικό με διαχρονική αξία.

«Μου αρέσει η αγκαλιά της νύχτας. Αισθάνομαι ασφαλής. Εκεί μπορείς να κρυφτείς πιο εύκολα». Να σκεφτείς πράγματα δύσκολα, πολύπλοκα. Για τους ανθρώπους,  τα σώματα, για τα κρυφά πράγματα μέσα μας. Εκεί κρύβω καλύτερα τις αγωνίες μου. Τον μεγάλο φόβο. Του θανάτου και του έρωτα».

Γιάννης Κοντός. Από τους ουσιαστικότερους εκπροσώπους της ελληνικής ποίησης της γενιάς του ’70. Η συνέντευξη αυτή έγινε τον Οκτώβριο του 1996 και δημοσιεύτηκε στο περιοδικό “Κ”. Ο Γιάννης Κοντός έφυγε οριστικά από τον κόσμο μας στις 21 Ιανουαρίου του 2015. Ο λόγος του κυλάει και παρασύρει σε εικόνες, μνήμες, σκέψεις κι αισθήματα.

«Δεν μπορεί να βγαίνεις στον κόσμο με ένα μεταξωτό ύφασμα πάνω στην ψυχή σου, που μπορεί να στο ξεσχίσουν ανά πάσα στιγμή. Χρειάζεται μία προφύλαξη. Μια κάλυψη. Είναι ένας ακόμα φόβος κι αυτός».

–          Γιατί «Δευτερόλεπτα του φόβου» ο τίτλος του τελευταίου βιβλίου σας;

–          Ο φόβος είναι ένα αίσθημα που το έχουν όλα τα έμβια όντα, για την αναζήτηση  τροφής, συντρόφου, για την αλλαγή της ημέρας. Ο φόβος του τι θα έρθει.

–          Νιώθετε απειλή;

–          Νιώθω απειλή γενικότερη. Ο γυμνός άνθρωπος πάνω στη γη νιώθει απειλή. Από το άγνωστο σύμπαν καταρχήν. Είμαστε ένας κόκκος άμμου… Η απειλή συμφέρει τον καλλιτέχνη, για να δημιουργεί.

–          Με πατέρα στρατιωτικό, φαντάζομαι τις μετακινήσεις λόγω μεταθέσεων…

–          Ποτέ δεν ξεχνώ τα στρατόπεδα που πήγαινα μικρός, τους φαντάρους που έβλεπα, τις μηχανές των αυτοκινήτων, την οδήγηση, τον λαϊκό τρόπο ζωής τους, τις λαϊκές μουσικές με τα τραγούδια του Τσιτσάνη, τον Καραγκιόζη που παίζανε στα στρατόπεδα. Πάμπολλων ανθρώπων τα πρόσωπα στην επαρχία και στην Αθήνα, έμειναν μέσα μου και τα μετέτρεψα σε λογοτεχνία.

–          Οι πιο ευχάριστες αναμνήσεις;

–          Επειδή ήμουν μοναχοπαίδι έβρισκα χαρά στο να παίζω μόνος μου θέατρο, να υποδύομαι ρόλους. Ίσως εκεί να είναι και η καταβολή της αδυναμίας μου θέατρο. Μου έδινε χαρά να υποδύομαι. Το δεύτερο που έδινε χαρά ήταν το διάβασμα.

–          Γιατί σας αρέσει να υποδύεστε;

–          Κρύβω έτσι τα πολύ απλά αισθήματα μου. Της αγάπης, τα ανθρώπινα.

–          Δυσάρεστες αναμνήσεις;

–          Όταν δεν με παίζανε τα παιδιά. Είχα ένα παράπονο για την απόρριψη. Ίσως γιατί ως μοναχοπαίδι δεν είχα άλλους ανθρώπους δίπλα μου, αδέρφια.

–          Τη στιγμή που γράφετε, τι συμβαίνει;

–          Έχω πλήρη συνείδηση. Μεγαλώνοντας ελέγχω το υλικό μου πάρα πολύ και δεν συμβαίνει τίποτα ιδιαίτερο. Γράφω.

–          Γιατί εκδίδετε βιβλία;

–          Διότι η λογοτεχνία είναι πλατφόρμα επικοινωνίας με τους άλλους. Είναι ανάγκη εσωτερική να επικοινωνώ με τους τρίτους.

–          Τι συμβαίνει με τη δημοσίευση ενός βιβλίου;

–          Πριν γίνει, ζω με το βιβλίο. Όταν δημοσιευτεί, δεν με ενδιαφέρει πλέον. Το δημόσιο ξεγύμνωμα με κάθε βιβλίο μου, έχει γίνει συνήθεια.

–          Μήπως ανάγκη;

–          Απόλυτη ανάγκη. Δεν ζω διαφορετικά.

–          Κάθε τέλος, μια νέα αρχή;

–          Ναι. Γι αυτό είμαι αισιόδοξα λυπημένος. Και λατρεύω το χιούμορ.

–          Ανταγωνισμός με τους ομότεχνους;

–          Δεν υπάρχει. Όπως και η ζήλια. Ίσως είναι πολύ εγωιστικό αυτό, αλλά δεν ζηλεύω κανέναν στην Ποίηση και τη λογοτεχνία.

–          Υπονοείτε ότι νιώθετε πιο πάνω από τους άλλους.

–          Ας μη το συζητήσουμε αυτό (γέλια). Πρώτος εγώ το είπα εγωιστικό.

–          Τρόπος ζωής;

–          Βγαίνω από το σπίτι μια – δυο φορές την εβδομάδα. Έχω προγραμματισμό. Κάθομαι ήσυχα, πάρα πολύ ήρεμα και σκέφτομαι τις καλές στιγμές. Όταν σκέφτομαι τις άσχημες στιγμές, βάζω μουσική.

–          Αγαπάτε την τάξη;

–          Έχω τακτοποιήσει από τις κινήσεις μου, ως τα αισθήματά μου. Παρόλη την ασπίδα όμως που φτιάχνω, τραυματίζομαι καθημερινά από πολλά πράγματα.

–          Το ότι κάνετε κάτι που το κάνουν λίγοι, σας δίνει ψήγματα οίησης, έπαρσης έναντι των άλλων;

–          Μικρότερος, μέχρι τα τριάντα, είχα μια ιδιαίτερη περηφάνια ότι ξεχωρίζω. Τώρα νιώθω ότι είμαι κάποιος που γράφει και είναι σαν όλους τους άλλους ανθρώπους. Είμαι το μοντέλο του καθημερινού καλλιτέχνη.

–          Από πότε γράφετε;

–          Ενσυνείδητα από δεκαεπτά ετών. Επηρεασμένος από Ελύτη, Σεφέρη και Λόρκα. Σταθμός για την πορεία μου είναι η γνωριμία με πολλούς λογοτέχνες. Το 1971 με βοήθησε πάρα πολύ ο Τάκης Σινόπουλος. Γνώρισα και με βοήθησαν πολύ τους Αλέκο Αργυρίου, Αλέξανδρο Κοτζιά και Στρατή Τσίρκα.

–          Στα βιβλία σας «Ευγενή μέταλλα» για αυτούς δεν γράφετε;

–          Ναι για τους σημαντικότατους ανθρώπους που γνώρισα μέχρι και το 1980. Έκανα επίσης φιλίες με εικαστικούς και έτσι έγραψα για ζωγράφους. Είμαι εικαστικός ποιητής. Με σεμνότητα λέω, ότι συνεχίζω αυτό που έκαναν ο Ελύτης και ο Σαχτούρης. Ο Ελύτης θυμίζω ότι το 1946 έγραφε στην Καθημερινή κριτική εικαστικών. Ο Σαχτούρης είναι επίσης εικαστικός, με πολύ χρώμα στα έργα του.

–          Μεγάλοι δάσκαλοι; 

–          Εκτός των Σινόπουλου, Σαχτούρη, Σεφέρη, αγάπησα όλη τη γενιά του τριάντα. Τον Ρίτσο, τον Εμπειρίκο και άλλους. Μεγάλωσα με αυτή τη γενιά. Έτσι μπήκα στο μοντερνισμό και είμαι φανατικός του.

–          Γίνεται ελλειπτικότερη η δουλειά σας με τα χρόνια.

–          Είναι η φόρμα που μου πάει. Άλλωστε είμαι και προληπτικός, από φόβο. Αποφεύγω τα ζυγά. Είμαι των μονών αριθμών. Περπατάω στα ίδια πεζοδρόμια δεκαετίες τώρα και μετράω τα μονά πλακάκια. Τρία, πέντε, επτά…

–          Ποια η εικόνα που έχετε για την σύγχρονη ελληνική Ποίηση;

–          Τα τελευταία τριάντα χρόνια γίνανε πολλά πράγματα από τη νεότερη γενιά. Παρόλη την έξαρση της παραλογοτεχνίας τα τελευταία χρόνια, βγήκαν πολλοί νέοι ποιητές.

–          Τι θα πείτε στον νέο ποιητή;

–          Εάν βεβαιωθεί ότι θα είναι τρόπος ζωής του το γράψιμο, ότι δεν θα μπορεί να κοιμηθεί χωρίς αυτό, να συνεχίσει.

–          Να συμβαδίζει η ζωή του, με τις αξίες που προβάλλονται στο έργο του;

–          Δεν νομίζω ότι είναι τόσο αυστηρά τα πράγματα, τύπου Λιστ ή Σικελιανού, όπου η όψη, τα οικονομικά, τα ερωτικά, έδειχναν πώς ζει, ο δημιουργός. Με ενδιαφέρει το πορτρέτο του καθημερινού ανθρώπου. Άλλη ξεχωριστή περίπτωση ήταν ο Πάουντ. Δεν θα τον διαβάσουμε, επειδή έγειρε το μυαλό του κάποια στιγμή;

–          Χάνονται οι πραγματικές αξίες;

–          Ποτέ ένας καλλιτέχνης δεν χάνεται σε όποιο χώρο κι αν δουλεύει, αν είναι ιδιαίτερη προσωπικότητα, με καλή καλλιτεχνική πρόταση. Αυτά που λένε περί οργανωμένων ομάδων και κυκλωμάτων δεν ισχύουν. Τα περί κλίκας τα λένε οι παραλογοτέχνες.

–          Οι οποίοι ανθίζουν τελευταία…

–          Βγαίνουν πολλά βιβλία που δεν τα θεωρώ λογοτεχνία. Η σοβαρή λογοτεχνία θα επιζήσει.

–          Θα μιλάμε μετά πενήντα χρόνια, για τη γενιά του ‘70;

–          Αυτά που λένε διάφοροι, ότι θα μείνει το έργο τους, τα ακούω βερεσέ. Στην ελληνιστική περίοδο, υπήρχαν εκατοντάδες υμνογράφοι, ποιητές. Κι έμεινε μόνο ο Ρωμανός ο Μελωδός.  Δίνω όριο,  σκληρότατο, τριάντα – σαράντα χρόνια μετά το θάνατο ενός καλού λογοτέχνη να υπάρχει κάτι δικό του σε μια ανθολογία.

–          Το μεγάλο σας όνειρο;

–          Χωρίς να απορρίπτω την προηγούμενη ζωή μου, θέλω να ζω όπως ζω τα τελευταία χρόνια. Νιώθω μια ωριμότητα, σε συνδυασμό με μια ιδιαίτερη παιδικότητα. Έχω έμμονή στην παιδικότητα, στη χαρά του απρόοπτου. Βλέπω πράγματα για πρώτη φορά, ενώ τα έχω δει χιλιάδες φορές.

–          Τι είναι ο χρόνος;

–          Άμμος που τη βάζεις στην κλεψύδρα και τρέχει. Χρώμα που ξεφτίζει σιγά – σιγά, που έρχεται με δύναμη πάνω σου και σε χτυπάει στο κεφάλι.

–          Θέλω το μυστικό τώρα. Γιατί μονίμως φοράτε κασκόλ;

–          Από το 1966, δεν το αποχωρίζομαι ποτέ. Νεαρός τότε παρακολούθησα στο Εθνικό Θέατρο τον Ιβάνωφ του Τσέχωφ με τον Δημήτρη Χορν, σε σκηνοθεσία Λεωνίδα Τριβιζά. Ο Χορν φορούσε κασκόλ. Η ατμόσφαιρα του έργου και ο ήρωας, μου έδωσαν το έναυσμα.

Από το βιβλίο «Δευτερόλεπτα του φόβου»

Μια γραμμούλα είναι ο ορίζοντας.

Μετά, τι γκρεμός, Θεέ μου!

Το παλιό ρούχο έχει τη χάρη του.

Κρύβει παγίδες.

Ξέρει πολλά.

Νύχτα βγήκανε οι λέξεις στους δρόμους

Ο τρύπιος ουρανός.

Τα τρύπια δίχτυα του Θεού

-για να περνάνε τα ψάρια ελεύθερα.

Τα πλυμένα ρούχα.

Τα ξεχασμένα σχήματα.

Τα τσαλακωμένα λόγια.

Το μπαλωμένο ρούχο

έχει κάτι από την αιωνιότητα του εφήμερου.

Όταν ανεβαίνει η στάθμη του νερού,

η αγάπη μου σκουπιδάκι φτάνει στον ουρανό.

Στιγμές

–          Μπροστά στο λευκό χαρτί;

–          Μοναξιά, τρυφερότητα, αγωνία κι άλλα πολλά. Μεταφυσική. Ερωτικό συναίσθημα πληρότητας.

–          Απόρριψη;

–          Αυτή με κάνει να μην τσακώνομαι, να μη χάνω τους ανθρώπους. Ενώ είμαι μοναχικό άτομο, δεν θέλω να χάνω τους ανθρώπους. Είμαι άνθρωπος της ισορροπίας.

–          Αναγνώριση;

–          Με κολακεύει να μου λένε, μιλάμε για σας, έχω διαβάσει τα βιβλία σας. Αυτό σημαίνει ότι έχουν μπει υποδορίως στη φόδρα του ποιήματος.

–          Παιδικότητα;

–          Μια ανασφάλεια. Ανάγκη να με αγαπάνε. Καταφυγή στην αθωότητα.  

–          Φιλία;

–          Μεγάλη ασφάλεια. Εξομολογητική διάθεση. Πολλές φορές, θεωρώ τη φιλία ισόποση του έρωτα.

–          Έρωτας;

–          Το άλφα και το ωμέγα. Σε βοηθάει να ζήσεις.

–          Αφή;

–          Καταλήγει στη σχέση της αγάπης και του έρωτα. Η αφή του ανθρώπινου σώματος είναι κάτι θεϊκό. Δεν θα ξεχάσω ποτέ, την αίσθηση της αφής των χειλιών του πατέρα μου, όταν με φιλούσε στο μέτωπο, για να δει αν έχω πυρετό.

–          Συναναστροφές;

–          Ως νέος ποιητής ήθελα να συναναστραφώ ανθρώπους, να παίξω, να τσακωθώ. Τώρα κάνω οικονομία χρόνου. Βγαίνω δύσκολα. Φυλάγομαι.

(Δημήτρης Ραυτόπουλος)

Διάλεξα την παραπάνω θέση του Δημήτρη Ραυτόπουλου για τον Τάσο Λειβαδίτη, επειδή νομίζω περισσότερο από κάθε τι άλλο που γράφτηκε γι’ αυτόν τον μέγιστο ποιητή δίνει το ακριβές στίγμα της παρουσίας του. Γιατί δεν είναι μόνο το ταλέντο της γραφής που αναδεικνύει το μέγεθος της ποιητικής φωνής. Περισσότερο ακόμη είναι η ψυχική δύναμη που ετοιμάζει τον ποιητή να μπορεί να μιλά όταν πρέπει, χωρίς να υπολογίσει το τίμημα που θα πληρώσει, χωρίς να νοιαστεί για τους ολιγόψυχους που θα τον καταδικάσουν -ξένους και δικούς-  δίχως να αδειάσει από μέσα του ούτε στο ελάχιστο το σθένος της φωνής του, αν η ώρα και η στιγμή τον καλεί σε εγρήγορση. Και είναι αλήθεια ότι ο Λειβαδίτης βρέθηκε σε δύσκολες εποχές, αναμετρήθηκε μαζί τους και ξεχώρισε.

Κι έρχονται τώρα οι εκδόσεις Στίξις να συγκεντρώσουν γνώμες και  μνήμες, κείμενα προσωπικά (τα περισσότερα) παρά κριτικά, που αναδεικνύουν το πρόσωπο του ποιητή και του ανθρώπου, στην επέτειο των τριάντα χρόνων από τον θάνατό του.

Πίσω από τη σύναξη των εκλεκτών προσώπων που μιλούν για τον ποιητή διακριτή η φροντίδα -η αγάπη κυρίως- του Γιώργου Δουατζή για τον δάσκαλο και φίλο του. Μάζεψε τα λόγια και την αγάπη τους για τον ποιητή σε μικρά ή εκτενέστερα κείμενα, κάποια από παλαιότερη έκδοση, κάποια πρόσφατα. Διαβάζουμε τα ονόματα: Χρίστος Αλεξίου, Νικηφόρος Βρεττάκος, Κώστας Γεωργουσόπουλος, Γιώργος Δουατζής, Μίκης Θεοδωράκης, Σόνια Ιλίνσκαγια, Σπύρος Κατσίμης, Κώστας Κουλουφάκος, Κώστας Κρεμμύδας, Γιώργος Μαρκόπουλος, Απόστολος Μπενάτσης, Γιώργος Παπαλεονάρδος, Τίτος Πατρίκιος, Μανόλης Πρατικάκης, Γιάννης Ρίτσος, Σταύρος Στρατηγάκης, Έλλη Φιλοκύπρου (τα σύντομα βιογραφικά τους υπάρχουν στο τέλος αυτής της προσεγμένης έκδοσης).

Διαβάζοντας τα κείμενα του βιβλίου σχηματίζεται η μορφή του Λειβαδίτη απολύτως συμπληρωματική της εικόνας που έχουμε γι’ αυτόν μέσα από τα ποιήματά του. Προσωπικές στιγμές, λόγια του αποθησαυρισμένα στη μνήμη των φίλων του, το πώς και το γιατί πίσω από το έργο του. Πολλά από αυτά είναι βιωματικά, ικανά έτσι να δώσουν το αίσθημα της μέθεξης με τη σκέψη ενός ποιητή από τους λίγους που μπόρεσαν να αγγίξουν την ψυχή του αναγνώστη. Κι αυτό γιατί γνώριζε το πώς ένα μήνυμα γίνεται στίχος λιτός και πλήρης, το πώς φθάνει να γίνει γνώριμος λόγος στη συλλογική μνήμη της μιας γενιάς μετά την άλλη. Κι ας ένιωθε ο ίδιος μια πίκρα μέσα στην εύλογη   απορία του, όπως μας μεταφέρει ο Σπύρος Κατσίμης στη δική του θύμηση από τον ποιητή:

«Έχω εντυπωσιαστεί» μου είπε σιγά και με ανάμεικτα αισθήματα, «εδώ πέρα όλοι με γνωρίζουν. Γιατροί, νοσοκόμοι, περαστικοί, με πλησιάζουν για να μου σφίξουν το χέρι, να μου ευχηθούν και να με συγχαρούν θερμά για τα τραγούδια μου. Είναι καταπληκτικά, μου λένε, υπονοώντας φυσικά τα ποιήματα που μου μελοποίησε θαυμάσια ο Θεοδωράκης». Και πρόσθεσε με θλίψη, δυναμώνοντας τη φωνή του: «… Αλλά, για πες μου, από το έργο μιας ολόκληρης ζωής, αυτά μόνο γνωρίζουν;»

Πολλά θα μπορούσα να ξεχωρίσω από τα κείμενα του βιβλίου. Θα μείνω όμως σε κάτι από την κατάθεση του Κώστα Κρεμμύδα. Πιο πολύ γιατί τολμά να πει μια αλήθεια και να βάλει κάποια πράγματα στη θέση τους.

«Εκτοπίζοντας πλέον σαφώς τον υπερβολικά αναλυτικό Γιάννη Ρίτσο, ακόμη και τον κοσμοπολίτη Σεφέρη, ο Λειβαδίτης μαζί με τους Καβάφη και Καρυωτάκη φαίνεται να κερδίζουν στη χώρα μας και τη μάχη του 21ου αιώνα. Ίσως κάποιοι να θεωρήσουν ακραία τη θέση αυτή ή ακόμη και αιρετική για τη συμπόρευση του Τάσου Λειβαδίτη με τον Καβάφη (αφήνω την περίπτωση του Καρυωτάκη καθόσον συνηθισμένοι οι αποκλεισμοί του κατά καιρούς) και τη συνακόλουθη εκτόπιση των άλλων μεγάλων. Ωστόσο, όσοι νομίζουν ότι ο Λειβαδίτης ήταν μόνο ο… στιχουργός των τραγουδιών του Μίκη, ας ψάξουν περισσότερο τα ποιητικά κιτάπια για να βρουν τον θησαυρό των ποιημάτων του. Κι ας αποτελέσει το βιβλίο αυτό μια αφορμή για να ανακαλύψουν, έστω καθυστερημένα, έναν από τους μέγιστους ποιητές μας. Για την ευαισθησία της σκέψης του, για την αυθεντική επαναστατική του ψυχή, που ουδέποτε χρειάστηκε ηχηρά συνθήματα και (πολύ περισσότερο) κομματικές επιβεβαιώσεις. Ένας χαμηλόφωνος ποιητής / εργάτης του λόγου, που βίωσε την ήττα μιας γενιάς αλλά είχε την ενάργεια της σκέψης να τοποθετήσει σωστά την έννοια του ηττημένου μέσα του και να δει τη λειτουργία της Τέχνης (μαζί και της επανάστασης) στη σωστή της βάση:

Από μαχητές είχαμε μετατραπεί σε πιστούς. Και τότε φυσικά ένιωσε ο καθένας την προσωπική ήττα μέσα του. […] κι η τέχνη απ’ τις ουσιαστικές λειτουργίες της ανθρώπινης συνείδησης, καταγωγική αιτία και αποστολή της έχει να μας μεταμορφώσει, με την πλατύτερη σημασία της λέξης: να μας ευαισθητοποιήσει […] Τ’ απώτερα  αποτελέσματα της λειτουργίας της αληθινής τέχνης είναι, κατά τη γνώμη μου, το ίδιο πάντοτε επαναστατικά». 

(απόσπασμα από άρθρο του Λειβαδίτη, αποθησαυρισμένο και αυτό σε ένα από τα κείμενα του βιβλίου)

Να επισημάνω ακόμη το πολύ συγκινητικό κείμενο του Μανόλη Πρατικάκη, το αναφερόμενο στις τελευταίες ώρες του Λειβαδίτη στο νοσοκομείο και τις ατελέσφορες προσπάθειες να τον σώσουν. Έμεινα πιο πολύ στα πιο προσωπικά κείμενα ξεχωρίζοντάς τα από τα υπόλοιπα πολύ ενδιαφέροντα που αφορούν την παρουσία του ποιητή στα γράμματα (η τεκμηριωμένη άποψη της Ιλίνσκαγια για παράδειγμα) ή την πολιτική παρουσία του (η αναλυτική κατάθεση του Απόστολου Μπενάτση). Ίσως γιατί αυτό που περισσότερο λείπει για να συμπληρωθεί ψηφίδα την ψηφίδα η εικόνα του ποιητή δεν είναι ακόμη μια κρίση για το έργο του αλλά κάποιες προσωπικές μαρτυρίες για το ποιος αληθινά ήταν αυτός. Στην υπόθεση, λοιπόν, αυτή συνεισφέρει τα μέγιστα η παρούσα έκδοση.

Κλείνοντας θέλω να κάνω μια ιδιαίτερη μνεία σε δύο ποιητικές καταθέσεις (άλλωστε ο ποιητής ως συνολική έννοια είναι το θέμα του βιβλίου). Η πρώτη προέρχεται από τον επιμελητή της έκδοσης (κατ’ ουσίαν τον εμπνευστή και δημιουργό της), τον Γιώργο Δουατζή:

[…]

Έτσι κύλησαν οι αιώνες

και νάμαστε πάλι οι δυο μαζί

να μετράμε μέρες και ποιήματα

να ζωντανεύουμε λευκά χαρτιά

για νάχουν αγάπη οι άνθρωποι

και να ζεσταίνονται τις νύχτες του χειμώνα

[…]

 Η ουσία της σκέψης του Λειβαδίτη, η αντιμετώπιση της ποίησης, η Ποιητική του θα λέγαμε, μέσα από τα λόγια ενός συνοδοιπόρου και συνεχιστή στην ίδια ποιητική πορεία.

Η δεύτερη ποιητική κατάθεση από τον Γιάννη Ρίτσο, που καταγράφει την απορία του, εύλογη και εύστοχη για όποιον αγάπησε τον ποιητή:

[…]

Όμως την πίκρα τη δική μας ποιος θα τη λογαριάσει

έτσι που μείναμε έρημοι μπροστά στην πιο κλεισμένη

πόρτα;

Η σειρά παλαιότερων συνεντεύξεων του Γιώργου Δουατζή με ανθρώπους των Γραμμάτων και των Τεχνών, τις οποίες δημοσιεύει το Fractal, έχουν στόχο την καταγραφή της ζωής και των απόψεων προσωπικοτήτων που σημάδεψαν με το έργο τους το σύγχρονο πολιτιστικό γίγνεσθαι. Η επαναδημοσίευσή τους σε ηλεκτρονική μορφή κάνει ευκολότερη την πρόσβαση σε ένα ενδιαφέρον υλικό με διαχρονική αξία.

«Είμαι υποκριτής, όχι ηθοποιός. Δεν ποιώ ήθος. Το ήθος του ηθοποιού είναι οι Ποιητές. Είμαι μεταφορέας. Μεταφέρω το ήθος του Ποιητή. Ανήκω στα ισχυρά όπλα. Παντός καιρού. Το λέω με παρρησία και αυτοπεποίθηση. Ούτε χαρισματικός, ούτε τίποτα από όσα λένε κατά καιρούς τα εγκώμια των κριτικών για μένα».

Αν χαρακτηρίσει κάποιος το λόγο του Ηλία Λογοθέτη κατακλυσμιαίο και τη σκέψη του αστραπή, δεν θα υπερβάλλει. Ένταση, πάθος, περισσή ενέργεια και πίστη στη ζωή, είναι αυτά που ξεχειλίζουν σε κάθε του έκφραση.

Η καθημερινότητά του; «Χαίρομαι με πολλά απλά, καθημερινά πράγματα. Δεν ξέρω τι συμβαίνει, λέει, αλλά δε θυμάμαι τίποτα θλιβερό. Πιστεύω ότι ζούμε στη χαρά και την διανθίζουμε με λίγο αλατάκι λύπης, για να θυμόμαστε καλύτερα».

–          Είπατε ότι στην ερμηνεία σας στη «Νεκρή ζώνη» του Πίντερ «ξεπεράστηκαν τα όρια της υποκριτικής»…

–          Χαρισμένη ερμηνεία. Αυτό ήταν. Νομίζω ότι ήμουν σαν μια μαριονέτα. Κάποιος μου κινούσε τα χέρια, το σώμα. Έφευγα από το σώμα μου. Είχα απογειωθεί εντελώς. Αυτό ήταν το ερώτημα που μου έκανε ο Πίντερ μετά. Πώς ορισμένα πράγματα τα γνωρίζω, ενώ δεν ήταν φυσικό να τα γνωρίζω.

–          Ποιό το συναίσθημα;

–          Μαγικό. Από την ώρα που μπαίναμε στη σκηνή, στο σκοτάδι, νόμιζα ότι τα μέλη μου έπαιρναν διαφορετική κατεύθυνση από ό,τι όριζα εγώ. Το πόδι μου, το χέρι μου, το σήκωμα του ώμου… κάτι γινόταν. Δεν μπορώ και δε θέλω να το ερμηνεύσω αυτό. Απλώς, προσπαθούσα κάθε βράδυ να ανακαλέσω κάποιες μισοσκότεινες φιγούρες μου. Ένιωθα να βλέπω τον εαυτό μου. Ήταν κάτι εντελώς μυστήριο, μεταφυσικό.

–          Ο Πίντερ κατάλαβε ότι κάτι γινόταν;

–          Ναι. Και περισσότερο η γυναίκα του. Ήταν πολύ συγκινημένος. Ήταν μια ερμηνεία του αδύνατου για μένα. Διότι το κείμενο ανήκει στο χώρο του ανέφικτου, του ακατόρθωτου. Ο κριτικός Σπύρος Παγιατάκης, το κατάλαβε κι έγραψε στην «Καθημερινή» ότι έπιασα ένα χωρόχρονο διαφορετικό. Προχώρησα το έργο και ως κάτοικος της Μεσογείου του έδωσα συγκίνηση, που ξάφνιασε τον Πίντερ.

–          Αυτά δεν το νιώσατε σε άλλα έργα;

–          Το ένιωσα και στον Βιζυηνό στα γυρίσματα στην Τουρκία, το ένιωσα στο «Τέλος του παιχνιδιού» του Μπέκετ κάτω από το αβάσταχτο βάρος της απειρίας. Επενέβαιναν εξωτερικές δυνάμεις και με καθιστούσαν ικανό να σταθώ στη σκηνή. Όχι να πω τα λόγια, αλλά να ισορροπώ στη σκηνή.

–          Η είσοδος «στο πετσί του ρόλου», που λένε οι ηθοποιοί…

–          Νομίζω ότι η λέξη κατασκευή είναι η σωστή. Πιστεύω ότι ο ηθοποιός μεταφέρει σπάνιο υλικό με πολλή κατάνυξη, για να μην του φύγει το πολύτιμο φορτίο. Κι αν είναι επικίνδυνο, μπορεί να εκραγεί. Μεταφέρει το υλικό που δημιούργησε κάποιος άλλος.

–          Τι είναι για σας ο λόγος;

–          Το σύμπαν. Ο θεατρικός λόγος χρησιμοποιείται από ένα εξειδικευμένο εργαλείο, που λέγεται υποκριτής – αποφεύγω το ηθοποιός –  και που ανήκει στην κατηγορία της σύνθεσης, όχι της ανάλυσης.

–          Η πορεία σας ήταν συνεχής από την πρώτη εμφάνιση το ΄67 και μετά;

–          Δεν πιστεύω στη συνέχεια. Στην α-συνέχεια πιστεύω. Τι συνέχεια να έχουν οι στιγμές άλλωστε… Μόνο τις διαφυγές μπορώ να ελέγξω. Όχι όλη την πορεία του χρόνου.

–          Αν διαλέγατε τώρα επάγγελμα;

–          Πιστεύω ότι η φλέβα της Ποίησης είναι μέσα μου. Θα ήθελα να αφοσιωθώ στη γραφή της Ποίησης.

–          Δεν νιώθετε το θέατρο ως ποιητική έκφραση;

–          Όχι. Παρόλο που έχω παίξει σπουδαία κείμενα. Δε με ρώτησε ποτέ κανείς αν το κείμενο που λέω με εκφράζει. Διαφωνώ πολλές φορές με αυτά που λέω. Με τις λέξεις που εκστομίζω. Συγκρούομαι με τα κείμενα. …Ο ποιητής εκφράζεται ο ίδιος. Ο ηθοποιός μεταφέρει.

–          Μα, αυτά τα λέει ο ήρωας…

–          Γι αυτό λέω ότι είμαι μεταφορέας ενός προϊόντος και όχι δημιουργός. Συχνά βλέπουμε να εξαθλιώνεται το έργο, από μια κάστα που ορίζει το αισθητικό πεδίο της παράστασης.

–          Η δημιουργία σε ποιο πεδίο υπάρχει;

–          Στο πεδίο της μοναξιάς μου. Αυτό που κάνω σε μια λευκή κόλλα, με ένα μολύβι. Στο πεδίο που επικοινωνώ με κάτι που μεγαλώνω μαζί του. Στους ήχους που τους ακούω χρόνια κάθε μέρα και μου φαίνονται ξανά καινούργιοι. Η συμμετοχή μου στο γίγνεσθαι γύρω μου.

–          Ποιοι άνθρωποι σας σημάδεψαν στο θέατρο;

–          Θα μείνω στην τριάδα Κουν, Ευαγγελάτος, Βολανάκης. Είχα την ευτυχία να μαθητεύσω δίπλα στον συνθέτη Γιάννη Χρήστου και να νιώσω την αύρα του μύστη

–          Η σχέση σας με τους άλλους;

–          Είμαι πολύ δύσκολος. Δεν μπορώ να αγαπήσω έναν άνθρωπο που δεν συγκινείται με ένα ποίημα. Λόγω της ισχυρής μνήμης μου, ξέρω πολλά ποιήματα απέξω και τα λέω. Όχι για να εντυπωσιάσω, αλλά για να συγκινήσω τον εαυτό μου πρώτα και μετά τους άλλους. 

–          Τι σας λέει η καριέρα;

–          Τίποτα. Λέξη κατασκευασμένη, μακριά από την ουσία του ανθρώπου.

–          Ο ανταγωνισμός;

–          Δε μου λέει κάτι. Είμαι πολύ γυμνασμένος σκηνικά από τους δασκάλους μου. Και είναι πολύ δύσκολο να με δει κάποιος ανταγωνιστικά, να με διώξει από τη σκηνή. Διότι πλέον αυτό εφαρμόζεται κατά κόρον  στη σκηνή.

–          Δεν μου δίνετε κανένα στοιχείο από το παρελθόν…

–          Να πω τι; Αν ήμουν ο Φλέμινγκ και είχα προσφέρει στην ανθρωπότητα, ναι. Ζω το παρόν που είναι ανεπανάληπτο. Είμαστε τόσο πεπερασμένοι, περαστικοί…

–          Τι απεχθάνεστε;

–          Τι θρησκευτικές και ιδεολογικές πεποιθήσεις που είναι δογματικές.

–          Ο μεγαλύτερος φόβος;

–          Ελλοχεύει στην αντίληψη ότι δε μπορούμε να ζήσουμε χωρίς προστάτες.

–          Φοβάστε τους προστάτες;

–          Φοβάμαι τον άνθρωπο.

–          Θα κάνατε σήμερα παιδί;

–          Όχι. Πιστεύω ότι όσοι τεκνοποιούν, είναι αυριανοί δολοφόνοι. Παράγουν τα αυριανά θύματα. Κανείς δεν μπορεί προβλέψει τον φασισμό που έρχεται. Ούτε αυτοί που τον απεργάζονται, δεν μπορούν να φανταστούν τι θα έρθει.

–          Πότε αισθανθήκατε τρόμο;

–          Δύο τρεις φορές που σηκώθηκα το πρωί και δεν βρήκα στο σπίτι μου καφέ. Απουσίαζαν οι μυρωδιές και οι ήχοι μιας συνεχούς επανάληψης.

–          Η επανάληψη, σας δημιουργεί ασφάλεια;

–          Ναι. Μια επανάληψη είμαστε. Κάθε πρωί που ξυπνάω και βλέπω τα ίδια αντικείμενα τα θαυμάζω, κάθε μέρα τα βλέπω, αλλά διαφορετικά.

–          Πώς είναι μια τυπική σας μέρα;

–          Πολύ πλούσια. Ξυπνάω το πρωί βλέποντας τους πίνακες που ζωγράφισε η γυναίκα μου, παίρνω φως, βλέπω τον Υμηττό. Πρέπει να αγαπήσουμε τον εαυτό μας. Δεν τον αγαπάμε αρκετά.

–          Είναι τυχαίο που γιος σας είναι ηθοποιός;

–          Ο Αλέξανδρος είναι σπουδαίος ηθοποιός. Ήταν επιλογή του. Ποτέ δεν προσπάθησα να τον επηρεάσω.

–          Λαμβάνετε υπόψη τις κριτικές;

–          Όχι. Διότι έχω ζήσει υπό το κράτος της ζωής και της χαράς και όχι υπό το άγχος της καριέρας. Γι αυτό και δεν με γοητεύει η δημοσιότητα. 

–          Για τις κριτικές επιτροπές τι λέτε;

–          Δεν δέχομαι καμία επιτροπή. Με κάνουν έξω φρενών. Θεωρώ κοινωνικές εκδηλώσεις τα διάφορα διαγωνιστικά δήθεν φεστιβάλ και άλλα.

–          Δεν σας δίνει χαρά η διάκριση, η βράβευση;

–          Έχω πάρει βραβεία, αλλά δεν χάρηκα ιδιαίτερα. Τη χαρά που πήρα ως μαθητής ακόμα, στην πρώτη παγκόσμια παράσταση των Περσών του Θεάτρου Τέχνης ως κορυφαίος στο Λονδίνο, δεν μπορεί να μου τη δώσει κανείς.

–          Ποια η αίσθηση της επιβράβευσης για σας;

–          Να νιώσω μετά από πολύ μόχθο για μια παράσταση, ότι ημέρεψα, γαλήνεψα, τρυφέρεψα…

–          Όλα είναι θέμα εσωτερικής διεργασίας, όχι περιβάλλοντος;

–          Ναι. Εκεί παίζεται το παιχνίδι.

–          Η εικόνα που έχετε για τον εαυτό σας;

–          Είναι κάτι ανάμεσα στο είδωλο και στη μορφή. Αυτό που βλέπω στον καθρέφτη δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα και σε αυτό που βλέπω βαθιά μου.

–          Με τόσα προσωπεία που φέρει ένας ηθοποιός, δεν επηρεάζεται;

–          Ο ρόλος δε μπορεί να σε επηρεάσει. Οι ρόλοι είναι όπως ένα ωραίο ξύρισμα σε ένα πολύ ωραίο κουρείο. Ο ηθοποιός είναι ένα όργανο που επανέρχεται αμέσως στην πραγματικότητα.

–          Ποιο ρόλο θέλετε να παίξετε;

–          Τον βασιλιά Ληρ.

–          Τι ετοιμάζετε τώρα;

–          Σχεδιάζουμε κάτι τελείως νέο με τη γυναίκα μου. Με κείμενα πάντοτε επίκαιρα, που έχουν να κάνουν με το ύψιστο, την αξιοπρέπεια του ανθρώπου.

–          Δεν σας κάλεσαν για συνεργασία στο Εθνικό θέατρο;

–          Όχι . Δεν θεωρώ τον εαυτό μου τόσο πολύ ασήμαντο, ώστε οι σκηνοθέτες του Εθνικού να μη μου δώσουν ποτέ ένα ρόλο.

–          Γιατί δεν συνεργάζεστε με νέους σκηνοθέτες;

–          Δεν είχα την ευτυχία να συνεργαστώ με νέους σκηνοθέτες. Παρότι έχω βοηθήσει πολλούς. Μέχρι και αφιλοκερδώς έπαιξα για να τους ενισχύσω. Κανείς δεν με κάλεσε για δουλειά. Ίσως είμαι εμπόδιο για τις τηλεοπτικές σειρές.

–          Εμπόδιο;

–          Ναι. Διότι δεν είμαι περιστασιακό δημιούργημα του μάρκετινγκ και των δημοσίων σχέσεων.

–          Τι λέτε για τους διάττοντες της τηλεόρασης;

–          Μόνη επιδίωξη είναι η εμπορική πλέον. Δε σημαίνει ότι κάτι εμπορικό, δεν μπορεί να είναι καλό. Αλλά η εμπορικότητα ως κριτήριο έχει πάρει τραγικές διαστάσεις πια.

–          Απαιτείτε συνέπεια έργου, ηθικής και στάσης ζωής σε ένα δημιουργό;

–          Είμαι απόλυτος σε αυτό. Με την προσωπική πορεία της ζωής, της καθημερινότητας, σφραγίζεις αυτό που κάνεις.

–          Γιατί ηθοποιός;

–          Ποτέ δεν είχα σκεφτεί να γίνω ηθοποιός. Ένας φίλος, ο Γιώργος Ασδραχάς με προέτρεψε και πήγα στον Κουν.

–          Οι πρώτες εικόνες;

–          Ο απέραντος κάμπος της Λευκάδας με τα υπέροχα χαλιά από λουλούδια και οι βραδινοί περίπατοι με την εικόνα των πυγολαμπίδων.

–          Και φτάνετε στην Αθήνα, που σας έκανε ποια εντύπωση;

–          Καμία εντύπωση, ούτε τότε, ούτε τώρα.

–          Δεν νιώθετε κομμάτι αυτής της πόλης;

–          Όχι, δεν νιώθω κομμάτι καμιάς πόλης. Μόνο οι άνθρωποι με συνδέουν με τις πόλεις. Δεν με ενδιαφέρει αυτή η πόλη. Απλά κάπου έπρεπε να κατοικώ.

ΛΕΞΕΙΣ…   Ηλίας Λογοθέτης

–          Χαρά;

–          Θυμάμαι τη φράση του Κικέρωνα ότι «οι στιγμές που σωζόμαστε είναι πιο ευτυχισμένες από τις στιγμές που γεννιόμαστε». Η χαρά λοιπόν από τη σωτηρία είναι βέβαιη, ενώ από τη γέννηση αβέβαιη. Αλληλοσυγκρουόμενες διαλεκτικές νιώθω στη ζωή μου.

–          Σημαντικό γεγονός;

–          Τότε που ως παιδί στη Λευκάδα κάναμε καντάδες με τους φίλους μου. Οι πιο ονειρεμένες στιγμές. Δεν θέλω να θυμάμαι άλλες.

–          Η επικοινωνία σας με τους άλλους;

–          Συμβατική.

–          Θέλετε να είστε αποδεκτός;

–          Όχι δεν ήταν ποτέ αυτό το αιτούμενό μου. Πάντα ζούσα σε μια ελεγχόμενη μοναξιά. Έχω θέα του σύμπαντος, του ουρανού, του περιβάλλοντος χώρου, δέντρων, ήχων. Νιώθω επαρκής με αυτά. Είναι αναπόφευκτη βέβαια η ανθρώπινη συντροφιά. Αμφισβητώ το κατά πόσο κάνουμε πράγματι τις επιλογές μας.

–          Διαφυγή το θέατρο;

–          Δεν το χρησιμοποίησα ποτέ θεραπευτικά, ούτε το είδα ως θεραπευτικό ψυχόδραμα.

–          Αναλώσατε τη ζωή σας όμως εκεί.

–          Είναι η δουλειά μου. Στην οποία δεν μπορώ να εξηγήσω γιατί έμεινα. Η ψυχή μου έπρεπε να είναι αλλού. Να ανήκω στη σφαίρα της Ποίησης, γιατί μεγάλωσα με Ποιητές.

–          Η νεότητα;

–          Είναι αυτό που λέει ο Λόρκα. Να ξαναβρώ την ψυχή μου με μια πουπουλένια κάπα κι ένα ξύλινο ξίφος.

–          Ποιο είναι το ξίφος σας;

–          Η ανάγκη μου για συνομιλία.

–          Συνομιλία ;

–          Ναι, είναι σημαντικότατο. Σημαίνει ότι θυσιάζω ένα κομμάτι του εαυτού μου, της ύπαρξης μου και το προσφέρω στον άλλο.

–          Η προσφορά;

–          Τεράστια σημασία. Αγάπη σημαίνει ότι ανήκω σε κάτι, όχι είναι δικό μου κάτι. Προσφέρομαι…

–          Ενδίδετε στα πάθη σας;

–          Είμαστε ζώα των παθών και πιστεύω ότι από κει καθορίζεται ο άνθρωπος. Θα ήθελα να έχω πάθη μεγάλα. Βαριέμαι όμως πολύ γρήγορα. Πάθος έχω με τα βιβλία. Όχι μόνο να τα διαβάζω. Με το σχήμα τους, την αφή τους. Την ιστορία που κρύβουν. Δεν μένω στο κείμενο. Μπαίνω στο ψάξιμο του συγγραφέα. Θα ήθελα να κάνω αυτή τη δουλειά. Να ζωγραφίζω τους συγγραφείς. Με μικρούς λεπτούς φακούς να αποκρυπτογραφώ άγνωστα γράμματα…

–          Φιλία;

–          Δεν ξέρω αν έχω κερδίσει αυτό το πολύτιμο πράγμα. Ίσως, είναι το ακατόρθωτο, το ιδανικό, η ουτοπία. Ίσως, δε βρήκαμε ακόμα το δρόμο προς τη φιλία.

–          Έρωτας;

–          Ο αντίπαλος του θανάτου… ας μην ξεχνιόμαστε.

–          Η μοναξιά;

–          Δεν την έχω νιώσει. Αντικοινωνικός, είμαι. Προκαλώ σε διαμάχη την κοινή γνώμη για να προχωρήσω.

Παλαιότερα, πριν καταπιαστώ με τη μυθιστορία, ξαφνιαζόμουν όταν άκουγα πεζογράφους να μιλούν για τους ήρωες των έργων τους που τους έβλεπαν ζωντανούς και συνομιλούσαν μαζί τους. Τώρα πια, μετά και τη συγγραφή του Μη φεύγετε κύριε Ευχέτη το 2007, θεωρώ φυσικό να βλέπω ζωντανούς τους ήρωές μου, να έχω την εικόνα τους, το ντύσιμο, το βάδισμα, την ομιλία, ως και τη μυρωδιά τους. Φανταστείτε ότι περνούσα έξω από το νοσοκομείο Σωτηρία στη Μεσογείων και έπιασα τον εαυτό μου να αναρωτιέται “τι να γίνεται η Ελένη εκεί μέσα;”. Η Ελένη είναι ηρωίδα του βιβλίου η οποία νοσηλεύτηκε εκεί.

Και σε αυτή την πεζογραφική μου περιπέτεια, αφότου έφτιαξα τα πρόσωπα του έργου, εκείνα με οδηγούσαν, εκείνα έκαναν τους διαλόγους. Τα έβλεπα να ζουν, να δρουν κι ένιωθα καταγραφέας όσων, ερήμην μου λες, διαδραματίζονταν. Ένιωθα να βλέπω μια κινηματογραφική ταινία και να την περιγράφω.

Νιώθω μεγάλη τρυφερότητα για όλους ανεξαιρέτως τους ήρωες του έργου. Επειδή μου επέτρεπαν να κοιτάζω από την πόρτα, και όχι από την κλειδαρότρυπα, σημαντικές στιγμές της ζωής τους; Επειδή αυτοί αποτελούσαν τη δικαιολογία ύπαρξης του έργου, άρα και της συγγραφικής μου ιδιότητας; Αν γνώριζα, θα απαντούσα. Οφείλω να ομολογήσω ότι συχνά νιώθω ιδιαίτερα ευτυχής όταν δεν γνωρίζω μια απάντηση, όπως τώρα.

Η Ανάσα από πηλό γράφτηκε χωρίς σχεδιασμό, με πήγαιναν οι ήρωες κι εγώ ακολουθούσα. Δεν είχα προβλέψει αρχή, μέση, τέλος, δεν είχα καταφέρει να διαβλέψω πού με πήγαιναν οι κατασκευασμένοι μου ήρωες. Ακούγεται ίσως αστείο, αλλά αν ήξερα την εξέλιξη και κυρίως την κατάληξη του έργου, δεν θα μπορούσε να με συνεπάρει η περιπέτεια της γραφής, διότι θα ήταν σαν να ήξερα τον δολοφόνο που αποκαλύπτεται στο τέλος μιας ενδιαφέρουσας αστυνομικής ιστορίας. Και όπως πάντα συμβαίνει με τα γραπτά μου, υπάρχει πλήθος βιωματικών εμπειριών, αλλά κανένα βιογραφικό στοιχείο σε όλη τούτη τη μυθιστορία.

Πηγή: fractalart.gr

Ασημίνα Ξηρογιάννη για το Αντικατοπτρισμοί στο fractalart.gr

The post Αντικατοπτρισμοί – Είπαν Έγραψαν first appeared on Γιώργος Δουατζής.]]>