Ο Αλέξανδρος τριών χρόνων σε μια φιλική επίσκεψη ακούει ένα κλασικό κομμάτι και αμέσως πηγαίνει στο πιάνο και το επαναλαμβάνει με ελάχιστα λάθη. Διάνοια! αναφώνησε το κοινό. Όμως, δεν ήταν μόνο αυτό. Ήταν και η παρουσία ενός από τους καλύτερους σολίστες πιάνου στο στενό φιλικό περιβάλλον της οικογένειας που έκανε τη μητέρα του να λέει: «…και να έχουμε γύρω μας έναν τόσο σημαντικό άνθρωπο και να μη μάθεις πιάνο…». Μέσα από τον γιο της έβλεπε την κοινωνική της καταξίωση και προβολή. Αυτό στάθηκε και η αιτία που την έκανε να επιμένει, με αποτέλεσμα ο Αλέξανδρος να αρχίσει τα μαθήματα και μέσα από μεγάλη πρόοδο, στα δέκα του χρόνια, με ταλέντο και έμπνευση, να γράφει κρυφά τις πρώτες του συνθέσεις. Είχε ήδη αποσπάσει τον χαρακτηρισμό της ιδιοφυΐας στο πιάνο.

Ωστόσο, ο Αλέξανδρος θεωρούσε πως η μουσική, και ιδιαίτερα όταν έπαιζε πιάνο, ήταν μια εσωτερική και μοναδική σχέση γι’ αυτόν και δεν του άρεσε καθόλου να εκθέτει αυτή τη σχέση στο κοινό. Ιδιαίτερα κατά προτροπή της μητέρας του. Συγχρόνως, το σπίτι του γινόταν συνεχώς πιο καταπιεστικό, ο πατέρας ήταν επιεικώς ανύπαρκτος, παραμένοντας, όμως, πρόθυμος να απαντά στα «γιατί, μπαμπά, αυτό…». Χρόνια μετά, αυτά τα παιδικά «γιατί» απορίας μετετράπησαν σε «γιατί» γεμάτα από παράπονο. Στην εφηβεία ο Αλέξανδρος γίνεται εξωστρεφής και παράλληλα έχει πάρει την απόφαση να γίνει μουσικός. Όταν το ανακοίνωσε, ο πατέρας του δυσαρεστήθηκε. «Θα πεινάσεις. Η μουσική δεν είναι δουλειά βιοπορισμού. Σπούδασε κάτι. Σοβαρέψου» του απάντησε. Δεν ήταν μόνο η μουσική που απαξιωνόταν στα μάτια του Αλέξανδρου, ήταν και η πατέρας του που έχανε τη θέση του μέσα του. Άρα, ο πατέρας του –αυτός που τον ωθούσε να ακούει καλή μουσική– έβλεπε τη μουσική μόνο σαν διασκέδαση! Δεν ήταν λοιπόν σοβαρή υπόθεση η μουσική, που ήθελε να αφιερωθεί σ’ αυτήν; Που μέσα από τη μουσική ένιωθε τόσα! Και με ποιον θα μοιραζόταν όλα αυτά τα συναισθήματα; Με κανέναν; Αυτόματα, αισθάνθηκε να προδίδεται από όλους αυτούς που εμπιστεύθηκε.

Έτσι αποφάσισε να μην ξαναπαίξει μουσική, ιδιαίτερα μπροστά σε κόσμο. Έφηβος, πλέον, μην αντέχοντας την υστερία και καταπίεση της μητέρας του, πηγαίνει στο καταφύγιό του. Τον παππού του. Να ζήσει στο σπίτι του. Μαζί του είχε μια σχέση ζεστή και τρυφερή που του επέτρεπε να συζητά για όλα τα θέματα, ακόμη και για τη μουσική, χωρίς να πιέζεται.

Ενήλικας, ο Αλέξανδρος δεν θέλησε να κάνει οικογένεια. Το πρότυπο που είχε από τους γονείς του δεν του άρεσε. Ακόμη και τις γυναίκες με τις οποίες βρισκόταν κατά καιρούς τις κράτησε συναισθηματικά μακριά και μόνο για τις σωματικές του ανάγκες. Όμως, αυτό που του έλειπε πολύ ήταν η σχέση του με τη μουσική. Η μουσική έμοιαζε να είναι ένας βιασμός από τον τρόπο που του επιβλήθηκε αλλά παράλληλα και μια εσωτερική ανάταση που όμως είχε στερηθεί. Δεν είχε με ποιον να τη μοιραστεί! Ούτε με τον εαυτόν του πλέον.

Χρόνια μετά, αργεί στο σταθερό ραντεβού του Σαββάτου που έχει με τον αδελφό του. Ο Αλέξανδρος ήταν πολύ συντονισμένος με τον χρόνο. Σαν μουσικό κομμάτι. Δεν αργούσε ποτέ. Ο Ανδρόνικος θορυβείται, πάει σπίτι του και τον βρίσκει στο πάτωμα, μέσα σε μια λίμνη αίματος. Ο Αλέξανδρος βγήκε από το νοσοκομείο δεκατέσσερις μήνες μετά, όντας πολλούς μήνες σε κώμα – πολλές φορές οι γιατροί είχαν προτείνει στην οικογένειά του να αποσυνδεθεί. Ο Ανδρόνικος δεν συμφώνησε ποτέ.

Σημαντική θέση στην πλοκή και εξέλιξη της ιστορίας έχει και ο αστάθμητος παράγοντας, ο Μπάους. Ένας βάναυσος διευθυντής ορχήστρας, από τους πιο προικισμένους της Γερμανίας, που έχει παίξει τα ωραιότερα κομμάτια χωρίς να συνθέσει ποτέ. Στείρος πνευματικά, δεν γέννησε ποτέ ένα.

Για τον παππού του Αλέξανδρου η υπέρβαση των φόβων και της ανασφάλειάς του θα ήταν να συνθέσει μουσική. Να την κοινοποιήσει και να αφήσει τα ίχνη του στο μουσικό στερέωμα. Ωστόσο υπέρβαση για τον Μπάους, και για να κάνει αθάνατο το όνομά του στη μουσική, ήταν να καταχραστεί την εμπιστοσύνη ενός άγνωστου μουσουργού και να είναι αυτός όχι μόνον ο διευθυντής της ορχήστρας στο πρώτο άκουσμα των μελωδιών του, αλλά…

Με κάθε τρόπο κάνει κανείς την υπέρβαση στη ζωή του. Η ματαιοδοξία ή η έλλειψη της καθοδηγεί.

Ο πολυγραφότατος Γιώργος Δουατζής, στο βιβλίο του με τον τίτλο Ο μουσουργός, μέσα από συμπαγή γραφή με στέρεη δομή και ευφυή πλοκή καταγράφει μια ανδρική κοινωνία. Στο βιβλίο αυτό, οι γυναίκες –η γιαγιά, η γυναίκα του Ανδρόνικου– εμφανίζονται σαν κομπάρσοι στην ιστορία ή σαν απλές πινελιές ενός πίνακα που δεν καθορίζουν το θέμα του – εκτός της μητέρας του, η οποία έχει τον βασικό ρόλο σε αυτή την ιστορία και στην οποία αποδίδονται όλες οι αρνητικές επιρροές στις γύρω από αυτήν σχέσεις. Η δικαιολογία της ήταν πως έγινε μάνα όταν ήταν ακόμη ένα ανώριμο παιδί. Με αποτέλεσμα η συμπεριφορά της να αναγκάσει τον άνδρα της να αποστασιοποιηθεί από την όποια διαχείριση του νοικοκυριού/οικογένειας, κι ο γιος της ο Αλέξανδρος να υποστεί τέτοια πίεση –για την δική της προβολή–, που έκρυψε και στερήθηκε ό,τι αγάπησε περισσότερο. Τη μουσική. Ταυτόχρονα, ο Αλέξανδρος δεν δέθηκε με καμία γυναίκα και δεν έκανε ποτέ του οικογένεια, λόγω του κακού προτύπου που στάθηκε η μητέρα του γι’ αυτόν.

Με αυτό τον τρόπο, ο Γιώργος Δουατζής θίγει και καυτηριάζει τις επιρροές που σαν περιβάλλον επιδρούν αποφασιστικά στην ψυχοσύνθεση και το μέλλον των παιδιών. Θέτει κάτω από μεγεθυντικό φακό τις σχέσεις γονέων-παιδιού, παππού, γιαγιάς, καθώς οι συνήθειες και προτιμήσεις τους διαμορφώνουν τις προσωπικότητες των παιδιών χωρίς οι ίδιοι να έχουν επίγνωση της βαρύτητας των πράξεων και των λόγων τους. Ενώ, ταυτόχρονα, δείχνουν έλλειψη σεβασμού στις μετέπειτα προτιμήσεις και επιλογές της προσωπικότητας την οποία διαμόρφωσαν.

Σύμφωνα με την αρχιτεκτονική που επέλεξε ο συγγραφέας, στο μισό του βιβλίο αφηγητής είναι ο Αλέξανδρος, στο άλλο μισό είναι και ο αδελφός του, ο Ανδρόνικος. Έξυπνη συγγραφική τεχνική που δίνει απαντήσεις και εξέλιξη στην πλοκή διευρύνοντας ταυτόχρονα τον ορίζοντα των γεγονότων και πληροφοριών, σαν να μετατρέπεται ο φακός των αφηγήσεων από απλός σε ευρυγώνιο. Ο Γιώργος Δουατζής, για να αποδώσει την προσωπικότητα του Αλέξανδρου, εκφράζεται σαν μουσικός αναλύοντας τις διαφορές στη μουσική και στα όργανα, καταπλήσσοντας τον αναγνώστη με τον πλούτο των γνώσεών του. Βάζει τον ήρωά του να ζει και να εκφράζεται, σαν μεγάλος μουσικός, μέσα από το πάθος του για τη μουσική. Αυτή είναι το έργο του. Η πραγματική του ζωή. Ο αληθινός του εαυτός. Το κείμενο , επίσης, ακούγεται μουσικό στα αυτιά του αναγνώστη, πάλλοντας από μελωδίες. Ταυτόχρονα, αναλύσεις της μουσικής αλλάζουν και τα συναισθήματα των ηρώων, τα οποία ηχούν σαν κρεμασμένες νότες πάνω σε πεντάγραμμο. Άλλοτε ψιλές κ άλλοτε βαρύγδουπες. Επιβλητικές, θανάσιμες!

Ο συγγραφέας, έχοντας «κεντήσει» με αυτό τον τρόπο το κείμενό του, παρασύρει και τον αναγνώστη στον συγχρονισμό σώματος και μελωδίας με τον ήρωα ή, καλύτερα, με τον ίδιο. Ιδιαίτερα όταν περιγράφει αυτή τη μοναδική σχέση/ταλάντωση που προεκτείνεται από τη μελωδία στο σώμα και αντίστροφα ή, μάλλον, από το σώμα στο μουσικό όργανο.

Ωστόσο, το βιβλίο έχει και μια αστυνομική χροιά. Ένας θάνατος που επίκειται από στιγμή σε στιγμή, μια κλοπή, ένα όπλο που αγοράζεται, ο σχεδιασμός ενός φόνου. Ποιού άραγε; Κι οι παρτιτούρες τι έγιναν; Μυστήριο!

Όλα αυτά συνθέτουν μια συγχορδία από αξίες, εγωισμούς, ματαιοδοξία, ανταγωνισμό, παραλογισμό, δικαίωση. Και ο Ανδρόνικος από δευτεραγωνιστής, από το ήμισυ του βιβλίου μετατρέπεται σε πρωταγωνιστή και, σαν ήρωας αρχαίας ελληνικής τραγωδίας, ζητά από τον «από μηχανής Θεό» τη δικαίωση. Ζητά την κάθαρση!

Το βιβλίο του Γιώργου Δουατζή Ο μουσουργός θα γοητεύσει τους αναγνώστες με τη γραφή του, τα θέματα που θίγει, την πλοκή και τη μουσικότητα του.

Ο αμπελουργός καλλιεργεί τα αμπέλια του, τα φροντίζει, πασχίζει να κάνει το καλύτερο για να παράξει εκλεκτό κρασί. Ο μουσουργός, καλλιεργεί αλλά και δίνεται στα αμπέλια της ψυχής του, για να παράξει θεία μουσική. Εκεί το αποτέλεσμα είναι γέννηση, ψυχή από την ψυχή του.

Προϋπόθεση το θείο τάλαντο. Οι συνθήκες της ζωής επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό την εξελικτική πορεία και τα παραγόμενα αποτελέσματα, όπως όταν υπάρχει η φωτιά, από κάπου θα βγάλουν τελικά καπνό.

Ο Γιώργος  Δουατζής, στο εικοστό πέμπτο βιβλίο του, «Ο Μουσουργός», εκδόσεις Στίξις, 2017, παρακολουθεί από την αρχή ως το τέλος τη ζωή μιας μουσικής ιδιοφυΐας αναλύοντάς την σε τόσο βάθος, ώστε να αναβλύσουν μεγάλα, διαχρονικά και πανανθρώπινα ερωτήματα και ο αναγνώστης να έρθει απευθείας αντιμέτωπος με αυτά.

Η ζωή μας ξεκινάει από την οικογένεια και τις συνθήκες που επικρατούν εκεί. Εκτός από τον  Sigmund Freud  που πρώτος το εντόπισε, είναι κοινό μυστικό πια πως «ο άνθρωπος είναι το προϊόν των τραυμάτων της παιδικής του ηλικίας». Ποιο το οικογενειακό περιβάλλον του κεντρικού ήρωα Αλέξανδρου;

Κυρίαρχη φυσιογνωμία η μητέρα. Απόλυτη, αυταρχική, ισχυρογνώμων.

«Η μητέρα, όσο μπορώ να την θυμάμαι, ήταν πάντα προβληματική. Παράτησε τις σπουδές της «για να μας μεγαλώσει σωστά», όπως έλεγε πολύ συχνά και μικροί είχαμε τύψεις επειδή εμείς ήμασταν η αιτία που δεν υλοποίησε τα όνειρά της, να γίνει γιατρός. Η συνήθης κατάσταση ήταν να υψώνει σχεδόν πάντοτε τη φωνή της στα όρια του ουρλιάσματος, να θέλει να επιβάλλει μονίμως την άποψή της και όταν αντιδρούσαμε να ξεσπάει σε λυγμούς λέγοντας “μια αποτυχημένη μάνα είμαι, τίποτα δεν είμαι, κανείς δεν με σέβεται σε αυτό το σπίτι”». Κλασσική περίπτωση, καλά κρυμμένη βέβαια από τα μάτια του κόσμου.

Ο πατέρας; Υπάρχει; Πώς ενεργεί; «Ο πατέρας, όπως πάντα αμέτοχος… είχε προ πολλού πάρει απόφαση ότι, αν παρακολουθούσε τα τερτίπια της μάνας, θα κατέληγε στο ψυχιατρείο… Τώρα γιατί δεν χώρισαν ποτέ, ένας Θεός το ξέρει».

Ευτυχώς υπάρχει και ένας αδερφός. «Ο αδερφός μου ο Ανδρόνικος, είναι ένας υπέροχος άνθρωπος. Ήρεμος, στοχαστικός, αλλά κι αυτός πολύ εσωστρεφής. Η οικογένεια, βλέπεις…».

Μια γιαγιά «έμπλεη γλυκύτητας και καλοσύνης» κάνει την πραγματικότητα υποφερτή, αλλά το στήριγμα, το αποκούμπι, η ελπίδα, το καταφύγιο ήταν ο παππούς: «Ο παππούς ήταν μια φυσιογνωμία προικισμένη… ο μοναδικός άνθρωπος στον κόσμο που μπορούσα να μιλάω μαζί του με τις ώρες, ως και για τις πλέον ενδόμυχες σκέψεις μου…  ποτέ δεν διακόπηκε ο διάλογός μου με τον παππού. Ούτε μετά τον θάνατό του. Ο παππούς, μου έδωσε ό,τι πολυτιμότερο: μηχανισμό σκέψης».

Οικογένεια, επιφανειακά άψογη. Ο βυθός μονίμως ταραγμένος.  «Οικογένεια όπου κριτήριο συμπεριφοράς και τρόπου ζωής ήταν το τι θα πουν οι άλλοι, καθιστώντας έτσι τον κοινωνικό περίγυρο κριτή και καθοδηγητή της ζωής μας». Οι γιορτές, κατέληγαν σε οτιδήποτε άλλο, εκτός από γιορτές. Αναφερόμενος σε κάποια Χριστούγεννα ο ήρωας θυμάται: «Γιορτινή ατμόσφαιρα στο βυθισμένο στα στερεότυπα σπίτι μου… Πάντοτε μου προξενούσαν αφόρητη πλήξη και θλίψη μαζί αυτές οι υποχρεωτικές, άνευ νοήματος, καθιερωμένες γιορτές».

Η μουσική; Τι ρόλο παίζει στη ζωή του πρωταγωνιστή; Πώς την αντιλαμβάνεται; «Πίστεψα ότι η έκφραση των συναισθημάτων μου μέσα από τη μουσική είναι μια άκρως προσωπική υπόθεση. Δεν ήθελα να τη μοιράζομαι με κανέναν», ενώ την ίδια στιγμή, λέει πως η μάνα του τη μουσική «την έβλεπε σαν ένα ακόμη λούστρο κοινωνικής καταξίωσης. Ενώ εγώ ένιωθα τη μουσική ως δυνατή ανάγκη έκφρασης, ύπαρξης, ζωής».

Ταραγμένη η ψυχή του Αλέξανδρου σε ένα ανισόρροπο σπίτι. Όλοι έχουν τις ευθύνες τους. Η μητέρα δικτάτορας. Ο πατέρας παραιτημένος. Οι εξελίξεις απρόβλεπτες.

Ο Δουατζής όχι μόνο δεν αποφεύγει τα μεγάλα ερωτήματα της ζωής, αλλά τολμάει να απαντήσει ευθέως κάποιες φορές, αδιαφορώντας αν θα δυσαρεστήσει ένα μέρος του αναγνωστικού κοινού. Αν και ο αναγνώστης, πολλές φορές όταν εντοπίσει δικές του άσχημες πλευρές και εσφαλμένες συμπεριφορές, τις απωθεί φορτώνοντάς τες σε άλλους ή τις σκεπάζει βιαστικά. Ο ώριμος και έντιμος αναγνώστης όμως, έρχεται αντιμέτωπος πρόσωπο με πρόσωπο με το ερώτημα και παίρνει θέση, αναγνωρίζοντας θαρραλέα τυχόν σφάλματά του.   

Ο ήρωας του έργου ρωτάει ξεκάθαρα: «Επιτρέπεται ένας ανώριμος άνθρωπος να μπορεί να γεννήσει και να μεγαλώσει ένα παιδί;». Θα μπορούσε να αφήσει την απάντηση να αιωρείται μα δεν κρατιέται. Δίνει το στίγμα του, ως απάντηση: «Είναι εγκληματικό να κάνουν παιδιά οι γυναίκες που δεν έχουν μεγαλώσει και είναι οι ίδιες ακόμα παιδιά, ανώριμες».

Τι επιλογές έχεις όταν σε πνίγουν; Ή μένεις και το συνηθίζεις (σου γίνεται τρόπος ζωής), ή μένεις και το αντιμετωπίζεις υψώνοντας τη δικιά σου φωνή με όποιο κόστος ή (ιδίως αν ξέρεις πως η κατάσταση έχει παγιωθεί), φεύγεις. Ο Αλέξανδρος; «Η φυγή ήταν η μόνη λύση». «Αποφάσισα να φύγω από αυτό το σπίτι. Να καταφύγω στου παππού. Ναι. Δεν χωρούσα ανάμεσα σε αυτούς τους ανθρώπους. Πολύ αργότερα κατάλαβα ότι δεν χωρούσα ανάμεσα στους ανθρώπους». Μοναξιά…

Οι ενέργειές του από εκεί και ύστερα, σχετίζονται απόλυτα με τη φυγή. Αριστεύει για να ξεφύγει, να πάει μακριά, να κόψει γέφυρες με το παρελθόν. Δεν αγγίζει ξανά πλήκτρα πιάνου, καταλήγοντας τελικά να γίνει πολύ επιτυχημένος οικονομολόγος στο εξωτερικό. Όμως οι πληγές και τα σημάδια τον ακολουθούν:

-«Η μοναχικότητα ήταν το κύριο χαρακτηριστικό μου».

-«Θεωρούσα εξάρτηση το να ερωτευτώ μια γυναίκα και θεωρούσα εμπόδιο για τις επιδιώξεις μου να συλλειτουργώ, να συγκατοικώ, να μοιράζομαι την καθημερινότητα με έναν άλλο άνθρωπο».

-Οι σχέσεις του με τους ανθρώπους, συναδέλφους, κλπ: «τους έβλεπα άλλωστε τόσο μακριά μου, ανίκανους να νιώσουν, έστω και στο ελάχιστο, όσα κουβαλάω στην ψυχή μου. Ζούσα ενσυνείδητα πλέον την απόλυτη σχάση του εαυτού μου».

Ευτυχώς όμως, λόγω της συναισθηματικής του νοημοσύνης έχει συναίσθηση πολλών σημαντικών πραγμάτων:

-Τα στερεότυπα; «Πίστευα πάντοτε ότι φυλακίζουν τη σκέψη. Και η τέχνη, η μουσική, υπηρετείται μόνον από ελεύθερα, αφοσιωμένα, ανεξάρτητα πνεύματα».

-«σε αυτό το ξέφρενο κυνηγητό του κέρδους… τελικά υπάρχουν μόνον ηττημένοι ή ένας μόνο μεγάλος ηττημένος: ο άνθρωπος».

Το κρισιμότερο ερώτημα στη ζωή του, διατυπώθηκε από τον παππού του: «Σκέψου σε παρακαλώ, κάποια στιγμή: αγάπησες πραγματικά ποτέ σου;»

Ώσπου ξαφνικά, κάτι μέσα του ξυπνάει, αγοράζει ένα πιάνο και αρχίζει να συνθέτει. Αρχίζει να μεγαλουργεί. Μυστικά από όλους. Εκεί ζει. Με τη σύνθεση πραγματώνει τα όνειρά της ζωής του. Βρίσκει τον εαυτό του. Στη δημιουργία. Ή ακριβέστερα, στη μοναξιά της δημιουργίας. Αναπάντητο το ερώτημα, αιώνες τώρα, αν μόνο μέσα από τη μοναξιά μπορεί να γεννηθεί το αριστούργημα.

Η δημιουργία είναι ερωτική πράξη; Έρως καταλύων χωροχρόνο; Ναι:

«Όταν έγραφα μουσική, δεν είχα συναίσθηση του χώρου και του χρόνου. Δεν μπορούσα να καταλάβω πού βρισκόμουν ή πόση ώρα ανάλωνα για να γράψω. Ένιωθα κάτι σαν περιδίνηση, σαν να με έπαιρνε και να με ανέβαζε ψηλά, … Πετούσα, κάθε φορά και σε ένα άλλο πρωτόγνωρο σύμπαν που δεν είχε τέλος ούτε αρχή και όταν τελείωνε αυτή η οργιώδης διαδικασία, σταματούσα κατάκοπος, αλλά γεμάτος από μια αίσθηση ευδαιμονίας, πλήρωσης, πραγματικής ευτυχίας. Δεν μου έλειπε απολύτως τίποτα».

Στο νου μας έρχεται ο Ονορέ Ντε Μπαλζάκ που περιγράφει τη στιγμή της σύνθεσης, στον «Γκαμπαρά»¹, έναν άλλο ταλαντούχο μουσουργό:

«Αμέσως ο Γκαμπαρά βυθίστηκε σε μια μουσική έκσταση αυτοσχεδιάζοντας την πιο μελωδική και την πιο αρμονική cavatina που θα άκουγε ποτέ στη ζωή του ο Αντρέα… Τα σύννεφα άρχισαν να διαλύονται, το γαλάζιο τ’ ουρανού φανερώθηκε, φάνηκαν σώματα αγγέλων που αφαιρούσαν τα πέπλα που κρύβουν το άδυτο του ναού, ενώ το φως των ουρανών έπεφτε σαν καταρράχτης επάνω στη γη».

Κατακτώντας ο Αλέξανδρος νέα πεδία δημιουργίας, χαράς, γνώσης και αντιλαμβανόμενος την εξέλιξή του, έρχεται αντιμέτωπος με κρίσιμα ζητήματα:

-«Η ανάγκη της μοιρασιάς του έργου σου με τον κόσμο είναι το αιτούμενο ή η προβολή του εγώ σου μέσα από το έργο;»

-«Μήπως η πατρότητα του έργου δεν έχει πια καμιά σημασία;»

Οι απαντήσεις καταιγιστικές. Με επιχειρήματα. Δεν αφήνονται έωλες:  «Το έργο και η μοιρασιά του προέχουν. Όχι ο δημιουργός. Η ματαιοδοξία σκοτώνει το δημιουργό και τις υψηλές επιδιώξεις του… Το έργο είναι η ασπίδα στις ανθρώπινες μικροψυχίες. Αυτό στηρίζει τα μεγάλα πνεύματα. Ο δημιουργός θα φύγει οριστικά. Το μεγάλο έργο θα μείνει στους αιώνες».

Αφορμή για διαχωρισμό ματαιοδοξίας και υστεροφημίας:«Ματαιοδοξία είναι να θέλεις να εμφανίζεσαι, να επιβεβαιώνεσαι, να υπερέχεις στα μάτια των ανθρώπων». «Υστεροφημία, όμως, σημαίνει ότι έχει παραχθεί έργο».

Όταν είσαι στην κορυφή, δοξασμένος, σημαίνει αναγκαστικά πως είσαι ευτυχισμένος ή έστω είσαι καλά; Ένας άλλος, διάσημος διευθυντής ορχήστρας, ο Μπάους: «Ζήλευε πάρα πολύ τους συνθέτες και αυτό το μικρόψυχο συναίσθημα τον συνόδευε σε κάθε του εκδήλωση».

Η νουβέλα προχωράει σε πλοκή, σε δράση, με το ενδιαφέρον να παραμένει σε αμείωτη ένταση. Η αβίαστη ροή του λόγου, συνδυασμένη με την ποιητική ακρίβεια του Δουατζή, δίνουν στο κείμενο ιδιαίτερη αξία.

Μετά την «Ύβρη», με την  τα αρχαιοελληνική έννοια, διαπράττεται «Άτη» από ένα πρόσωπο (Μπάους) εις βάρος του κεντρικού ήρωα. Οι «Ερινύες» έρχονται στο προσκήνιο καταδιώκοντας τον αδερφό του Αλέξανδρου, που δεν προνόησε ώστε να μη συμβεί το κακό. Η συμμετοχή του άλλωστε, ήταν καθοριστική.

Ακολουθεί φυσικά η «Νέμεση» και στο τέλος η «Τίση», επιφέροντας την ζητούμενη «Κάθαρση», αλλά με τρόπο τραγικό και αμετάκλητο. Τραγική ειρωνεία αποτελεί το γεγονός πως αν προσπερνώντας τον άκρατο θυμό, είχε γίνει ένας διάλογος τριών λεπτών, όλα θα ήταν διαφορετικά.

Το κέρδος για τον μουσουργό, πέρα από την ερωτική μέθεξη κατά τη διάρκεια της μουσικής δημιουργίας; Πολλαπλό. Το εισπράττει ευτυχώς απευθείας ο ίδιος, λίγο πριν το απρόσμενο τέλος:

-«Το έργο μου έχει ακουμπήσει την ψυχή τους. Το έργο μου υπάρχει πέρα και πάνω από πατρότητες και ονόματα. Το έργο μου έχει μοιραστεί και δονεί τους ανθρώπους. Το έργο, όχι το όνομα του Μπάους ή το δικό μου».

-«Ξαφνικά μια πρωτόγνωρη αγάπη για όλους αυτούς τους ανθρώπους γεμίζει την ψυχή μου. Για πρώτη φορά νιώθω αγάπη για τον κόσμο… Επικοινωνώ μαζί τους με δίαυλο το έργο μου. Ύψιστης ποιότητας επικοινωνία. Ταύτιση, ιερουργία, μυσταγωγία, μέσα από τις δικές μου νότες».

Είναι η Χαρά. Η Αγάπη. Η Επικοινωνία. Η πλεύση στο «Μαζί». Έστω στο παρά πέντε, τα ένιωσε ως το κόκαλο, τα χάρηκε, τα αισθάνθηκε. Άρα: έζησε. Αξιώθηκε. Έστω για λίγο. Αυτό. Μα όλη η ουσία, εκεί είναι.

Η νουβέλα του Δουατζή κινείται σε πολλές διαστάσεις. Αφορμάται από το ταλέντο και την ιδιοφυΐα ενός ανθρώπου που έχει γεννηθεί για αυτό και διαπραγματεύεται την εξέλιξή του μέσα από τις οικογενειακές σχέσεις, τις κοινωνικές, τις επαγγελματικές, τις προσωπικές, οδηγώντας την μυθιστορία σε μονοπάτια  υπαρξιακά, φιλοσοφικά, όσο και πρακτικά. Το νυστέρι φτάνει και κάτω από τις πληγές. Αποκαλύπτονται πεποιθήσεις, εμμονές, ψυχαναγκαστικές συμπεριφορές, μεγαλόψυχες αλλά και μικρόψυχες αντιλήψεις και στάσεις ζωής. Τίθενται ζητήματα που δεν αφορούν μόνο τα μεγάλα έργα και τους δημιουργούς τους, αλλά  ολόκληρο το κοινωνικό και πολιτισμικό σύστημα αξιών: ματαιοδοξία, υστεροφημία, πατρότητα και ταυτότητα ενός έργου, διάρκεια της τέχνης, εντιμότητα, δόξα, ζητούμενο του δημιουργού, δημιουργία για «εαυτόν» ή δημιουργία για «μοίρασμα», ρόλος του εξωτερικού περιβάλλοντος στη διαμόρφωση του «εσωτερικού» κόσμου άρα και του «έργου» και πολλά ακόμη.    

Ο συγγραφέας φέρει κατασταλάγματα εμπειριών μέσα του, τα οποία βρίσκουν τρόπο -λες και δρουν αυτόνομα πια- να φανερώνονται στον γραπτό του λόγο. Το παρακάτω απόσπασμα², από ποίημά του δημοσιευμένο το 2012, δείχνει ακριβώς αυτό αλλά και τη συνέπεια του συγγραφέα με την κοσμοθεωρία του. Όποιος έχει διαβάσει το βιβλίο, θα καταλάβει την άμεση συσχέτιση τους: «Τέλος παρηγοριόμουν ότι οι μεγάλοι αγώνες δεν χρειάζονται σπουδαίους αλλά επί της ουσίας μόνους και μες στη σοφία της σιωπής ένιωθα πάντα χρήσιμος ως σκεπτόμενος ή αυτόχειρας».

Στον «Μουσουργό» οι πτήσεις δεν είναι ανάλαφρες. Αντιμετωπίζουν άφθονες αναταράξεις από διλήμματα και ερωτηματικά. Σκληρά, μα αληθινά.

Θύτης, θύμα ή τίποτε από τα δύο; Μετριότητα ή κορυφή; Μόνος ή Μαζί; Εγώ ή Εμείς; Υπομένω ή δρω; Πώς απαλλάσσομαι, από όσα οι άλλοι μου έχουν φορτώσει; Είναι η ζωή στα χέρια μου; Πώς ένα τυχαίο (τυχερό ή άτυχο) γεγονός μπορεί να επηρεάσει καθοριστικά (ως και να τερματίσει) μια ζωή; 

Αποκαλύπτονται ρόλοι. Φανερώνονται μάσκες. Το κείμενο εμπλουτίζεται από δοκιμιακές προσεγγίσεις και φιλοσοφικές αναζητήσεις δοσμένες τόσο φυσικά που δεν καταλαβαίνεις πώς διαπερνούν το «πετσί» σου. Οι ψυχολογικές προσεγγίσεις είναι επιπέδου Χόρχε Μπουκάι. Οι περιγραφές είναι ολοζώντανες. Η ροή συνεχής. 

Όταν όλα αυτά είναι άρρηκτα ενσωματωμένα σε μια νουβέλα, τι άλλο να ζητήσει κανείς;

Αναφορές:

1.Ονορέ ντε Μπαλζάκ, «Γκαμπαρά», εκδόσεις Σμίλη, 2014, σελ. 113

2.Δουατζής Γιώργος, “Άντρας Σπουδαίος”, Σχεδίες, εκδόσεις Καπόν, 2012, σελ.45