Εννοώ ότι ασκεί την ποίηση με έναν ιδιαίτερο τρόπο, σε αντίθεση με την σχεδόν συνωμοτική προσπάθεια  πολλών ποιητών να γράφουν ο ένας για τον άλλον και να διαβάζουν ο ένας τον άλλον. Ο Γιώργος απεναντίας κάνει ένα άνοιγμα όπως θάλεγε ο Κώστας Αξελός, κάνει ένα άνοιγμα στο αίνιγμα και επιχειρεί με ένα λόγο δικό του να κάνει μια στρατηγική της απεύθυνσης.   Στρατηγική της απεύθυνσης, σημαίνει ότι βλέπω τον άλλο στα μάτια με έντιμο τρόπο και του απευθύνω το λόγο, του λέω αυτά που έχω μέσα μου και προσπαθώ να είμαι όσο πιο σαφής γίνεται.

Στις “Σχεδίες” διέπεται από ένα ρεαλισμό, από ένα λόγο λιτό, ένα λιτό λυρισμό. Υπάρχει το λυρικό στοιχείο, αλλά υπάρχει αυτό που επεσήμαναν κι άλλοι, ότι υπάρχει το πολιτικό με την ακρίβεια ενός δημοσιογράφου που τίμησε το επάγγελμα τόσα χρόνια, την ακρίβεια που μιλάει για το νυν, για το παρόν και οραματίζεται με μια πικρή ειρωνεία ένα μέλλον, που δεν ξέρουμε αν θα έρθει.

Ο ρεαλισμός είναι ένα βασικό στοιχείο στις “Σχεδίες”, αλλά υπάρχει και μία υπονόμευση αυτού του ρεαλισμού από έναν περίεργο και πλάγιο υπερρεαλισμό, κάτι που δουλεύει ο Γιώργος Δουατζής με λεπτότητα και το κάνει σαν ένα κέντημα.

Θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε τα ποιήματα που συναντάμε στις “Σχεδίες” ασπρόμαυρες πολαρόϊντ, ακριβώς γιατί είναι μια φωτογραφική απεικόνιση, αποτύπωση αυτού που συμβαίνει και αυτό είναι πάρα πολύ τολμηρό και το είχαμε συναντήσει και στις “Σπονδές”.

Να κλείσω με μία φράση του Ναμπόκωφ, η οποία ταιριάζει πάρα πολύ στις “Σχεδίες”. Λέει ότι ο δημιουργός εργάζεται με το πάθος του επιστήμονα και την ακρίβεια του καλλιτέχνη. Αντιστρέφει δηλαδή το αυτονόητο. Το συμπληρώνω αυτό με μία απόφανση του Καρούζου,ότι “ο ποιητής γυμνάζει τη σκέψη σε απογύμνωση”. Αυτό ακριβώς κάνει ο Δουατζής και στις “Σχεδίες”, δηλαδή κάνει το αντίθετο από αυτό που έλεγε ο Ρολάν Μπαρτ “να κολακεύει και να κανακεύει τον αναγνώστη”.  Ο Γιώργος Δουατζής δεν κανακεύει και κολακεύει κανέναν, ούτε τον ίδιο του τον εαυτό, παρότι θα του άξιζε.

Στρατηγική της απεύθυνσης και ποιήματα τα οποία μας λείπουν σήμερα και θα μπορούσε να διαβάζονται δυνατά στους δρόμους.

Χρόνια τώρα μοιάζει η Ποίηση να βαραίνει, να φράζει, από ποιητικότητα, από ένα είδος αυτοαναφορικότητας που τείνει ενίοτε ν’ αγγίξει τα θλιβερά όρια του αυτισμού. Αναφορές επί αναφορών, ποιήματα που συνομιλούν με ποιήματα, λέξεις που φαίνεται να χάνουν το βάρος, τη σημασία, τη μελωδικότητα που έχουν όταν τις μιλάμε. Χάνεται ίσως έτσι το παιχνίδι της απεύθυνσης, κι αυτό το παιχνίδι είναι ακριβώς η σαγήνη της Ποίησης. Είναι ως εάν οι ποιητές να γράφουν για να απευθυνθούν μονάχα σε άλλους, ζώντες ή τεθνεώτες, ποιητές. Πολλές φορές διαβάζουμε  ποιήματα που είναι σαν να μην ανασαίνουν, σαν να μην τραγουδούν, σαν να σχολιάζουν απλώς την ιστορία της ποίησης. Έτσι, παύει να είναι η ποίηση το οξυγόνο αντιδιαστολής για το οποίο μας μιλούσε ο Καρούζος.

Ο Γιώργος Δουατζής έρχεται να μας πει ότι η Ποίηση είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να την αφήσουμε στους «επαγγελματίες» της Ποίησης. Έρχεται να μας δείξει τη μουσική δύναμη και δυναμική της λιτής λεπτομέρειας, όταν αυτή η λιτή λεπτομέρεια γίνεται θαύμα, όταν αυτή η λιτή λεπτομέρεια ανοίγεται, ναι, γίνεται άνοιγμα και αίνιγμα, και απλώνεται ν’ αγκαλιάσει το συναίσθημα, να κινήσει την συγκίνηση, να γίνει μια γλυκιά μικρογραφία ενός ουτοπικού σύμπαντος, μιας πλάσης στην οποία θα άξιζε πολύ να ζούμε.

Ο Γιώργος Δουατζής καμώνεται ότι «γυμνάζει τη σκέψη σε απογύμνωση», όπως έλεγε πάλι ο Καρούζος. Αποψιμυθιώνει το ποίημα. Ψιμύθια, στολίδια, κοσμήματα αφαιρούνται,, απορρίπτονται, γίνονται ακριβώς απορρίμματα, ώστε να μείνει η λέξη γυμνή, το νόημα γυμνό, οι σημασίες γυμνές. Δεν θέλει να κρυφτεί πίσω από μια ποιητικότητα, κεκοσμημένη μα αβαρή. Δεν θέλει να κρύψει ντροπαλά ή φοβισμένα τη συγκίνηση και το ρίγος, μα, απεναντίας, να τους επιτρέψει τη λάμψη, τη φωνή, το τραγούδισμα. Με τις Σπονδές, ο Δουατζής μάς προσφέρει ένα σθεναρό μανιφέστο ποίησης και ζωής, μας προσφέρει μια ποίηση που δεν αντλεί από την ιστορία της ποίησης τόσο όσο από την ιστορία της ζωής. Μας δωρίζει ποιήματα που είναι αίνοι στον οίνο της ζωής, αίνοι στον οίνο του έρωτος, αίνοι στον οίνο της αγάπης – και μάλιστα μιας αγάπης όχι μεταφυσικής, όχι κουκουλωμένης σε φιλοσοφικές δοξασίες που εκτροχιασμένες πια κατατείνουν προς το αφηρημένο και το άυλο, αλλά μιας αγάπης φυσικής, μιας αγάπης σαρκικής, μιας αγάπης πραγματωμένης, μιας αγάπης ένυλης.

Φοβάμαι ότι ζούμε σε μιαν εποχή φόβου. Φόβου απέναντι στην ελευθερία της συγκίνησης, του συναισθήματος, της γυμνής και απροκάλυπτης απλότητας των έρωτος. Ολοένα και περισσότερο φοβούμαστε να εκφράσουμε αγάπη, συγκίνηση, φιλία, ευγένεια, θαυμασμό. Έχουμε κάνει τις λέξεις άσφαιρες και διακοσμητικές, αβαρείς, περίτεχνες ενίοτε κατασκευές που κρύβουν ένα ναι σημαντικό, που καλύπτουν ένα απείθαρχο και γενναίο όχι. Χρησιμοποιούμε τις λέξεις, ακόμα και την ευγένεια των λέξεων, την Ποίηση, σαν γυαλιά ηλίου που δεν αφήνουν να φανεί το θαυμαστικό μας βλέμμα προς την κοπέλα που μας θαμπώνει, να φανεί το άδολο δάκρυ της ματαίωσής μας, να φανεί η μαρμαρυγή της χαράς μας. Ο Δουατζής μοιάζει, θαρρείς, αποφασισμένος να ξεμπερδεύει, να τελειώνει με τέτοιους φόβους, έστω και με τον κίνδυνο να τον ψέξουν για αντι- ή μη-ποιητικότητα. Μοιάζει αποφασισμένος όχι να ξεμπερδέψει το κουβάρι των φόβων αλλά να το πετάξει μ’ ένα πλατύ χαμόγελο στο τζάκι, κι ύστερα να γεμίσει πάλι το ποτήρι του με πάγκαλο κρασί, να στρωθεί και να γράψει το ποίημα, το ποίημα το απαλλαγμένο από τις συστολές τις κίβδηλες και από τις κάλπικες κοσμήσεις. Με λόγια μεστά, με λόγια αντρίκεια, να υμνήσει τα κορμιά, να δοξάσει τις εύμορφες, να παινέσει τις στιγμές της ηδονής, να ψάλλει για την Αγία Αγαπημένη.

Μου θυμίζει, η ποίηση η λιτή του Δουατζή, μια θέση του νεαρού Εγέλου, όταν μιλούσε για την αγάπη και τον έρωτα. «Μιας και κάθε μερικό αίσθημα είναι μονάχα μέρος της ζωής και όχι η ζωή στην ολότητά της, η ζωή λαχταρά να απλωθεί στην πλήρη ποικιλία των αισθημάτων ώστε να ανακαλύψει εκ νέου τον εαυτό της στην ολότητα τούτης της ποικιλίας… Στον έρωτα, το διαχωρισμένο εξακολουθεί να υπάρχει αλλά υπάρχει ως ενωμένο, όχι πλέον ως διαχωρισμένο: το ζωντανό συναντά το ζωντανό…» Έτσι και ο Δουατζής: αγαπάει, ερωτεύεται και γράφει ως ο ζωντανός που συναντά τον ζωντανό. Οι λέξεις του δεν είναι καμωμένες για να συναντήσουν άλλες λέξεις αλλά για να συγκινήσουν ανθρώπους ζώντες και παλλόμενους από ζωή.

Σ’ ευχαριστούμε, ποιητή, που μας γυρίζεις πάλι σε μιαν απλότητα που ολοένα και περισσότερο μας λείπει!

«Τότε ήρθε εκείνη η μεγάλη ώρα/ που οι αιώνες περνούνε βιαστικοί/ αδιάφοροι για είδη, πρόσωπα/συναλλαγές/ και σημαδεύουνε την ιστορία/ της πατρίδας των καιρών/ και είπα/ τώρα η ανάγκη να υπηρετήσω/ τα πάλλευκα χαρτιά/ που μου εμπιστεύτηκαν οι πρόγονοι»

Ακάματος και πολύπτυχος, ο Γιώργος Δουατζής έρχεται να μας προσφέρει ένα διπλό δώρο, ένα potlatch δύο όψεων. Μια ποιητική σύνθεση, την Πατρίδα των Καιρών, ένα λιτό παράπονο, ένα ρυθμικό κοφτό μπλουζ για την άγρια μελαγχολία στους καιρούς μας και στον τόπο μας. Και ένα λεύκωμα εικόνων και λέξεων, τα Φωτοποιήματα. Αμφότερα από τις εκλεκτές εκδόσεις Καπόν.

«Απεκδύθηκε ανθρωπισμού η ανθρωπότητα/ την έπνιξε θάλασσα γκρίζα/ μονοδιάστατων κερδοποιών διπόδων/ βυσσινί στον ορίζοντα/ κι αυτοί μιλούν για επενδύσεις»

Από τη μια ο γύρω ζόφος, ένας κοινωνικός ζόφος κι όχι κάποια φυσική καταστροφή αναπάντεχη, και από την άλλη ο ποιητής και η αγριεμένη μοναξιά του, μια μοναξιά που δεν βολεύεται και θέλει να γίνει απεύθυνση, επαφή, άγγιγμα, άνοιγμα.

«Όλο και πιο απών/ γνέφω στο μηδέν, αντικρίζω το άπειρο […] γνέφω στο άπειρο, αντικρίζω το μηδέν/ κελεύσματα σε ίχνη παρουσίας»

Σαράντα τρία σπαράγματα, σαράντα τρεις ακίδες, σαράντα τρία ουρλιαχτά με σιγαστήρα, σαράντα τρεις σκλήθρες, σαράντα τρία θραύσματα, σαράντα τρεις ασκήσεις αξιοπρέπειας.

Η νέα συλλογή του Δουατζή, το Κόκκινο Κασκόλ (εκδ. Μανδραγόρας), δείχνει τη διάθεση του ποιητή να υποστηρίξει την ίδια την ποίηση πάνω απ’ όλα, να την εκθειάσει, να την καθαγιάσει, να δηλώσει διάκονός της στο διηνεκές. Σχεδόν σε όλα τα ποιήματα σκιαγραφείται το πρόγραμμα του ποιητή: πίστη, προσήλωση, πάθος. «Οι άγιες νύχτες μου», γράφει ο Δουατζής, «είναι μια ανοιχτή αγκαλιά γεμάτη σούρουπα, όμορφα βράχια,/ μίσχους αγριολούλουδων, ήχους κυμάτων, μητρικές φωνές που / σιγοτραγουδάνε παραμύθια// Οι άγιες νύχτες μου / είναι το βλέμμα-χάδι της αγαπημένης όταν κουρνιάζει στο στέρνο μου,/ οι ανάσες των φίλων που με ζεσταίνουν τον χειμώνα, η ελπίδα / να δω το αυριανό χάραμα// Οι άγιες νύχτες μου / είναι τα προγονικά ιερά που πάνω τους θυσιάζω λέξεις, οι μνήμες / των κυττάρων που άγγιξαν το κορμί μου, τα πάθη που μου / σπατάλησαν χρόνο και μου χάρισαν ζωή, το βλέμμα μου όταν/ βυθίζεται βαθιά στο μέλλον// Οι άγιες νύχτες μου / είναι η μνήμη χιλιάδων αδελφών, που υπηρέτησαν περήφανα και / μυστηριακά τη μεγάλη Μάνα που ζητάει ζωή και δίνει αξίες για / να πορεύονται οι γενναίοι και να ανασαίνουν οι μικροί».

Ο Γιώργος Δουατζής πάντα με εκπλήσσει με την στιβαρή λυρική αδρότητα και αβρότητα του λόγου του, με την επιμονή του να εκλαμβάνει την ποίηση ως δώρο που του δόθηκε και ο ίδιος επιθυμεί, με τη σειρά του, να το προσφέρει σαν να είναι ένα ευώδες άνθος.

Η ποίηση του Δουατζή συντίθεται από υλικά φτωχά που ξέρουν, μολοντούτο, να λάμπουν όταν προσφέρονται στο μάτι και στο αυτί. Οι λέξεις που επιλέγει να χρησιμοποιήσει είναι απλές, καθημερινές, λες και δεν έχουν καμία ανάγκη να κομπάζουν, καμία μανία επίδειξης, καμία διάθεση εντυπωσιασμού. Ο Δουατζής ερωτεύεται, σκέφτεται, εκφράζεται. Σαν να λέει, «Κυρίες, κύριοι, ιδού το ποίημα, το έγραψα, σας το χαρίζω, αυτό είναι όλο!»

Τον Απρίλιο του 2004, ο Γιώργος Δουατζής ταξιδεύει στη χώρα του Θερβάντες και του Μπαλτάσαρ Γκραθιάν. Κυνηγός της περιπέτειας που πάντα προσφέρει η ποίηση της νύχτας, τριγυρνάει σε καπηλειά, σε υπόγειους ναούς του φλαμέγκο. Μια γυναίκα φοράει κόκκινα παπούτσια και ιερουργεί στην ξύλινη πίστα, εκφράζει με τον ιλιγγιώδη ερωτικό χορό της την πίστη σ’ ένα αρχέγονο παρελθόν, στην λύτρωση που έρχεται μέσα από προαιώνιους σαρκικούς κραδασμούς.

Ο Δουατζής αδράχνει την ευκαιρία. Φωτογραφίζει ξανά και ξανά τη χορεύτρια, εστιάζοντας με έκθαμβο πείσμα στα πόδια της, στα αφηνιασμένα κόκκινα παπούτσια της. «Mε μια φωτογραφική μηχανή στο χέρι», σημειώνει στον μικρό πρόλογό του, «πατούσα συνέχεια το κουμπί, ακινητοποιώντας το χρόνο». Το παμπάλαιο κι ωστόσο πάντα παλλόμενο αίτημα της Ποίησης: η άρση του χρόνου, η άρση της λήθης, η άρση, εντέλει, του θανάτου!

Ο Δουατζής επιστρέφει στην Αθήνα και ακινητοποιεί εκ νέου το χρόνο συνθέτοντας το ποίημα, τα «Κόκκινα Παπούτσια». Μια ωδή στην ομορφιά της κίνησης, στο θάλπος των υπόγειων ναών, των αχαρτογράφητων τόπων όπου συχνάζουν εκείνοι που ξέρουν να γλεντούν στις κατακόμβες της ιστορίας. Και, συνάμα, μια γενναιόψυχη χειρονομία, μία σθεναρή πρόταση για το πώς ίσως οφείλουμε να ξαναγράψουμε ποιήματα: με καρδιά φλεγόμενη αλλά με νου εστιασμένο στην απεύθυνση, στη δωρεά, στη χαριστικότητα.

Ποίημα και συνάμα κλείσιμο του ματιού στον διπλανό, χειραψία ένθερμη, αγκαλιά άδολη. Οι λέξεις ξαναγίνονται σάρκα, το ποίημα γίνεται γεγονός αναστάσιμο, ο ρυθμός απογειώνει το τραγούδι, ο αναγνώστης θέλει κι αυτός να σηκωθεί και να χορέψει ένα άγριο, βίαιο, παθιασμένο, αισθησιακό φλαμέγκο!

Πηγή: www.lifo.gr

Ο Δουατζής αδράχνει την ευκαιρία. Φωτογραφίζει ξανά και ξανά τη χορεύτρια, εστιάζοντας με έκθαμβο πείσμα στα πόδια της, στα αφηνιασμένα κόκκινα παπούτσια της. «Mε μια φωτογραφική μηχανή στο χέρι», σημειώνει στον μικρό πρόλογό του, «πατούσα συνέχεια το κουμπί, ακινητοποιώντας το χρόνο». Το παμπάλαιο κι ωστόσο πάντα παλλόμενο αίτημα της Ποίησης: η άρση του χρόνου, η άρση της λήθης, η άρση, εντέλει, του θανάτου!  Ο Δουατζής επιστρέφει στην Αθήνα και ακινητοποιεί εκ νέου το χρόνο συνθέτοντας το ποίημα, τα «Κόκκινα Παπούτσια». Μια ωδή στην ομορφιά της κίνησης, στο θάλπος των υπόγειων ναών, των αχαρτογράφητων τόπων όπου συχνάζουν εκείνοι που ξέρουν να γλεντούν στις κατακόμβες της ιστορίας. Και, συνάμα, μια γενναιόψυχη χειρονομία, μία σθεναρή πρόταση για το πώς ίσως οφείλουμε να ξαναγράψουμε ποιήματα: με καρδιά φλεγόμενη αλλά με νου εστιασμένο στην απεύθυνση, στη δωρεά, στη χαριστικότητα.

Ποίημα και συνάμα κλείσιμο του ματιού στον διπλανό, χειραψία ένθερμη, αγκαλιά άδολη. Οι λέξεις ξαναγίνονται σάρκα, το ποίημα γίνεται γεγονός αναστάσιμο, ο ρυθμός απογειώνει το τραγούδι, ο αναγνώστης θέλει κι αυτός να σηκωθεί και να χορέψει ένα άγριο, βίαιο, παθιασμένο, αισθησιακό φλαμένγκο”.

The post Ωδή στα κόκκινα παπούτσια – Είπαν Έγραψαν – Γιώργος Ίκαρος Μπαμπασάκης first appeared on Γιώργος Δουατζής.]]> https://douatzis.gr/2013/11/17/eipan-mikra/ Sun, 17 Nov 2013 14:10:45 +0000 https://douatzis.gr/site/index.php/2013/11/17/tamikraveipanegrapsan/ Γιάννης Κουβαράς Ίκαρος Μπαμπασάκης Γιαννέλης Γιώργος Δήμητρα Παπαϊωάννου