Κρίνοντας τους άλλους, για να

                                                Νιώσουμε Ισχυρότεροι.’’

                                                         Πατρίδα των Καιρών, Γιώργος Δουατζής

Καίρια όσο ποτέ η συλλογή- ποίημα του Γιώργου Δουατζή,  Πατρίδα των Καιρών. Δεκατρείς επιμέρους ενότητες απαρτίζουν το corpus των ποιημάτων, άλλες αυτοτελείς άλλες όχι. Ο λόγος του μεστός, ώριμος, εκφράζει με σαφήνεια τη σαθρότητα της ελληνικής κοινωνίας του 21^ου αιώνα που αναγκαστήκαμε να ζούμε, το λεξιλόγιο του απλό, λιτό, δίχως φτιασίδια και περιττεύοντα στοιχεία, κενολογίες ή κρυμμένες έννοιες. Κάθε άλλο παρά κρυπτική δε θα μπορούσε να είναι η συλλογή του. Εξαιρετική λακωνικότητα που πολλές φορές προκαλεί έκπληξη, κύριο μέσο για το αμαυρό παρόν της χώρας μας, το παρόν που αναγκαστήκαμε να ζούμε «ευήθεις καταναλωτές, αυτέγκλειστοι και δειλοί, αναχωρητές τσιμέντου και αυταπάτης», όπως ο ίδιος ξεκάθαρα μας δηλώνει.

Μια συλλογή, που η τραγικότητα των ημερών μας την κάνει όχι ευκολοδιάβαστη, μα ευκολοκατανόητη, η τραγικότητα των ημερών μας, η τραγικότητα των ποιημάτων, μονόλογοι που ξεπηδούν από αρχαίες τραγωδίες και που δυστυχώς δεν θα επιφέρουν ποτέ την θεία κάθαρσιν. Ο Δουατζής, στην συλλογή του είναι το ποιητικό υποκείμενο, εκείνος που επιθυμεί τη σύζευξη με ένα πολύτιμο/ ποθητό αντικείμενο που δεν είναι άλλο από την ελευθερία  και τη δικαιοσύνη, αντικείμενο κατάντησε πια το αυτονόητο, η ελευθερία. Με κάποιες αμφιβολίες θα μπορούσαμε να πούμε πως η ποίηση του  είναι μια ποίηση ιδιοδεκτικότητας, το υποκείμενο μας ζει σ’ ένα δεδομένο περιβάλλον, αντιλαμβάνεται τον εαυτό του μέσα σ’ αυτό και αντιδρά, μάλιστα με αξιέπαινό τρόπο! Ναι, αυτή η αντίδραση, η επιμονή στην πνευματική εγρήγορση είναι δεσπόζουσα στη συλλογή, όπως και η αγάπη για το συνάνθρωπο, ο έρωτας για τη ζωή, το παιχνίδι της με τη φύση.

Μολονότι είναι γνωστό τοις πάσι, ο Δουατζής μέσα από την «αθώα» του, παρακαλώ ας μου επιτραπεί αυτή η έκφραση, ποίηση, κάνει μνεία σ’ όλους εκείνους τους αγνώστους, τα θύματα των «εκπροσώπων και αφελών μακάριων». Οι ανίδεοι και ανίκανοι πολιτικάντηδες είναι οι πρωταίτιοι της παρούσας συμφοράς. Η Ελλάδα καθηλώθηκε και εν τέλει ακρωτηριάστηκε απ’ τα «πολιτικά αηδόνια», η κρίση ωστόσο, όχι μονάχα η οικονομική, μα κι εκείνη των αξιών και των προτύπων, έπληξε μόνον τους πολίτες, όχι τους πολιτικούς. Στους δρόμους αντικρίζουμε νεκρά σώματα, που κατέληξαν ψάχνοντας σε κάδους απορριμμάτων από ασιτία, επαίτες πάνω στους τόπους που για αιώνες βασίλευσαν οι Ολύμπιοι, «τώρα απλώνεται ένα βαθύ, μαύρο, πυκνό σκοτάδι, το μέλλον έρχεται σκοτεινό, οι άνθρωποι δεν ονειρεύονται πια, και ήρθε το σκοτάδι, μια μάσκα λύπης ολόκληρη η πατρίδα», τα λόγια του.

Τον ποιητή μας φαίνεται πως συνεχώς απασχολεί το ίδιο πράγμα, η ίδια στάση ζωής φαίνεται πως τον ταλανίζει, ο Δουατζής την ονομάζει :ιδιωτική εσωστρέφεια. Είναι το κυρίαρχο συστατικό της ελληνικής κοινωνίας, ο καθένας στρέφεται στο ατομικό συμφέρον, στην προσωπική απόλαυση και απολαβή. Αρκετές στιγμές μάλιστα το τονίζει με ιδιαίτερα κυνικό τρόπο, θέτοντας έτσι έναν κάποιο προβληματισμό: «μόνη ενοχή η ανοχή μας». Σε δημοσίευση άρθρου του, το αξιοπρόσεκτο, σημειώνει σε υπόμνημα πως το πράττειν τα σευατόν στην αρχαία Ελλάδα ήταν καθαρά πάθος της ψυχής, βρισιά, αλλόκοτο, εκτός φυσικών κανόνων.  Και συνεχίζει: «Α, πόσα ποιήματα χρειάζονται, πόσα παραμύθια για να διώξω θεριά και δράκοντες αληθινούς;». οι πολιτικοί μας ενεργοποιήθηκαν, από Δέκτες μηνυμάτων, όπως έπρεπε να είναι, έγιναν όχι απλώς δρώντα πρόσωπα, τουναντίον· αντίμαχοι του λαού που τους εξέλεξε. Το κοινωνικό συμβόλαιο του Ρουσώ και το φως της πλατωνικής Πολιτείας φαίνεται πως δεν επηρέασαν διόλου την πολιτική που οι ηγέτες μας έπρεπε να είχαν ακολουθήσει για να μην οδηγηθεί η χώρα σε τέτοια ή καλύτερα σ’ αυτό το ακραίο σημείο. Και να που πάλι, μετά το πέρας δυο ολόκληρων αιώνων, το πλήρωμα του χρόνου στο Δουατζή κατέχει ύψιστη σημασία, άγει και φέρει, επαναλαμβάνονται οι στίχοι απ’ το σχεδίασμα των Ελεύθερων Πολιορκημένων, «λαλεί πουλί παίρνει σπυρί κι η μάνα το ζηλεύει». Η ανέχεια και η εξαθλίωση έφτασαν στο κόκκινο, το λέξημα κόκκινο χρησιμοποιείται στη συλλογή πολλές φορές με αρνητική σημασία, χρήζουν άμεσης ανατροπής και κατ’ ανάγκη ανατροπή πορείας.

 Θαρρώ με τρόπο αφελή, με παιδικότητα ίσως, όχι!, δεν ταιριάζει η λέξη, με την αφέλεια του μικρού παιδιού, που στα λόγια του δεν ενυπάρχουν φκιασίδια και συμφέροντα και μίση, παρά μόνο η αλήθεια η αντικειμενικώς δεδομένη, κατηγορεί δριμύτατα τους πολιτικούς, όχι «μεμονωμένα», μεμονωμένοι – μονάχοι- μοναχικοί είναι όλοι οι υπόλοιποι που δείχνοντας ανοχή επέτρεψαν να συμβούν αυτά και να φτάσουμε στον εξευτελισμό και την απαξίωση, αλλά στο σύνολο τους, φταίνε όλοι αυτοί που κατέστησαν τις νέες γενιές ανήμπορες, ανίκανες όχι να πράξουν, όχι να δημιουργήσουν, περιουσία και χρηματικά οφέλη, μα το κυριότερο, να ονειρευτούν. Ο κόσμος θέλουν μα δε μπορούν, δεν δύνανται να ονειρευτούν, γιατί πάλι έρχεται το κόκκινο του αίματος και της φρίκης να πνίξουν τα πάντα. Παντού το αίμα, η αδράνεια της μαλθακότητας και του εξοβελισμού, «έγινε τόσο κόκκινη η ελπίδα που χάθηκε στο αίμα των αθώων/ αρκεί να μη σηκωθείς απ’ της αδράνειας το καθιστικό», εύστοχα δηλώνει, ο ποιητής μας.

«Αν ξαναβρεθούμε στα αλώνια, θα είμαστε λιγότεροι από λίγοι». Τα αλώνια, σύμβολο της μάζωξης των καρπών της γης, της φύσης, της σοδειάς και της αποθήκευσης για το χειμώνα, σύμβολο του μόχθου του λαού, όχι μοναχά μιας ομάδας/ συνόλου, όχι μόνον μιας ελίτ, τέτοια αποκλείονται απ’ την ποίηση του Δουατζή, εγκαταλείφθηκαν πια. Η σοδειά εν προκειμένω αντιπροσωπεύει τους καρπούς της Διανόησης, της ποίησης ίσως, αυτή που παίζει πρωτεύοντα ρόλο στην επιβίωση όχι τόσο τη σωματική μα την πνευματική, την άυλη κυρίως, ουσιαστικά δεν υπάρχει πια, αυτή η εγκατάλειψη, η ερημία που ξεπερνά την παρακμή, αυτή δεν κεντρίζει  απλά το ενδιαφέρον του ποιητή, συγκαταλέγεται σ’ έναν απ’ τους παράγοντες που οδήγησαν στην παθητικοποίηση, στην πλήρη παθητικοποίηση και στον εξευτελισμό της έλ-λογης ανθρώπινης φύσης. Δεν είναι λίγα τα σημεία που ο ψυχικός του κόσμος παίρνει σάρκα στο λεξιλόγιο του, διαβάζοντας πολλά τμήματα στο έργο, μας μεταδίδει ενσυνείδητα ή όχι, όλο τον πόνο και το πάθος, την πνευματική του κατάσταση. Ο άνθρωπος δεν σκέπτεται, δεν αγαπά, δεν συμπονεί, δεν οικτίρει, άρα δεν υπάρχει, το λέει ο ίδιος: «τα παιδιά δεν είναι ζωντανά, μη σε γελάει που περπατούν». Γεμάτος ηθική συνείδηση και πολύπλευρες ευαισθησίες ο ποιητής μας, θεωρεί πως πρέπει να προσφέρει στο κοινωνικό σύνολο, πως πρέπει να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του προς αυτό, η αγάπη και ο έρωτας για τον άλλο βλέπετε, αισθάνεται αγωγός της ψυχής, δημιουργός (και αυτό ξεκάθαρα δηλώνεται και καθίσταται σαφές στην αρχή της συλλογής –ποιήματος με το βιβλικό ρήμα είπα), δίνοντας ιερότητα και θεία οικονομία στα έργα του Δουατζή, και να που τώρα εδώ, όσο μας ξεδιπλώνεται η σκέψη τους στις «λευκές σελίδες», στα «λευκά χαρτιά της ιστορίας» όπως τα ονομάζει, θέτει ανάμεσα στα πρόσωπα του αλωνιού και το δικό του. Τα αλώνια ωστόσο, ας σταθούμε λίγο ακόμη στο λέξημα αυτό, ασυνείδητα φέρνουν στον νου τα αλώνια που πάλεψαν τόσοι θνητοί με τη δρώσα δύναμη του θανάτου, προσωποποιημένη με το Χάροντα, η ήττα του θνητού είναι δεδομένη. Το λέξημα ερημία, θαρρώ μας βοηθά να καταλάβουμε γιατί χρησιμοποιήθηκε το λέξημα χάθηκαν, είναι το κλειδί που λύνει πολλές συγχύσεις στη συλλογή τούτη. Ο άγονος μιμητισμός και το πρότυπο της τελειότητας είναι που ερήμωσαν τις ανθρώπινες σχέσεις και κατήργησαν την επικοινωνία με ένα ευρύτερο «εμείς». Όσοι απέμειναν να αφουγκράζονται το συμφέρον του κοινωνικού συνόλου είναι λίγοι, ελάχιστοι ίσως. Τα ποιήματα τους, τα ποιήματα του Δουατζή, έρχονται να ξεσηκώσουν τους πολίτες σε μια επανάσταση, αυτή τη λέξη χρησιμοποιεί ο ποιητής μας, «επανάσταση», ο πολίτης είναι αναγκαίο να έρθει σε μια εγρήγορση, να ενεργοποιηθεί, να μεταβληθεί σε δρων υποκείμενο. Ο λόγος του αντιστοιχεί στο χριστιανικό «ότι φως τα προστάγματά σου επ’ εμού». Η Διανόηση παλαιότερων περιόδων, το έργο τους, αποτυπώθηκε στην κοινή συνείδηση, επήλθε μιας μορφής «εθνικοποίηση», ίσως αυτήν την εθνικοποίηση να αποζητούν όλοι όσοι έμειναν στ’ αλώνια, όσοι δεν στέρεψαν από ιδέες και πρότυπα πνευματικά, όσοι δεν πέρασαν από την αξία στην απαξία.

Μια άλλη παράμετρος που θα πρέπει να τονιστεί εδώ είναι η μανία προς τον υλικό ευδαιμονισμό, στην κατανάλωση, που εκτός του ότι ανάγεται πλέον στο πρότυπο της ευτυχίας, οδηγεί στην αυτοκατανάλωση εν τέλει. Ο άνθρωπος αποστασιοποιήθηκε από τη γη, αστικοποιήθηκε. Η Ελλάδα του σήμερα γέμισε υδροκέφαλες τσιμεντουπόλεις που προσβάλλουν την αισθητική και το είναι της Διανόησης, άρα και του Δουατζή: «και αυτοί μιλούν για επενδύσεις, τρέχουν τα τρωκτικά σε παραζάλη, υπέρβαρα, κέρματα φορτωμένα». Είναι σαφέστατη η αναφορά του  στις σύγχρονες τσιμεντουπόλεις, στα συρτάρια των πολυκατοικιών που μονώνουν την ανθρώπινη ψυχή, που οδηγούν στην έκπτωση της αξίας «άνθρωπος». Η γη, το χώμα που θρέφει τον άνθρωπο με τους καρπούς του, φαίνεται στον εξαίσιο στίχο: «στάζουν αρώματα τ’ ασπρόρουχα της γης».

Ο Δουατζής είδε το φως της πλατωνικής πολιτείας, κατάφερε να δει το καθαρό φως του ήλιου, νιώθει χρέος πως πρέπει να αφυπνίσει και το πλήθος, τη μάζα. Η ιδεολογική σύγχυση και η ηθική του συμφέροντος οδήγησαν τη χώρα σε πόλεμο, σε «πόλεμο χωρίς πυρομαχικά και ομοβροντίες», αλλά με σύγχρονα μέσα, «με υπολογιστές και γκρίζα βαριά κουστούμια». Αυτό πενθεί, για αυτό θρηνεί ο Γιώργος Δουατζής, «για τον πόλεμο που υπάρχει και σκοτώνει ελπίδες, αύριο, οράματα κι ακόμα κανένας δεν τον βλέπει». Και καταλήγει στο συγκινητικότερο, κατ’ εμέ, κομμάτι της συλλογής του: «όσες φορές και να πενθήσεις την απώλεια πάντα θα είναι η πρώτη σου φορά, η συλλογική δυστυχία δεν έχει διαστάσεις, η ατομική δεν έχει μεγαλύτερο της».

Σύμφωνα με τον ποιητή μας, η αμάθεια και ο εφησυχασμός, η πνευματική αδράνεια εν ολίγοις, οδήγησαν τη χώρα στην παρούσα κατάσταση. Ο άνθρωπος, βουτηγμένος στη μάζα και τη χειραγώγηση, δεν κατάφερε να ανταπεξέλθει στο αίτημα των καιρών: στην αυτογνωσία, στο γνώθι σαυτόν, στο βαθύ γνώθι σαυτόν, αυτό υποβάλλει τον Δουατζή, τον πικραίνει, τον φθείρει. Ο άνθρωπος, όπως ο Δουατζής μας τον παρουσιάζει, από επιλογή του έμεινε μόνος, πόσο ορθό το ρήμα που επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά, ακατάπαυστα για να προκαλέσει τον προβληματισμό μας θαρρώ, μέσα στη συλλογή: μονώθηκε. Ο υπέρκαταναλωτισμός έκανε τον Έλληνα να πιστέψει στην απαξία, στα ψεύτικα πρότυπα, στα είδωλα ενός όχι μαγικού καθρέφτη. «Να έχεις ανάγκη τα χρειώδη που αφανίζουν τις ελλείψεις». Αυτό ακριβώς μας δηλώνουν, αυτός ο υπερκαταναλωτισμός οδήγησε τους ανθρώπους στην αστικοποίηση, στη μάζα, στην ανωνυμίας της επωνυμίας και όχι εκείνη της παλιάς κοινωνίας. Ρητά δηλώνεται μέσα στο ποίημα μας, ο άνθρωπος πια, ανώνυμος την επωνυμία του χαρακτηρίζεται «δίποδο».

Πιστεύω πως θα πρέπει να σταθούμε, αν μη τι άλλο, στο θέμα του χρόνου στο Γιώργο Δουατζή, στην Πατρίδα των Καιρών, στην πατρίδα των περιστάσεων και της συγκυρίας, ο οποίος μάλιστα δεν εκφράζεται με το λέξημα χρόνος, όχι, ο ποιητής μας το ανάγει σε έννοια. Συγκεκριμένα: «ήρθε η ώρα που οι αιώνες περνούνε βιαστικοί,/ η κοινωνία βυθίζεται στην αποσύνθεση, με τους αιώνες να περνάνε βιαστικοί». Ο χρόνος αυτός, η έννοια του χρόνου λοιπόν, είναι αυτή που δημιουργεί στο Δουατζή την υποχρέωση για πνευματική εγρήγορση, για ανύψωση του ηθικού και το ξεκίνημα μιας νέας ζωής σε καιρούς χαλεπούς. Το παρόν χρήζει άμεσης ανατροπής, δεν πρέπει να δοθεί καμία βάση στο παρελθόν, στο ηρωικό και στο ένδοξο, είναι άσκοπες οι προγονικές συγκρούσεις. Ο λαός βρίσκεται σε πνευματική αδράνεια, ο Δουατζής βρίσκεται σε πνευματική εγρήγορση, άρα ο Δουατζής πρέπει να ενεργοποιήσει το λαό και από υποκείμενο κατάστασης να μεταβληθεί σε  υποκείμενο δράσης. Οι καιροί μάλιστα είναι τόσο χαλεποί που δεν επιτρέπουν καμία σύγκριση/ αναφορά/αντιπαράθεση με το παρελθόν (αδιάφοροι για πρόσωπα, είδη και συναλλαγές).

Εν κατακλείδι, η Πατρίδα των Καιρών του Γιώργου  Δουατζή, δεν αποτελεί μια απλή αναφορά στο αμαυρό παρόν της Ελλάδας, αποτελεί ένα μιμητικό πρότυπο προς όλους τους ανθρώπους, ναι!, είναι μια πανανθρώπινη μοντέρνα πατρίδα των καιρών. Ο ποιητής μας, ξεκάθαρα αποστασιοποιημένος από την προοδοπληξία θέτει τη ρήτρα για μια νέα Πατρίδα των Καιρών, για μια πατρίδα που η ψυχή δεν θα προσμετράται με κέρματα, ούτε θα κλείνεται σε ατσαλάκωτα κουστούμια.

«Τότε ήρθε εκείνη η μεγάλη ώρα/ που οι αιώνες περνούνε βιαστικοί/ αδιάφοροι για είδη, πρόσωπα/συναλλαγές/ και σημαδεύουνε την ιστορία/ της πατρίδας των καιρών/ και είπα/ τώρα η ανάγκη να υπηρετήσω/ τα πάλλευκα χαρτιά/ που μου εμπιστεύτηκαν οι πρόγονοι»

Ακάματος και πολύπτυχος, ο Γιώργος Δουατζής έρχεται να μας προσφέρει ένα διπλό δώρο, ένα potlatch δύο όψεων. Μια ποιητική σύνθεση, την Πατρίδα των Καιρών, ένα λιτό παράπονο, ένα ρυθμικό κοφτό μπλουζ για την άγρια μελαγχολία στους καιρούς μας και στον τόπο μας. Και ένα λεύκωμα εικόνων και λέξεων, τα Φωτοποιήματα. Αμφότερα από τις εκλεκτές εκδόσεις Καπόν.

«Απεκδύθηκε ανθρωπισμού η ανθρωπότητα/ την έπνιξε θάλασσα γκρίζα/ μονοδιάστατων κερδοποιών διπόδων/ βυσσινί στον ορίζοντα/ κι αυτοί μιλούν για επενδύσεις»

Από τη μια ο γύρω ζόφος, ένας κοινωνικός ζόφος κι όχι κάποια φυσική καταστροφή αναπάντεχη, και από την άλλη ο ποιητής και η αγριεμένη μοναξιά του, μια μοναξιά που δεν βολεύεται και θέλει να γίνει απεύθυνση, επαφή, άγγιγμα, άνοιγμα.

«Όλο και πιο απών/ γνέφω στο μηδέν, αντικρίζω το άπειρο […] γνέφω στο άπειρο, αντικρίζω το μηδέν/ κελεύσματα σε ίχνη παρουσίας»

Σαράντα τρία σπαράγματα, σαράντα τρεις ακίδες, σαράντα τρία ουρλιαχτά με σιγαστήρα, σαράντα τρεις σκλήθρες, σαράντα τρία θραύσματα, σαράντα τρεις ασκήσεις αξιοπρέπειας.

Η πρόσφατη ποιητική σύνθεση του Γιώργου Δουατζή, Πατρίδα των καιρών, αριθμεί 43 ποιήματα, τα οποία έχουν τη δική τους θεματική και αισθητική αυτοτέλεια. Το πρώτο, λοιπόν, ζήτημα που τίθεται είναι αν αποτελείται από ετερογενή στοιχεία ή αν συγκροτεί ένα ομοιογενές σύνολο. Για να απαντήσουμε στο ερώτημα αυτό πρέπει να ανακαλύψουμε τις εσωτερικές σχέσεις της και τις βασικές αρθρώσεις της.

Το εισαγωγικό ποίημα παρουσιάζει το ποιητικό υποκείμενο, το οποίο μιλά εδώ, όπως και στην υπόλοιπη συλλογή, για τη δική του εσωτερική και εξωτερική πραγματικότητα και για τη θέση του στον κόσμο. Χαρακτηριστικοί είναι, από την άποψη αυτή, οι αρχικοί στίχοι:

 «Ξέρεις ποιος είμαι εγώ;»

ρώτησε

«Ξέρω, είσαι ένα από τα επτά δισεκατομμύρια δίποδα του πλανήτη»

Αποκρίθηκε

Το διαλογικό αυτό σχήμα συνδηλώνει μια βασική στιγμή της ποιητικής έμπνευσης και παραπέμπει στη διπολική σχέση πομπός – δέκτης του μηνύματος. Πρόκειται για μια σαφή θέση και το υπόλοιπο της ποιητικής πορείας θα συνίσταται στη γνωστική  εκμετάλλευση αυτής της αρχικής παρουσίασης. Μόνο που οι ρόλοι του δέκτη ποικίλλουν στο έργο του Δουατζή  και παραπέμπουν σε μια συσσωρευτική τακτική, όπου το ποιητικό υποκείμενο διευθετεί τις «προοπτικές» μιας κατάστασης ή ενός ζητήματος σε ποιητικές σειρές και τις διασχίζει τη μια κατόπιν της άλλης.  Αυτό είναι το δέλεαρ, το οποίο προσελκύει το βλέμμα και την προσοχή του αναγνώστη. 

Ταυτόχρονα, ο λόγος κινείται πάνω σε δυο κλίμακες. Μια ρεαλιστική απεικόνιση της πραγματικότητας και στη συνέχεια μια ανατροπή. Το ποίημα δουλεύει με συνειρμικές εικόνες, οι οποίες εντίθενται η μια πάνω στην άλλη δημιουργώντας έτσι μια τεταμένη κατάσταση:

Έσκαγαν με  ήχους

λοιδορίας αποκρουστικούς

κομμάτια υπερφίαλων εγωισμών

επιταγές κάλπικων ευτυχιών

μετοχές ματαιωμένης χαράς

ομόλογα ανθρώπινων δραμάτων

δίψες και μάσκες δεκαετιών

Ο εκφωνητής εμφανίζεται να είναι τοποθετημένος σε ένα  χώρο: «στο νησί της Κυκλαδικής» του «μόνωσης». Αναλαμβάνει μάλιστα μια συγκεκριμένη αποστολή: να υπηρετήσει τα «πάλλευκα χαρτιά» που του εμπιστεύτηκαν οι πρόγονοι.  Με το μεταφορικό αυτό λόγο μάς παραπέμπει στην ποιητική λειτουργία, η οποία αποτελεί και το προσωπικό του στίγμα.  Ο πομπός λοιπόν του μηνύματος καταφάσκει την αξία της ποίησης και αναλαμβάνει μια πορεία, μια αναζήτηση που θα συνίσταται στην αποκάλυψη,  την οργή και την ελπίδα.

Οι στρατηγικές που εφαρμόζει είναι πολλαπλές. Όλη η συλλογή αποτελεί μια πανοραμική αναπαράσταση των πολιτικών, συγκινησιακών καταστάσεων, αλλά και των καταστάσεων πάθους στην Πατρίδα των καιρών. Η στόχευση του αφηγητή είναι ευρύτατη. Εμφανίζεται εδώ ένα πλήθος  Αντιμάχων που οδηγεί στην διάλυση και  την ανατροπή των αξιών:

Πώς σε κατάντησαν πατρίδα οι δημοκόποι

πώς…

με περιούσιο λαό χωρίς περιουσία

σε εξαπάτησαν με ψεύτικα φτιασίδια

σε κλείσανε στα τείχη τους

   (9)

Πόλεμος σου λέω, πόλεμος

χωρίς πυρομαχικά κι ομοβροντίες

στρατηγοί, τα γκρίζα κοστούμια

και τα κολλαριστά πουκάμισα

όπλα βαριά οι νέας γενιάς υπολογιστές

 (10)

Απεκδύθηκε ανθρωπισμού η ανθρωπότητα

την έπνιξε θάλασσα γκρίζα

μονοδιάστατων κερδοποιών διπόδων

(18)

Εντάξει, με απειλή

και φόβο κυβερνήσατε

με εργαλεία συμπεριφορών ατομικών

χειραγωγήσατε τη μάζα

(25)

Λόγος σκληρός, λόγος κοφτός, που βρίσκει άμεσα το στόχο του. Αυτό αποτελεί το πολιτικό στίγμα της ποίησης του Δουατζή. Δημοκόποι, τεχνολογία,  κερδοσκόποι, χειραγωγοί της μάζας, όλα έχουν σκοπό να καθιερώσουν ένα νέο αξιακό σύστημα, το οποίο αντιστρατεύεται το συμφέρον του συνόλου. Το ποιητικό υποκείμενο, μέσα από αυτή την οπτική, δίνει στη συλλογή μια εσωτερική συνοχή και ρυθμίζει τις σχέσεις μεταξύ των συστατικών μερών της.  Επιλέγει σε προσωπικό επίπεδο ένα ρόλο, αυτόν του παρατηρητή του κοινωνικού γίγνεσθαι και ταυτόχρονα ομαδοποιεί τους ρόλους γύρω από έναν απειλητικό Αντίμαχο, ο οποίος με τις διάφορες μορφές του οδηγεί σε μια κατάσταση χάους.

Μπορεί η διάσταση αυτή να αποτελεί ένα από τα εύκολα ανιχνεύσιμα στοιχεία της συλλογής, αλλά δεν είναι το μόνο. Υπάρχει ένα εκτεταμένο πεδίο, το οποίο μας οδηγεί στη συγκινησιακή διάσταση, η οποία συνοδεύεται από μια συναισθηματική ένταση. Θα ανακαλύψουμε εδώ ένα συναισθηματικό και γεμάτο πάθος βάθος:

Ποιος να ακούσει ποιος

φοβισμένοι κι απειλούμενοι

κλείσαν ερμητικά την πόρτα

(6)

Πόσοι

σκοτωμένοι βαδίζουν στους δρόμους

πόσοι να ήξερες

άβουλοι, ρομπότ, νεκροί 

μες τα πανάκριβα κοστούμια

(12)

Παγώσαμε αισθήσεις και αισθήματα

αλληλεγγύη και κοινές επιδιώξεις

γίναμε εύθραυστη σκιά του εαυτού

μόνοι, ευάλωτοι και δυστυχείς

(16)

ως κι οι ποιητές, οι μουσικοί, τα χρώματα

χάθηκαν με τόση ερημία 

(23)

Έχουμε αρχικά μια συναισθηματική αφύπνιση του υποκειμένου. Η ευαισθησία του ξυπνάει. Η αναστολή της δράσης αποκαλύπτει νέες καταστάσεις. Η κόπωση, η δυσφορία και η υποταγή σε νέους κανόνες και ρυθμούς προσελκύουν την προσοχή του αφηγητή. Η διάψευση και η δυσαρέσκεια επικρατούν. Τα στοιχεία αυτά αποτελούν τις βασικές συνισταμένες για την έκρηξη του θυμού, ο οποίος μπορεί να οδηγήσει σε επιθετικότητα.

Αλλά πριν εξετάσουμε αυτή την κατεύθυνση του έργου, μπορούμε να ανιχνεύσουμε μια άλλη ουσιαστική παράμετρό του. Μιλάμε ουσιαστικά για τη συμβολή των συναισθηματικών (θυμικών) καταστάσεων  στην εικονοποιία του Γιώργου Δουατζή ή πιο απλά για τη διάσταση του πάθους. Δεδομένου ότι το πάθος συσχετίζεται με τις καταστάσεις της ψυχής παρά με τη δράση, δεν υπακούει στο σχήμα των σχημάτων της αφηγηματικής αναζήτησης.  Έτσι η θετική ή αρνητική αξιοθέτηση των αξιών  εξαρτάται από το ευφορικό ή δυσφορικό πλαίσιο σκέψης του υποκειμένου:

Τούτος ο κόσμος με πνίγει

αυτός που έρχεται με σκοτώνει

μη σας γελάει η ραγισμένη μου φωνή

ίσως να μην υπάρχω

Μιχαήλ Αγγέλου χέρια

απλωμένα χωρίς αφή

τα όνειρά μας

 (15)

περίκλειστοι σε αστραφτερά οχήματα

σαν χάντρες, καθρεφτάκια των ιθαγενών

χάσαμε ανατολή και σούρουπα

ορίζοντες κι ελπίδες

(16)

Εύκολα ανιχνεύει κανείς εδώ ένα «πλεόνασμα» συναισθηματικής έντασης. Τα πάντα είναι χαμένα. Η αίσθηση της απώλειας, του κενού κυριαρχεί. Τα γεγονότα δεν εξετάζονται από την άποψη της αποτελεσματικότητάς τους, αλλά από την άποψη του βάρους, το οποίο έχει η παρουσία τους. Τα ποιήματα αυτά προσδίδουν βαρύτητα στην απουσία  ποθητών αντικειμένων, αξιών δηλαδή για τις οποίες αξίζει να αναλάβει κανείς δράση. Αλλά το ποιητικό υποκείμενο δεν σταματά εκεί:

Και πες μου

θέλω να μάθω την αλήθεια

πόσα χρόνια μετά, τι;

Θα μάθω κάποτε

αν είναι πολύ αργά;

Τελικά ήταν σωτήριοι

τόσοι πολλοί μικροί θάνατοι;    

(20)

Γιατί δεν κάνεις κάτι;

Πώς δεν κάνω. Περιμένω.

(21)

Τι να τραγουδήσω, τι

αναρωτήθηκα

ώρα δύο με φεγγάρι ολόγιομο

απλώθηκαν τα χέρια σε αγκαλιά 

στάζουν αρώματα τα ασπρόρουχα της γης

(5)

Ο αφηγητής ενδιαφέρεται να καθιερώσει την αλήθεια μια για πάντα, προσπαθώντας με αυτόν τον τρόπο να εξουσιάσει τη συναισθηματική αβεβαιότητα. Είναι σημαντικό να ανακαλυφθεί μια αλήθεια στην οποία  μπορεί να πιστέψει. Αλλά αυτή η αλήθεια, για να θυμηθούμε τον Stendhal, είναι πραγματικά μόνο ένας στεναγμός, ο οποίος γίνεται πιο έντονος μέσα στην ομορφιά της φύσης. 

Όλες λοιπόν αυτές οι συναισθηματικές καταστάσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μια έκρηξη θυμού;  Η απάντηση έχει πολλές παραμέτρους.

Α, πόσα ποιήματα χρειάζονται

για να στεγάσω τους αδύναμους

πόσα παραμύθια για να διώξω

θεριά και δράκοντες αληθινούς

πόσες αλήθειες για να αφανίσω

ηγέτες κάλπικους απατηλούς

πόσο κουράγιο για να σηκώσω

το βάρος μιας σε βάθος αυτοκριτικής

πόσος πόνος για να κοιτάξουμε

μαζί κατάματα το φως

(4)

Θα νόμιζε κανείς αρχικά ότι ο θυμός του αφηγητή θα οδηγούσε σε μια παραίτηση, σε μια απογοήτευση λόγω του μεγάλου έργου το οποίο πρόκειται να αναλάβει.  Εξάλλου έχει και ο ίδιος τις αμφιβολίες του:

Γιατί να σε ξυπνήσω  

όσο μένεις υπήκοος

δεν  γίνεσαι πολίτης

(22)

Αλλά όλα αυτά συμβαίνουν σε επίπεδο επιφάνειας. Σe επίπεδο βάθους σημαίνουν ότι το ποιητικό υποκείμενο θα αναλάβει το δύσκολο έργο της ανασημασιοδότησης των πραγμάτων· τη μετατροπή του δυσφορικού σε ευφορικό. Για να το πετύχει πρέπει να είναι προικισμένο με τρεις ικανότητες: τη θέληση, τη γνώση και τη δύναμη. Αυτή την κυριαρχία του θέλω παρουσιάζει ανάγλυφα το παρακάτω ποίημα:

Θέλω

να παραβγώ

με το αετίσιο βλέμμα

που ξεπερνάει τους ανθρώπους

να φύγω

πέρα από τις γραμμές των οριζόντων

να φωνάξω

για την ζωοδότρα πλανητική πατρίδα

να διηγηθώ

στιγμές διάλυσης

θρύλων ολόκληρης ζωής

δοξασιών και εύθραυστων μύθων

(21)

Το ποιητικό υποκείμενο θέλει και γνωρίζει τι να κάνει. Η στόχευσή του μάλιστα υπερβαίνει τα ανθρώπινα και αποκτά μια διάσταση συμπαντική.  Έτσι, στο τέλος της ποιητικής σύνθεσης ανακαλύπτουμε ότι ο αφηγητής αναλαμβάνει μια αποστολή αφύπνισης, η οποία ενέχει το στοιχείο της ελπίδας και της προσδοκίας. Η οπτική του εδώ είναι συγκεκριμένη. Το ποιητικό υποκείμενο επιλέγει το καλύτερο δείγμα για να μας παρουσιάσει τις θέσεις του. Επιλέγει, επικεντρώνεται, γνωρίζει και παραπέμπει σε δράση. Θα την έλεγα στρατηγική εκλογής:

Μην ξεχνάς σου λέω μην

και είναι άγια η προτροπή

αφού

έτσι προστάζουν οι Ποιητές

οι ανάγκες, η δίψα, οι ελπίδες

όσοι απέμειναν άνθρωποι

τα αγέννητα, τα τωρινά παιδιά

έτσι προστάζουν

Να ήξερες με πόσο

λίγη αγάπη

θα άλλαζε ο κόσμος…

(43)

Τη μια στιγμή το υποκείμενο είναι χαμένο στους προβληματισμούς του και  έπειτα έρχεται η επίγνωση και όλα γίνονται σαφή. Το ίδιο το ανεπάντεχο της αποκάλυψης γίνεται έτσι ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα της έντασης, καθώς και της έκτασης της δράσης. Έχουμε εδώ μερικές από τις βασικές παραμέτρους της ποίησης του Γιώργου Δουατζή, τους «Ποιητές»,  «τα αγέννητα, τα τωρινά παιδιά», την ελπίδα και την «αγάπη». Τελικά αποστολή της ποίησης για τον Γιώργο Δουατζή είναι η αποκάλυψη ενός ζοφερού τώρα και η δημιουργία παράλληλα ενός καλύτερου αυριανού κόσμου. Σ’ αυτό το εν εξελίξει γίγνεσθαι συνυπάρχουν η πολιτική οπτική, η συναισθηματική αφύπνιση και η διάσταση του πάθους.

Η ενασχόληση με την «Πατρίδα των καιρών», με την Ελλάδα δηλαδή στη διαχρονική της πορεία, αποκάλυψε τις πολλαπλές διαστάσεις της και την εσωτερική της συνοχή. Σηματοδοτεί μια στροφή προς τον πολιτικό λόγο. Η πολιτική διάσταση της ποίησης του Γώργου Δουατζή, αποτελεί ασφαλώς μια συνέχεια και μια εξέλιξη της πολιτικής ποίησης και παραπέμπει σε βασικούς εκπροσώπους της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς (Λειβαδίτη, Αναγνωστάκη).

Ταυτόχρονα, το έργο διανθίζεται από τις συναισθηματικές εντάσεις και την κυριαρχία των καταστάσεων της ψυχής. Ένα δυσφορικό πλαίσιο θα δώσει τη θέση του σε μια ευφορική προοπτική. Ο θυμός και η απογοήτευση θα οδηγήσουν τελικά όχι σε μια διάθεση εκδικητική, αλλά στην προσδοκία ενός καλύτερου κόσμου. Η ποιητική σύνθεση επομένως δεν έχει μόνο ένα στίγμα, αλλά είναι, για να θυμηθούμε τον Barthes, πληθυντική, δηλαδή πολυσχιδής. Κατά τη γνώμη μας μάλιστα αποτελεί ένα σταθμό και μια κορύφωση στην ποίηση του Γιώργου Δουατζή, η οποία αποκτά τώρα νέες διαστάσεις.  Το γεγονός αυτό επιβάλλει να ξαναδούμε με νέα ματιά την έντονη παρουσία του στο ποιητικό γίγνεσθαι της εποχής μας. Τελικά το ποιητικό υποκείμενο υπερβαίνει καταστάσεις στερήσεων και πτώσεων για να οδηγηθεί σε ένα πανόραμα ελπίδων και προσδοκιών. Αυτό είναι το κυρίαρχο θέλω του, το οποίο θα τραβήξει την παραμορφωτική κουρτίνα του σήμερα  για «να μπει άπλετο φως χαράς/

στα μάτια των ανθρώπων».

The post Βίντεο first appeared on Γιώργος Δουατζής.]]> https://douatzis.gr/2013/11/17/patrida/ Sun, 17 Nov 2013 20:27:01 +0000 https://douatzis.gr/site/index.php/2013/11/17/patridatonkairwn/ Δύο λόγια για το βιβλίο  Δείγμα Γραφής  Είπαν έγραψαν Μετάφραση Ισπανικά   

του Γιώργου Δουατζή – Εκδόσεις Καπόν

8.

Με πόσα κέρματα μετριέται η ψυχή σου
η ανάσα σου, η υποτέλεια
με πόσα αλήθεια κέρματα μετριέται;
Η αξία τους ίδια σούρουπο
χάραμα και νύχτα;
Η ψυχή, η ανάσα σου, με πόσα;
…

9.

Πώς σε κατάντησαν πατρίδα οι δημοκόποι
πώς…με περιούσιο λαό χωρίς περιουσία
σε εξαπάτησαν με ψεύτικα φτιασίδια
σε κλείσανε στα τείχη τους
σε αλωνίζουν οι προστάτες
κι έγινες η περήφανη εσύ
τώρα ζητιάνα των βαρβάρων
που της στερήσανε το φως
για να εισπράξουμε έστω αργά
πως δεν υπάρχει πιο μεγάλη ενοχή
από την ανοχή μας
Α, οι δημοκόποι
πατρίδα πώς…

10.

Νόμισες δεν είναι πόλεμος
γιατί δεν είδες αίματα και τραυματίες
όμως είδες εκείνους τους νεκρούς
σκυμμένους σε κάδους σκουπιδιών
καταμεσήμερο στο κέντρο της πρωτεύουσας
ικέτες στα απορρίμματα μεγακαταστημάτων
τους πεινασμένους, τους εξάγγελους
νεκρούς να επαιτούν
τους είδες

Γιάννης Κουβαράς

Χριστίνα Τσαρδίκου

Κώστας Γεωργουσόπουλος

Ευαντινός Νικόλας

Μπαμπασάκης Ίκαρος

Μπέκας Βαγγέλης

Έργα του ζωγράφου Μιχάλη Αμάραντου για το ποίημα-βιβλίο “Πατρίδα των καιρών”

Το έγραψα σε δυο νύχτες, το δούλευα επί δυο εβδομάδες. Πικρό, οργίλο, πηγαίο, όσο ποτέ ίσως άλλο ποίημα. Το αγαπημένο μου ποίημα – βιβλίο. Με ψήγματα αισιοδοξίας, αφού αυτά ποτέ δεν με αφήνουν, σωστικά μέσα στην απόγνωση της επίγνωσης.

Το αγκάλιασαν οι αναγνώστες με πρωτόγνωρη αγάπη, αναγνωρίζοντας στις ρίμες την πίκρα τους – μας. Το νιώθω διαχρονικό δυστυχώς. Εύχομαι να γίνει άκρως ανεπίκαιρο το συντομότερο…

Τον Μάρτιο του 2012 έγινε στο ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης μια μεγάλη έκθεση εικαστικών έργων με αφορμή το βιβλίο-ποίημα Πατρίδα των καιρών. Η ιδέα ανήκε στον φίλο ζωγράφο Μιχάλη Αμάραντο. Ήταν κάτι νεοφανές στη χώρα μας (κινητοποίηση δεκάδων εικαστικών με αφορμή ένα ποίημα) και άκρως συγκινητικό για μένα, αφού μετείχαν 24 σημαντικοί ζωγράφοι και 40 σπουδαστές της ΑΣΚΤ με πρωτοβουλία του καθηγητή ζωγράφου, φίλου Γιάννη Ψυχοπαίδη.

Οι ζωγράφοι που μετείχαν (με αλφαβητική σειρά): Αγγελίδης Νίκος, Αμάραντος Μιχάλης, Βατανίδης Στάθης, Γιαννακάκη Μαρία, Δρούγκας Αχιλλέας, Κανά Ρένα, Καράς Χρίστος, Κατσαδιώτης Χριστόφορος, Κατσουλίδη Μαριάννα, Κοντέλλης Ανδρέας, Λαζόγκας Γιώργος, Μαρτίνου Ελεάννα, Μαστερόπουλος Γιάννης, Μετζικώφ Γιαννης, Μπότσογλου Χρόνης, Νικολάου Ανδρέας, Ρήνας Βαγγέλης, Σάμιος Παύλος, Σαρακατσιάνος Χρήστος, Σκουλά Μαρία, Σκουλάκης Δήμος, Ψυχάκη Μυρτώ, Ψυχοπαίδης Γιάννης.

Οι σπουδαστές του Ζ’ εργαστηρίου ζωγραφικής της ΑΣΚΤ με καθηγητή τον Γιάννη Ψυχοπαίδη, έδωσαν ένα δυναμικό νεανικό στίγμα στην έκθεση και ζωγράφισαν πραγματικές σημαίες και λάβαρα με θέματα της κοινωνικής πραγματικότητας που ζούμε. Συμμετέχουν οι: Κλεοπάτρα Τεχλικίδη, Κλεοπάτρα Δροσοπούλου, Λητώ Κάττου, Βάσω Τζούνη, Καμέλια Σαματά, Γιάννης Χειμωνάκης, Νατάσσα Γεωργακάκη, Πένυ Μονογυιού, Μπέσσυ Ράλλη, Εμμανουέλα Αγγελοπούλου, Σοφία Κυριακοπούλου, Λίζα Καρατζά, Βίβιαν Χαλκίδη, Άντα Αναστασέα, Αλέξανδρος Βέργης, Ανδριάννα Δαούτη, Χριστίνα Κουσουλίδου, Κρίστι Γρηγορίου, Βασίλης Κουτουζής, Τζένη Καζαντζίδη, Μαρία Ορφανουδάκη, Παυλίνα Βαγιωνή, Λιάνα Σαλαμψά, Θοδωρής Τράμπας, Κυριακή Γονή, Ανδρέας Χριστοδούλου, Δήμητρα — Ελένη Γεωργίου, Ευαγγελία Παπαθανασίου, Αγγελική Λόη, Αποστόλης Φιλίππου, Νότα Πατεριμού, Τάσος Παντής, Sophie Fardella, Φωτεινή Παλπάνα, Παύλος Ιωαννίδης, Ελένη Κοκολάκη.

Ναπολέων Ροντογιάννης υπεύθυνος για την ιστοσελίδα http://www.giannena-e.gr

Σχετικά: https://www.vakxikon.gr/%cf%80%ce%b1%cf%84%cf%81%ce%af%ce%b4%ce%b1-%cf%84%cf%89%ce%bd-%ce%ba%ce%b1%ce%b9%cf%81%cf%8e%ce%bd-%ce%ad%ce%ba%ce%b8%ce%b5%cf%83%ce%b7-%ce%b3%ce%b9%ce%b1-%cf%84%ce%bf-%ce%b2%ce%b9%ce%b2%ce%bb%ce%af/

Η Πατρίδα των καιρών ενέπνευσε και δέκα έργα στον ζωγράφο Μιχάλη Αμάραντο, που ζωγράφισε πάνω σε μεγεθυμένες σελίδες του βιβλίου:

https://www.vakxikon.gr/%cf%80%ce%b1%cf%84%cf%81%ce%af%ce%b4%ce%b1-%cf%84%cf%89%ce%bd-%ce%ba%ce%b1%ce%b9%cf%81%cf%8e%ce%bd-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%bc%ce%b9%cf%87%ce%ac%ce%bb%ce%b7-%ce%b1%ce%bc%ce%ac%cf%81%ce%b1%ce%bd%cf%84/

The post Πατρίδα των καιρών – Δύο Λόγια για το Βιβλίο first appeared on Γιώργος Δουατζής.]]>