Με έργα ποιητικά και πεζά υπηρετεί τα ελληνικά γράμματα από το 1971. Η νέα του νουβέλα, «ο μουσουργός» (στίξις, 2017), έρχεται να προσθέσει ακόμη ένα οχυρό ύψωμα στον πόλεμο απέναντι στον μηδενισμό της υποκουλτούρας.

Πρόκειται για ένα έργο που ξεχωρίζει με την απλότητα της γλώσσας του και την αμεσότητα της έκφρασης. Και είναι ενδιαφέρον ότι μέσα στην εκφραστική απλότητά του ο Δουατζής ενσωματώνει όλες σχεδόν τις αφηγηματικές τεχνικές.

Με επίκεντρο το πρωτοενικό υποκείμενο εκτυλίσσεται μία ιστορία με δύο τριτοπρόσωπους αφηγητές με μηδενική εστίαση –καθώς γνωρίζουν μόνο ό,τι βλέπουν– σε όλα τα κεφάλαια πλην ενός.

Έτσι, εξοβελίζοντας τον παντογνώστη αφηγητή υιοθετεί μία πιο συνειρμική γραφή –σε εξομολογητικό ύφος– στην οποία δομεί τις αναδρομικές αφηγήσεις και τους εγκιβωτισμούς. Ταυτόχρονα, όμως, προσδίδει μία παραστατικότητα, σπάνια σε τέτοια έκταση με αφηγητή-συμμετέχοντα, που θα χαρακτηρίζονταν και σκηνικός υποκριτής. Εντυπωσιάζει δε η απουσία διαλόγου που όμως μέσα στο πλαίσιο του μέτρου και της ισορροπίας ισοσταθμίζεται με τον μονολογικό πρωταγωνιστή αφηγητή.

Η αφηγηματική επιλογή, ωστόσο, τούτη επιτρέπει στο συγγραφέα να απομακρύνεται από την αφήγηση και να ενσωματώνει εμπειρίες και σκέψεις για τη ζωή και τη συμπεριφορά των ανθρώπων. Έτσι το στοχαστικό στοιχείο εμφανίζεται ως σκέψεις των ηρώων δίχως να αποκτά διδακτικό χαρακτήρα και χωρίς να κουράζει τον αναγνώστη.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι ο Δουατζής δεν επενδύει στην πλοκή. Προτιμά έναν μύθο απλό, όπως ταιριάζει σε μία νουβέλα, ανάλογο της γλώσσας του. Ο συγγραφέας δίνει έμφαση στην ψυχολογία των ηρώων του, στις αγωνίες και τα πάθη τους. Και σε τούτο τον εξυπηρετεί το α’ ενικό γραμματικό πρόσωπο, καθώς και αφήνει να ρέει με ρεαλισμό η (αυτο)ψυχογράφισή τους και παράλληλα εντείνει τη δραματική ειρωνεία, μια και ο αναγνώστης γνωρίζει την εξέλιξη του μύθου σε αντίθεση με τον ήρωα.

Ιδιαίτερη σημασία όμως έχει να υπογραμμίσουμε και το κεντρικό θέμα: την καλλιτεχνική δημιουργία. Γιατί αν κάτι αναδύεται ως μήνυμα από τη νουβέλα, είναι ακριβώς η εγγενής ανάγκη να ασχοληθεί με την τέχνη ο άνθρωπος, η εσωτερική ώθηση ορισμένων για καλλιτεχνική δημιουργία. Ακόμα και το πιο σκληρό περιβάλλον ή χαρακτήρας δεν μπορεί να θάψει τούτη την ανάγκη κατά τον Δουατζή, χωρίς βέβαια να παραβλέπει το ρόλο του κοινωνικού περιβάλλοντος και τις εσωτερικές και ψυχικές συγκρούσεις που αυτό γεννά.

Η καλλιτεχνική δημιουργία, λοιπόν, για τον συγγραφέα έρχεται ως λύτρωση απέναντι σε όσα πονούν τους ανθρώπους και σε ό,τι τους καταπιέζει. Είναι η διέξοδος στο “κοστούμι που ράβει” η οικογένεια ή η ίδια η ζωή και οι κοινωνικές επιβολές στους ευαίσθητους ανθρώπους, σαν τους ήρωες του.

Είναι μία νουβέλα που πραγματεύεται την ανάγκη για καλλιτεχνική έκφραση ενός τεχνοκράτη οικονομολόγου, ο οποίος ζει μια σκληρή επαγγελματική καθημερινότητα, όπου το κυνήγι του χρήματος των πελατών του τον εξουθενώνει. Όμως, κρύβει μέσα του τη φλόγα της μουσικής δημιουργίας -ασχολείται με τη μουσική και τη σύνθεση από παιδί- αυτή η φλόγα θεριεύει ξαφνικά μέσα από τυχαία γεγονότα και έρχεται στην επιφάνεια με καταλυτικό τρόπο. 

 Αρχίζει να συνθέτει εν κρυπτώ, κανένας δεν γνωρίζει αυτή του την πλευρά. Μετά από περιπέτειες της υγείας του, τρικυμιώδεις ψυχολογικές καταστάσεις και σειρά διλημμάτων για την αποκάλυψη ή μη της κρυφής ιδιότητάς του, βλέπει το έργο του να γίνεται ευρέως γνωστό στις μεγαλύτερες μουσικές σκηνές της Ευρώπης, ενώ κανείς δεν γνωρίζει ότι τα έργα είναι δικά του.

Η ζωή του κεντρικού ήρωα Αλέξανδρου, είναι διχασμένη. Τα διλήμματά του, μεγάλα. Οι στιγμές των αποφάσεων, οριακές. Η εκπλήρωση και η ματαίωση των ονείρων του κυρίαρχες. Η τέχνη έρχεται αντιμέτωπη με τη στυγνή καθημερινότητα. Η καταδίκη και ο θάνατος της ματαιοδοξίας, πεπρωμένο. Στο τέλος οι Ερινύες δικαιώνονται με την κάθαρση. 

Με αφορμή τη μυθιστορία, προσπάθησα να δώσω το στίγμα της ανάγκης για δημιουργική καλλιτεχνική έκφραση, να φέρω στην επιφάνεια τα δαιμόνια ενός γεννημένου καλλιτέχνη, ο οποίος βιώνει τη σκληρότητα της αγοράς λόγω επαγγέλματος και βρίσκει σωτήρια έξοδο στη δημιουργία. Το αξιακό του σύστημα, θέλει τη δημιουργία μακριά από τη ματαιοδοξία που έχει να κάνει με τη δημοσιότητα. Τα γεγονότα όμως, τον αναγκάζουν να μπει στο μεγάλο δίλημμα της αποκάλυψης του ονόματός του ή μη, ως πατέρα των έργων του, τα οποία γίνονται διάσημα στις μεγαλύτερες αίθουσες συναυλιών στον κόσμο. Αυτό η διλημματική κατάσταση, προκύπτει με την έξοδό του από το νοσοκομείο, όπου η ζωή του κρεμόταν από μια κλωστή.

Το βιβλίο αναφέρεται στα βιώματα που φέρουμε από παιδιά έως την ώριμη ηλικία, σστην ανεξήγητη ανάγκη για δημιουργία, στην καταφυγή σε πρόσωπα του παρελθόντος, στη σχέση με τα αγαπημένα μας πρόσωπα, στην εμμονή σε αξίες και ιδανικά, στη μικροψυχία ως και των μεγαλύτερων καλλιτεχνών-θυμάτων της ματαιοδοξίας. Το βέβαιο είναι ότι στην αφήγηση τελικά η ματαιοδοξία σκοτώνεται. Το θέμα είναι πώς, και τι συμπαρασύρει μαζί της στον θάνατο.

Για μια ακόμα φορά, κατάλαβα τη δύναμη των ηρώων που τους κατασκευάζει μεν ο συγγραφέας, αλλά αυτοί τον οδηγούν στην ανάπτυξη της μυθιστορίας, αυτοί διεκδικούν το μερτικό τους στην αφήγηση, αυτοί τον οδηγούν στην κατάληξη της ιστορίας. Γράφοντας, ένιωθα ζωντανούς στο πλάι μου τους ήρωες του βιβλίου, τους έβλεπα να κινούνται στους χώρους τους, έβλεπα τη μορφή τους. Κι όταν αυτοί με οδήγησαν στο τέλος της ιστορίας, ένιωσα την πίκρα του αποχωρισμού από τους πλέον οικείους ανθρώπους.

Ο Γιώργος Δουατζής γεννήθηκε και ζει στην Αθήνα. Έχει εκδώσει πολλά βιβλία, τα περισσότερα ποιητικά, μεταξύ των οποίων, μυθιστορήματα, δοκίμια, διηγήματα και θεατρικά έργα. Έργα του ή μέρος αυτών, έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, γαλλικά, ισπανικά, ρωσικά, γερμανικά, σλοβακικά. Επαγγελματικά εργάστηκε ως δημοσιογράφος σε μεγάλες εφημερίδες, περιοδικά και σε ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικού σταθμούς. Τελευταίο βιβλίο του, Ο Μουσουργός, από τις εκδόσεις Στίξις.

–Ο Μουσουργός είναι το εικοστό πέμπτο βιβλίο  σας. Δυο λόγια γι΄αυτό;

–Ο Μουσουργός είναι το δεύτερο βιβλίο των νεότευκτων εκδόσεων Στίξις. Είναι μία νουβέλα που πραγματεύεται την ανάγκη του κεντρικού ήρωα για καλλιτεχνική έκφραση, ο οποίος κρύβει μέσα του τη φλόγα της μουσικής δημιουργίας, φλόγα που επανέρχεται στην επιφάνεια με καταλυτικό τρόπο σε ώριμη πια ηλικία. Ο ήρωας είναι χρηματοοικονομικός σύμβουλος την ημέρα και δεν γνωρίζει κανείς ότι τις νύχτες και τις αργίες από τη δουλειά του συνθέτει κλασική μουσική. Μετά από περιπέτειες της υγείας του, τρικυμιώδεις ψυχολογικές καταστάσεις και σειρά διλημμάτων για την αποκάλυψη ή μη της κρυφής ιδιότητάς του, βλέπει το έργο του να γίνεται ερήμην του ευρέως γνωστό στις μεγαλύτερες μουσικές σκηνές της Ευρώπης, ενώ κανείς δεν γνωρίζει ότι τα έργα είναι δικά του. Από κει και πέρα τα διλήμματά του είναι μεγάλα. Κυρίαρχο στοιχείο η επιθυμία εκπλήρωσης και η πρόσκαιρη ματαίωση των ονείρων του. Με λίγα λόγια, η τέχνη ως ουσία ζωής αντιπαλεύει τη στυγνή καθημερινότητα και το κέρδος. Η καταδίκη και ο θάνατος της ματαιοδοξίας, είναι αυτοσκοπός του και αποτελεί το πεπρωμένο του.

-Σας γνωρίζουμε κυρίως ως ποιητή. Πώς και ασχοληθήκατε πάλι με την πεζογραφία;

-Ο Μουσουργός είναι το τρίτο πεζογραφικό μου βιβλίο μετά το Μη φεύγετε κύριε Ευχέτη, που ευελπιστώ να επανεκδοθεί το φθινόπωρο και συλλογή διηγημάτων Η άλλη λέξη, που μέρος της θα δούμε να ανεβαίνει στη θεατρική σκηνή, περί το τέλος Μαΐου.

-Που θα έχουμε την ευκαιρία να το δούμε;

-Στον θεατρικό πολυχώρο Αλεξάνδρεια σε σκηνοθεσία Νίκου Γκεσούλη, με τους έξοχους ηθοποιούς Βασίλη Βλάχο και Θοδωρή Προκοπίου, εικαστική παρέμβαση του ζωγράφου Μιχάλη Αμάραντου και μουσική του Γιώργου Βαρσαμάκη.

-Ετοιμάζετε κάτι άλλο αυτόν τον καιρό;

-Την έκδοση, για το φθινόπωρο, της σειράς ποιητικών δοκιμίων Τα Κάτοπτρα από τις εκδόσεις Στίξις που είναι το νέο εκδοτικό μου σπίτι. Εκεί, θα γίνουν και επανεδκόσεις έργων μου που δεν κυκλοφορούν στην αγορά. Περιμένω επίσης το ανέβασμα του θεατρικού μου έργου Ο κύριος Μαραμένος, επίσης το ερχόμενο φθινόπωρο, από τον σκηνοθέτη Γιάννη Φαλκώνη με πρωταγωνιστή τον ηθοποιό Βαγγέλη Στρατηγάκο.

-Πέρασαν κιόλας σαράντα χρόνια από το πρώτο σας βιβλίο που εκδόθηκε το 1976…

-Κι εγώ δεν κατάλαβα πώς πέρασαν τόσα χρόνια. Βλέπετε η δημοσιογραφία και η Ποίηση δεν σε αφήνουν να συνειδητοποιήσεις τον χρόνο…

-Πώς συμβάδισαν σε σας δημοσιογραφία και Ποίηση;

-Η δημοσιογραφία με πλούτισε με εμπειρίες, μου έδειξε τις πολλές εκφάνσεις της ζωής και της σκληρής καθημερινότητας και μου έδωσε την ευκαιρία να γνωρίσω σημαντικούς ανθρώπους. Όλα αυτά με τροφοδότησαν με υλικό που προσπάθησα να μεταπλάσω σε ποιητική γραφή. Βεβαίως έκανα το λάθος -όπως κρίνω εκ των  υστέρων- να μην εκδίδω βιβλία όσο ήμουν στη δημοσιότητα ιδίως λόγω τηλεόρασης, για να μην εκληφθεί ότι εκμεταλλεύομαι την δημοφιλία που είχα για να προβάλλω το ποιητικό μου έργο. Γι΄ αυτό και συσσωρεύτηκαν πολλά χειρόγραφα κατά την περίοδο που ασκούσα το δημοσιογραφικό επάγγελμα.

-Έχει λόγο ύπαρξης σήμερα ο ποιητής;

-Σε περιόδους κρίσης όπως η σημερινή είναι παραπάνω από αναγκαίος. Είναι το άλλοθι των βαρβάρων. Μας θυμίζει ότι είμαστε άνθρωποι. Μας θυμίζει την αβάσταχτη πληγή της αξιοπρέπειας του πολίτη. Τι λέτε τον χρειαζόμαστε;

Πηγή: presspublica.gr

Ο Αλέξανδρος τριών χρόνων σε μια φιλική επίσκεψη ακούει ένα κλασικό κομμάτι και αμέσως πηγαίνει στο πιάνο και το επαναλαμβάνει με ελάχιστα λάθη. Διάνοια! αναφώνησε το κοινό. Όμως, δεν ήταν μόνο αυτό. Ήταν και η παρουσία ενός από τους καλύτερους σολίστες πιάνου στο στενό φιλικό περιβάλλον της οικογένειας που έκανε τη μητέρα του να λέει: «…και να έχουμε γύρω μας έναν τόσο σημαντικό άνθρωπο και να μη μάθεις πιάνο…». Μέσα από τον γιο της έβλεπε την κοινωνική της καταξίωση και προβολή. Αυτό στάθηκε και η αιτία που την έκανε να επιμένει, με αποτέλεσμα ο Αλέξανδρος να αρχίσει τα μαθήματα και μέσα από μεγάλη πρόοδο, στα δέκα του χρόνια, με ταλέντο και έμπνευση, να γράφει κρυφά τις πρώτες του συνθέσεις. Είχε ήδη αποσπάσει τον χαρακτηρισμό της ιδιοφυΐας στο πιάνο.

Ωστόσο, ο Αλέξανδρος θεωρούσε πως η μουσική, και ιδιαίτερα όταν έπαιζε πιάνο, ήταν μια εσωτερική και μοναδική σχέση γι’ αυτόν και δεν του άρεσε καθόλου να εκθέτει αυτή τη σχέση στο κοινό. Ιδιαίτερα κατά προτροπή της μητέρας του. Συγχρόνως, το σπίτι του γινόταν συνεχώς πιο καταπιεστικό, ο πατέρας ήταν επιεικώς ανύπαρκτος, παραμένοντας, όμως, πρόθυμος να απαντά στα «γιατί, μπαμπά, αυτό…». Χρόνια μετά, αυτά τα παιδικά «γιατί» απορίας μετετράπησαν σε «γιατί» γεμάτα από παράπονο. Στην εφηβεία ο Αλέξανδρος γίνεται εξωστρεφής και παράλληλα έχει πάρει την απόφαση να γίνει μουσικός. Όταν το ανακοίνωσε, ο πατέρας του δυσαρεστήθηκε. «Θα πεινάσεις. Η μουσική δεν είναι δουλειά βιοπορισμού. Σπούδασε κάτι. Σοβαρέψου» του απάντησε. Δεν ήταν μόνο η μουσική που απαξιωνόταν στα μάτια του Αλέξανδρου, ήταν και η πατέρας του που έχανε τη θέση του μέσα του. Άρα, ο πατέρας του –αυτός που τον ωθούσε να ακούει καλή μουσική– έβλεπε τη μουσική μόνο σαν διασκέδαση! Δεν ήταν λοιπόν σοβαρή υπόθεση η μουσική, που ήθελε να αφιερωθεί σ’ αυτήν; Που μέσα από τη μουσική ένιωθε τόσα! Και με ποιον θα μοιραζόταν όλα αυτά τα συναισθήματα; Με κανέναν; Αυτόματα, αισθάνθηκε να προδίδεται από όλους αυτούς που εμπιστεύθηκε.

Έτσι αποφάσισε να μην ξαναπαίξει μουσική, ιδιαίτερα μπροστά σε κόσμο. Έφηβος, πλέον, μην αντέχοντας την υστερία και καταπίεση της μητέρας του, πηγαίνει στο καταφύγιό του. Τον παππού του. Να ζήσει στο σπίτι του. Μαζί του είχε μια σχέση ζεστή και τρυφερή που του επέτρεπε να συζητά για όλα τα θέματα, ακόμη και για τη μουσική, χωρίς να πιέζεται.

Ενήλικας, ο Αλέξανδρος δεν θέλησε να κάνει οικογένεια. Το πρότυπο που είχε από τους γονείς του δεν του άρεσε. Ακόμη και τις γυναίκες με τις οποίες βρισκόταν κατά καιρούς τις κράτησε συναισθηματικά μακριά και μόνο για τις σωματικές του ανάγκες. Όμως, αυτό που του έλειπε πολύ ήταν η σχέση του με τη μουσική. Η μουσική έμοιαζε να είναι ένας βιασμός από τον τρόπο που του επιβλήθηκε αλλά παράλληλα και μια εσωτερική ανάταση που όμως είχε στερηθεί. Δεν είχε με ποιον να τη μοιραστεί! Ούτε με τον εαυτόν του πλέον.

Χρόνια μετά, αργεί στο σταθερό ραντεβού του Σαββάτου που έχει με τον αδελφό του. Ο Αλέξανδρος ήταν πολύ συντονισμένος με τον χρόνο. Σαν μουσικό κομμάτι. Δεν αργούσε ποτέ. Ο Ανδρόνικος θορυβείται, πάει σπίτι του και τον βρίσκει στο πάτωμα, μέσα σε μια λίμνη αίματος. Ο Αλέξανδρος βγήκε από το νοσοκομείο δεκατέσσερις μήνες μετά, όντας πολλούς μήνες σε κώμα – πολλές φορές οι γιατροί είχαν προτείνει στην οικογένειά του να αποσυνδεθεί. Ο Ανδρόνικος δεν συμφώνησε ποτέ.

Σημαντική θέση στην πλοκή και εξέλιξη της ιστορίας έχει και ο αστάθμητος παράγοντας, ο Μπάους. Ένας βάναυσος διευθυντής ορχήστρας, από τους πιο προικισμένους της Γερμανίας, που έχει παίξει τα ωραιότερα κομμάτια χωρίς να συνθέσει ποτέ. Στείρος πνευματικά, δεν γέννησε ποτέ ένα.

Για τον παππού του Αλέξανδρου η υπέρβαση των φόβων και της ανασφάλειάς του θα ήταν να συνθέσει μουσική. Να την κοινοποιήσει και να αφήσει τα ίχνη του στο μουσικό στερέωμα. Ωστόσο υπέρβαση για τον Μπάους, και για να κάνει αθάνατο το όνομά του στη μουσική, ήταν να καταχραστεί την εμπιστοσύνη ενός άγνωστου μουσουργού και να είναι αυτός όχι μόνον ο διευθυντής της ορχήστρας στο πρώτο άκουσμα των μελωδιών του, αλλά…

Με κάθε τρόπο κάνει κανείς την υπέρβαση στη ζωή του. Η ματαιοδοξία ή η έλλειψη της καθοδηγεί.

Ο πολυγραφότατος Γιώργος Δουατζής, στο βιβλίο του με τον τίτλο Ο μουσουργός, μέσα από συμπαγή γραφή με στέρεη δομή και ευφυή πλοκή καταγράφει μια ανδρική κοινωνία. Στο βιβλίο αυτό, οι γυναίκες –η γιαγιά, η γυναίκα του Ανδρόνικου– εμφανίζονται σαν κομπάρσοι στην ιστορία ή σαν απλές πινελιές ενός πίνακα που δεν καθορίζουν το θέμα του – εκτός της μητέρας του, η οποία έχει τον βασικό ρόλο σε αυτή την ιστορία και στην οποία αποδίδονται όλες οι αρνητικές επιρροές στις γύρω από αυτήν σχέσεις. Η δικαιολογία της ήταν πως έγινε μάνα όταν ήταν ακόμη ένα ανώριμο παιδί. Με αποτέλεσμα η συμπεριφορά της να αναγκάσει τον άνδρα της να αποστασιοποιηθεί από την όποια διαχείριση του νοικοκυριού/οικογένειας, κι ο γιος της ο Αλέξανδρος να υποστεί τέτοια πίεση –για την δική της προβολή–, που έκρυψε και στερήθηκε ό,τι αγάπησε περισσότερο. Τη μουσική. Ταυτόχρονα, ο Αλέξανδρος δεν δέθηκε με καμία γυναίκα και δεν έκανε ποτέ του οικογένεια, λόγω του κακού προτύπου που στάθηκε η μητέρα του γι’ αυτόν.

Με αυτό τον τρόπο, ο Γιώργος Δουατζής θίγει και καυτηριάζει τις επιρροές που σαν περιβάλλον επιδρούν αποφασιστικά στην ψυχοσύνθεση και το μέλλον των παιδιών. Θέτει κάτω από μεγεθυντικό φακό τις σχέσεις γονέων-παιδιού, παππού, γιαγιάς, καθώς οι συνήθειες και προτιμήσεις τους διαμορφώνουν τις προσωπικότητες των παιδιών χωρίς οι ίδιοι να έχουν επίγνωση της βαρύτητας των πράξεων και των λόγων τους. Ενώ, ταυτόχρονα, δείχνουν έλλειψη σεβασμού στις μετέπειτα προτιμήσεις και επιλογές της προσωπικότητας την οποία διαμόρφωσαν.

Σύμφωνα με την αρχιτεκτονική που επέλεξε ο συγγραφέας, στο μισό του βιβλίο αφηγητής είναι ο Αλέξανδρος, στο άλλο μισό είναι και ο αδελφός του, ο Ανδρόνικος. Έξυπνη συγγραφική τεχνική που δίνει απαντήσεις και εξέλιξη στην πλοκή διευρύνοντας ταυτόχρονα τον ορίζοντα των γεγονότων και πληροφοριών, σαν να μετατρέπεται ο φακός των αφηγήσεων από απλός σε ευρυγώνιο. Ο Γιώργος Δουατζής, για να αποδώσει την προσωπικότητα του Αλέξανδρου, εκφράζεται σαν μουσικός αναλύοντας τις διαφορές στη μουσική και στα όργανα, καταπλήσσοντας τον αναγνώστη με τον πλούτο των γνώσεών του. Βάζει τον ήρωά του να ζει και να εκφράζεται, σαν μεγάλος μουσικός, μέσα από το πάθος του για τη μουσική. Αυτή είναι το έργο του. Η πραγματική του ζωή. Ο αληθινός του εαυτός. Το κείμενο , επίσης, ακούγεται μουσικό στα αυτιά του αναγνώστη, πάλλοντας από μελωδίες. Ταυτόχρονα, αναλύσεις της μουσικής αλλάζουν και τα συναισθήματα των ηρώων, τα οποία ηχούν σαν κρεμασμένες νότες πάνω σε πεντάγραμμο. Άλλοτε ψιλές κ άλλοτε βαρύγδουπες. Επιβλητικές, θανάσιμες!

Ο συγγραφέας, έχοντας «κεντήσει» με αυτό τον τρόπο το κείμενό του, παρασύρει και τον αναγνώστη στον συγχρονισμό σώματος και μελωδίας με τον ήρωα ή, καλύτερα, με τον ίδιο. Ιδιαίτερα όταν περιγράφει αυτή τη μοναδική σχέση/ταλάντωση που προεκτείνεται από τη μελωδία στο σώμα και αντίστροφα ή, μάλλον, από το σώμα στο μουσικό όργανο.

Ωστόσο, το βιβλίο έχει και μια αστυνομική χροιά. Ένας θάνατος που επίκειται από στιγμή σε στιγμή, μια κλοπή, ένα όπλο που αγοράζεται, ο σχεδιασμός ενός φόνου. Ποιού άραγε; Κι οι παρτιτούρες τι έγιναν; Μυστήριο!

Όλα αυτά συνθέτουν μια συγχορδία από αξίες, εγωισμούς, ματαιοδοξία, ανταγωνισμό, παραλογισμό, δικαίωση. Και ο Ανδρόνικος από δευτεραγωνιστής, από το ήμισυ του βιβλίου μετατρέπεται σε πρωταγωνιστή και, σαν ήρωας αρχαίας ελληνικής τραγωδίας, ζητά από τον «από μηχανής Θεό» τη δικαίωση. Ζητά την κάθαρση!

Το βιβλίο του Γιώργου Δουατζή Ο μουσουργός θα γοητεύσει τους αναγνώστες με τη γραφή του, τα θέματα που θίγει, την πλοκή και τη μουσικότητα του.

Ο αμπελουργός καλλιεργεί τα αμπέλια του, τα φροντίζει, πασχίζει να κάνει το καλύτερο για να παράξει εκλεκτό κρασί. Ο μουσουργός, καλλιεργεί αλλά και δίνεται στα αμπέλια της ψυχής του, για να παράξει θεία μουσική. Εκεί το αποτέλεσμα είναι γέννηση, ψυχή από την ψυχή του.

Προϋπόθεση το θείο τάλαντο. Οι συνθήκες της ζωής επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό την εξελικτική πορεία και τα παραγόμενα αποτελέσματα, όπως όταν υπάρχει η φωτιά, από κάπου θα βγάλουν τελικά καπνό.

Ο Γιώργος  Δουατζής, στο εικοστό πέμπτο βιβλίο του, «Ο Μουσουργός», εκδόσεις Στίξις, 2017, παρακολουθεί από την αρχή ως το τέλος τη ζωή μιας μουσικής ιδιοφυΐας αναλύοντάς την σε τόσο βάθος, ώστε να αναβλύσουν μεγάλα, διαχρονικά και πανανθρώπινα ερωτήματα και ο αναγνώστης να έρθει απευθείας αντιμέτωπος με αυτά.

Η ζωή μας ξεκινάει από την οικογένεια και τις συνθήκες που επικρατούν εκεί. Εκτός από τον  Sigmund Freud  που πρώτος το εντόπισε, είναι κοινό μυστικό πια πως «ο άνθρωπος είναι το προϊόν των τραυμάτων της παιδικής του ηλικίας». Ποιο το οικογενειακό περιβάλλον του κεντρικού ήρωα Αλέξανδρου;

Κυρίαρχη φυσιογνωμία η μητέρα. Απόλυτη, αυταρχική, ισχυρογνώμων.

«Η μητέρα, όσο μπορώ να την θυμάμαι, ήταν πάντα προβληματική. Παράτησε τις σπουδές της «για να μας μεγαλώσει σωστά», όπως έλεγε πολύ συχνά και μικροί είχαμε τύψεις επειδή εμείς ήμασταν η αιτία που δεν υλοποίησε τα όνειρά της, να γίνει γιατρός. Η συνήθης κατάσταση ήταν να υψώνει σχεδόν πάντοτε τη φωνή της στα όρια του ουρλιάσματος, να θέλει να επιβάλλει μονίμως την άποψή της και όταν αντιδρούσαμε να ξεσπάει σε λυγμούς λέγοντας “μια αποτυχημένη μάνα είμαι, τίποτα δεν είμαι, κανείς δεν με σέβεται σε αυτό το σπίτι”». Κλασσική περίπτωση, καλά κρυμμένη βέβαια από τα μάτια του κόσμου.

Ο πατέρας; Υπάρχει; Πώς ενεργεί; «Ο πατέρας, όπως πάντα αμέτοχος… είχε προ πολλού πάρει απόφαση ότι, αν παρακολουθούσε τα τερτίπια της μάνας, θα κατέληγε στο ψυχιατρείο… Τώρα γιατί δεν χώρισαν ποτέ, ένας Θεός το ξέρει».

Ευτυχώς υπάρχει και ένας αδερφός. «Ο αδερφός μου ο Ανδρόνικος, είναι ένας υπέροχος άνθρωπος. Ήρεμος, στοχαστικός, αλλά κι αυτός πολύ εσωστρεφής. Η οικογένεια, βλέπεις…».

Μια γιαγιά «έμπλεη γλυκύτητας και καλοσύνης» κάνει την πραγματικότητα υποφερτή, αλλά το στήριγμα, το αποκούμπι, η ελπίδα, το καταφύγιο ήταν ο παππούς: «Ο παππούς ήταν μια φυσιογνωμία προικισμένη… ο μοναδικός άνθρωπος στον κόσμο που μπορούσα να μιλάω μαζί του με τις ώρες, ως και για τις πλέον ενδόμυχες σκέψεις μου…  ποτέ δεν διακόπηκε ο διάλογός μου με τον παππού. Ούτε μετά τον θάνατό του. Ο παππούς, μου έδωσε ό,τι πολυτιμότερο: μηχανισμό σκέψης».

Οικογένεια, επιφανειακά άψογη. Ο βυθός μονίμως ταραγμένος.  «Οικογένεια όπου κριτήριο συμπεριφοράς και τρόπου ζωής ήταν το τι θα πουν οι άλλοι, καθιστώντας έτσι τον κοινωνικό περίγυρο κριτή και καθοδηγητή της ζωής μας». Οι γιορτές, κατέληγαν σε οτιδήποτε άλλο, εκτός από γιορτές. Αναφερόμενος σε κάποια Χριστούγεννα ο ήρωας θυμάται: «Γιορτινή ατμόσφαιρα στο βυθισμένο στα στερεότυπα σπίτι μου… Πάντοτε μου προξενούσαν αφόρητη πλήξη και θλίψη μαζί αυτές οι υποχρεωτικές, άνευ νοήματος, καθιερωμένες γιορτές».

Η μουσική; Τι ρόλο παίζει στη ζωή του πρωταγωνιστή; Πώς την αντιλαμβάνεται; «Πίστεψα ότι η έκφραση των συναισθημάτων μου μέσα από τη μουσική είναι μια άκρως προσωπική υπόθεση. Δεν ήθελα να τη μοιράζομαι με κανέναν», ενώ την ίδια στιγμή, λέει πως η μάνα του τη μουσική «την έβλεπε σαν ένα ακόμη λούστρο κοινωνικής καταξίωσης. Ενώ εγώ ένιωθα τη μουσική ως δυνατή ανάγκη έκφρασης, ύπαρξης, ζωής».

Ταραγμένη η ψυχή του Αλέξανδρου σε ένα ανισόρροπο σπίτι. Όλοι έχουν τις ευθύνες τους. Η μητέρα δικτάτορας. Ο πατέρας παραιτημένος. Οι εξελίξεις απρόβλεπτες.

Ο Δουατζής όχι μόνο δεν αποφεύγει τα μεγάλα ερωτήματα της ζωής, αλλά τολμάει να απαντήσει ευθέως κάποιες φορές, αδιαφορώντας αν θα δυσαρεστήσει ένα μέρος του αναγνωστικού κοινού. Αν και ο αναγνώστης, πολλές φορές όταν εντοπίσει δικές του άσχημες πλευρές και εσφαλμένες συμπεριφορές, τις απωθεί φορτώνοντάς τες σε άλλους ή τις σκεπάζει βιαστικά. Ο ώριμος και έντιμος αναγνώστης όμως, έρχεται αντιμέτωπος πρόσωπο με πρόσωπο με το ερώτημα και παίρνει θέση, αναγνωρίζοντας θαρραλέα τυχόν σφάλματά του.   

Ο ήρωας του έργου ρωτάει ξεκάθαρα: «Επιτρέπεται ένας ανώριμος άνθρωπος να μπορεί να γεννήσει και να μεγαλώσει ένα παιδί;». Θα μπορούσε να αφήσει την απάντηση να αιωρείται μα δεν κρατιέται. Δίνει το στίγμα του, ως απάντηση: «Είναι εγκληματικό να κάνουν παιδιά οι γυναίκες που δεν έχουν μεγαλώσει και είναι οι ίδιες ακόμα παιδιά, ανώριμες».

Τι επιλογές έχεις όταν σε πνίγουν; Ή μένεις και το συνηθίζεις (σου γίνεται τρόπος ζωής), ή μένεις και το αντιμετωπίζεις υψώνοντας τη δικιά σου φωνή με όποιο κόστος ή (ιδίως αν ξέρεις πως η κατάσταση έχει παγιωθεί), φεύγεις. Ο Αλέξανδρος; «Η φυγή ήταν η μόνη λύση». «Αποφάσισα να φύγω από αυτό το σπίτι. Να καταφύγω στου παππού. Ναι. Δεν χωρούσα ανάμεσα σε αυτούς τους ανθρώπους. Πολύ αργότερα κατάλαβα ότι δεν χωρούσα ανάμεσα στους ανθρώπους». Μοναξιά…

Οι ενέργειές του από εκεί και ύστερα, σχετίζονται απόλυτα με τη φυγή. Αριστεύει για να ξεφύγει, να πάει μακριά, να κόψει γέφυρες με το παρελθόν. Δεν αγγίζει ξανά πλήκτρα πιάνου, καταλήγοντας τελικά να γίνει πολύ επιτυχημένος οικονομολόγος στο εξωτερικό. Όμως οι πληγές και τα σημάδια τον ακολουθούν:

-«Η μοναχικότητα ήταν το κύριο χαρακτηριστικό μου».

-«Θεωρούσα εξάρτηση το να ερωτευτώ μια γυναίκα και θεωρούσα εμπόδιο για τις επιδιώξεις μου να συλλειτουργώ, να συγκατοικώ, να μοιράζομαι την καθημερινότητα με έναν άλλο άνθρωπο».

-Οι σχέσεις του με τους ανθρώπους, συναδέλφους, κλπ: «τους έβλεπα άλλωστε τόσο μακριά μου, ανίκανους να νιώσουν, έστω και στο ελάχιστο, όσα κουβαλάω στην ψυχή μου. Ζούσα ενσυνείδητα πλέον την απόλυτη σχάση του εαυτού μου».

Ευτυχώς όμως, λόγω της συναισθηματικής του νοημοσύνης έχει συναίσθηση πολλών σημαντικών πραγμάτων:

-Τα στερεότυπα; «Πίστευα πάντοτε ότι φυλακίζουν τη σκέψη. Και η τέχνη, η μουσική, υπηρετείται μόνον από ελεύθερα, αφοσιωμένα, ανεξάρτητα πνεύματα».

-«σε αυτό το ξέφρενο κυνηγητό του κέρδους… τελικά υπάρχουν μόνον ηττημένοι ή ένας μόνο μεγάλος ηττημένος: ο άνθρωπος».

Το κρισιμότερο ερώτημα στη ζωή του, διατυπώθηκε από τον παππού του: «Σκέψου σε παρακαλώ, κάποια στιγμή: αγάπησες πραγματικά ποτέ σου;»

Ώσπου ξαφνικά, κάτι μέσα του ξυπνάει, αγοράζει ένα πιάνο και αρχίζει να συνθέτει. Αρχίζει να μεγαλουργεί. Μυστικά από όλους. Εκεί ζει. Με τη σύνθεση πραγματώνει τα όνειρά της ζωής του. Βρίσκει τον εαυτό του. Στη δημιουργία. Ή ακριβέστερα, στη μοναξιά της δημιουργίας. Αναπάντητο το ερώτημα, αιώνες τώρα, αν μόνο μέσα από τη μοναξιά μπορεί να γεννηθεί το αριστούργημα.

Η δημιουργία είναι ερωτική πράξη; Έρως καταλύων χωροχρόνο; Ναι:

«Όταν έγραφα μουσική, δεν είχα συναίσθηση του χώρου και του χρόνου. Δεν μπορούσα να καταλάβω πού βρισκόμουν ή πόση ώρα ανάλωνα για να γράψω. Ένιωθα κάτι σαν περιδίνηση, σαν να με έπαιρνε και να με ανέβαζε ψηλά, … Πετούσα, κάθε φορά και σε ένα άλλο πρωτόγνωρο σύμπαν που δεν είχε τέλος ούτε αρχή και όταν τελείωνε αυτή η οργιώδης διαδικασία, σταματούσα κατάκοπος, αλλά γεμάτος από μια αίσθηση ευδαιμονίας, πλήρωσης, πραγματικής ευτυχίας. Δεν μου έλειπε απολύτως τίποτα».

Στο νου μας έρχεται ο Ονορέ Ντε Μπαλζάκ που περιγράφει τη στιγμή της σύνθεσης, στον «Γκαμπαρά»¹, έναν άλλο ταλαντούχο μουσουργό:

«Αμέσως ο Γκαμπαρά βυθίστηκε σε μια μουσική έκσταση αυτοσχεδιάζοντας την πιο μελωδική και την πιο αρμονική cavatina που θα άκουγε ποτέ στη ζωή του ο Αντρέα… Τα σύννεφα άρχισαν να διαλύονται, το γαλάζιο τ’ ουρανού φανερώθηκε, φάνηκαν σώματα αγγέλων που αφαιρούσαν τα πέπλα που κρύβουν το άδυτο του ναού, ενώ το φως των ουρανών έπεφτε σαν καταρράχτης επάνω στη γη».

Κατακτώντας ο Αλέξανδρος νέα πεδία δημιουργίας, χαράς, γνώσης και αντιλαμβανόμενος την εξέλιξή του, έρχεται αντιμέτωπος με κρίσιμα ζητήματα:

-«Η ανάγκη της μοιρασιάς του έργου σου με τον κόσμο είναι το αιτούμενο ή η προβολή του εγώ σου μέσα από το έργο;»

-«Μήπως η πατρότητα του έργου δεν έχει πια καμιά σημασία;»

Οι απαντήσεις καταιγιστικές. Με επιχειρήματα. Δεν αφήνονται έωλες:  «Το έργο και η μοιρασιά του προέχουν. Όχι ο δημιουργός. Η ματαιοδοξία σκοτώνει το δημιουργό και τις υψηλές επιδιώξεις του… Το έργο είναι η ασπίδα στις ανθρώπινες μικροψυχίες. Αυτό στηρίζει τα μεγάλα πνεύματα. Ο δημιουργός θα φύγει οριστικά. Το μεγάλο έργο θα μείνει στους αιώνες».

Αφορμή για διαχωρισμό ματαιοδοξίας και υστεροφημίας:«Ματαιοδοξία είναι να θέλεις να εμφανίζεσαι, να επιβεβαιώνεσαι, να υπερέχεις στα μάτια των ανθρώπων». «Υστεροφημία, όμως, σημαίνει ότι έχει παραχθεί έργο».

Όταν είσαι στην κορυφή, δοξασμένος, σημαίνει αναγκαστικά πως είσαι ευτυχισμένος ή έστω είσαι καλά; Ένας άλλος, διάσημος διευθυντής ορχήστρας, ο Μπάους: «Ζήλευε πάρα πολύ τους συνθέτες και αυτό το μικρόψυχο συναίσθημα τον συνόδευε σε κάθε του εκδήλωση».

Η νουβέλα προχωράει σε πλοκή, σε δράση, με το ενδιαφέρον να παραμένει σε αμείωτη ένταση. Η αβίαστη ροή του λόγου, συνδυασμένη με την ποιητική ακρίβεια του Δουατζή, δίνουν στο κείμενο ιδιαίτερη αξία.

Μετά την «Ύβρη», με την  τα αρχαιοελληνική έννοια, διαπράττεται «Άτη» από ένα πρόσωπο (Μπάους) εις βάρος του κεντρικού ήρωα. Οι «Ερινύες» έρχονται στο προσκήνιο καταδιώκοντας τον αδερφό του Αλέξανδρου, που δεν προνόησε ώστε να μη συμβεί το κακό. Η συμμετοχή του άλλωστε, ήταν καθοριστική.

Ακολουθεί φυσικά η «Νέμεση» και στο τέλος η «Τίση», επιφέροντας την ζητούμενη «Κάθαρση», αλλά με τρόπο τραγικό και αμετάκλητο. Τραγική ειρωνεία αποτελεί το γεγονός πως αν προσπερνώντας τον άκρατο θυμό, είχε γίνει ένας διάλογος τριών λεπτών, όλα θα ήταν διαφορετικά.

Το κέρδος για τον μουσουργό, πέρα από την ερωτική μέθεξη κατά τη διάρκεια της μουσικής δημιουργίας; Πολλαπλό. Το εισπράττει ευτυχώς απευθείας ο ίδιος, λίγο πριν το απρόσμενο τέλος:

-«Το έργο μου έχει ακουμπήσει την ψυχή τους. Το έργο μου υπάρχει πέρα και πάνω από πατρότητες και ονόματα. Το έργο μου έχει μοιραστεί και δονεί τους ανθρώπους. Το έργο, όχι το όνομα του Μπάους ή το δικό μου».

-«Ξαφνικά μια πρωτόγνωρη αγάπη για όλους αυτούς τους ανθρώπους γεμίζει την ψυχή μου. Για πρώτη φορά νιώθω αγάπη για τον κόσμο… Επικοινωνώ μαζί τους με δίαυλο το έργο μου. Ύψιστης ποιότητας επικοινωνία. Ταύτιση, ιερουργία, μυσταγωγία, μέσα από τις δικές μου νότες».

Είναι η Χαρά. Η Αγάπη. Η Επικοινωνία. Η πλεύση στο «Μαζί». Έστω στο παρά πέντε, τα ένιωσε ως το κόκαλο, τα χάρηκε, τα αισθάνθηκε. Άρα: έζησε. Αξιώθηκε. Έστω για λίγο. Αυτό. Μα όλη η ουσία, εκεί είναι.

Η νουβέλα του Δουατζή κινείται σε πολλές διαστάσεις. Αφορμάται από το ταλέντο και την ιδιοφυΐα ενός ανθρώπου που έχει γεννηθεί για αυτό και διαπραγματεύεται την εξέλιξή του μέσα από τις οικογενειακές σχέσεις, τις κοινωνικές, τις επαγγελματικές, τις προσωπικές, οδηγώντας την μυθιστορία σε μονοπάτια  υπαρξιακά, φιλοσοφικά, όσο και πρακτικά. Το νυστέρι φτάνει και κάτω από τις πληγές. Αποκαλύπτονται πεποιθήσεις, εμμονές, ψυχαναγκαστικές συμπεριφορές, μεγαλόψυχες αλλά και μικρόψυχες αντιλήψεις και στάσεις ζωής. Τίθενται ζητήματα που δεν αφορούν μόνο τα μεγάλα έργα και τους δημιουργούς τους, αλλά  ολόκληρο το κοινωνικό και πολιτισμικό σύστημα αξιών: ματαιοδοξία, υστεροφημία, πατρότητα και ταυτότητα ενός έργου, διάρκεια της τέχνης, εντιμότητα, δόξα, ζητούμενο του δημιουργού, δημιουργία για «εαυτόν» ή δημιουργία για «μοίρασμα», ρόλος του εξωτερικού περιβάλλοντος στη διαμόρφωση του «εσωτερικού» κόσμου άρα και του «έργου» και πολλά ακόμη.    

Ο συγγραφέας φέρει κατασταλάγματα εμπειριών μέσα του, τα οποία βρίσκουν τρόπο -λες και δρουν αυτόνομα πια- να φανερώνονται στον γραπτό του λόγο. Το παρακάτω απόσπασμα², από ποίημά του δημοσιευμένο το 2012, δείχνει ακριβώς αυτό αλλά και τη συνέπεια του συγγραφέα με την κοσμοθεωρία του. Όποιος έχει διαβάσει το βιβλίο, θα καταλάβει την άμεση συσχέτιση τους: «Τέλος παρηγοριόμουν ότι οι μεγάλοι αγώνες δεν χρειάζονται σπουδαίους αλλά επί της ουσίας μόνους και μες στη σοφία της σιωπής ένιωθα πάντα χρήσιμος ως σκεπτόμενος ή αυτόχειρας».

Στον «Μουσουργό» οι πτήσεις δεν είναι ανάλαφρες. Αντιμετωπίζουν άφθονες αναταράξεις από διλήμματα και ερωτηματικά. Σκληρά, μα αληθινά.

Θύτης, θύμα ή τίποτε από τα δύο; Μετριότητα ή κορυφή; Μόνος ή Μαζί; Εγώ ή Εμείς; Υπομένω ή δρω; Πώς απαλλάσσομαι, από όσα οι άλλοι μου έχουν φορτώσει; Είναι η ζωή στα χέρια μου; Πώς ένα τυχαίο (τυχερό ή άτυχο) γεγονός μπορεί να επηρεάσει καθοριστικά (ως και να τερματίσει) μια ζωή; 

Αποκαλύπτονται ρόλοι. Φανερώνονται μάσκες. Το κείμενο εμπλουτίζεται από δοκιμιακές προσεγγίσεις και φιλοσοφικές αναζητήσεις δοσμένες τόσο φυσικά που δεν καταλαβαίνεις πώς διαπερνούν το «πετσί» σου. Οι ψυχολογικές προσεγγίσεις είναι επιπέδου Χόρχε Μπουκάι. Οι περιγραφές είναι ολοζώντανες. Η ροή συνεχής. 

Όταν όλα αυτά είναι άρρηκτα ενσωματωμένα σε μια νουβέλα, τι άλλο να ζητήσει κανείς;

Αναφορές:

1.Ονορέ ντε Μπαλζάκ, «Γκαμπαρά», εκδόσεις Σμίλη, 2014, σελ. 113

2.Δουατζής Γιώργος, “Άντρας Σπουδαίος”, Σχεδίες, εκδόσεις Καπόν, 2012, σελ.45

Ένα παιδί θαύμα. Ή μήπως πρέπει να πούμε απλώς ένα παιδί, το κάθε παιδί; Ένα παιδί που περπατά, που μιλά, μια σειρά από θαύματα! Πολλώ μάλλον αν ένα παιδί αρχίσει να ζωγραφίζει με τους γύρω του να λένε πως έτσι που πάει θα γίνει ο μέλλων Πικάσσο ή Τσαρούχης . Τι θαύμα!  Ή άλλα  παιδάκια που ακούμε να τιτιβίζουν το πρώτο τους τραγούδι και γύρω τριγύρω τους φίλους και συγγενείς να μιλούν για έναν Μότσαρτ, μία Κάλλας ή έστω για έναν Καζαντζίδη. Όχι άδικα. Κάθε παιδί  που γεννιέται  συνοψίζει και συχνά πραγματοποιεί την επιθυμία ζώντων και τεθνεώτων για το θαύμα. Το παιδί είναι δυνάμει ένας αυθόρμητος δημιουργός ή για να το πούμε αλλιώς, ο δημιουργός είναι ένα παιδί που διέφυγε την παγίδα της ενηλικίωσης, μιας ενηλικίωσης ή έστω μιας ενήβωσης που , αν και συνώνυμη με το ναρκισσιστικό τραύμα, με την εδραίωση του τραύματος αυτού, μπορεί να σημαίνει και το άδοξο τέλος για το παιδί ως θαύμα.

Το βιβλίο του Γιώργου Δουατζή Ο Μουσουργός είναι μια μετωνυμία της αέναης πάλης ανάμεσα στο τραύμα και το θαύμα που συνιστά ίσως τον πυρήνα κάθε δημιουργίας, αν όχι και – δυνάμει τουλάχιστον- κάθε ζωής. Ο ήρωάς του ξεκινά σαν ένα πρόωρο μουσικό ταλέντο που όμως έχει γεννηθεί μέσα στην πιο αποφασιστική απόρριψη, απόρροια των πράξεων και των παραλήψεων μιας ταυτόχρονα παγερής και δεσποτικής μάνας. Ενός μητρικού αρχετύπου/ «κακού» για τον ήρωα αντικειμένου,  που βρίσκει το «ιδανικό» του συμπλήρωμα σε έναν καλών προθέσεων, πλην όμως υποτονικό, νικημένο πριν να πολεμήσει, πατέρα. Η μάνα αρνείται το άγγιγμα. Ο πατέρας αδυνατεί να είναι παράδειγμα. Και ο γέρος παππούς έχει μια σοφία  που  στηρίζει τον Αλέξανδρο την εποχή της μετάβασης του, αλλά που ο  μετά θάνατον φαντασματικός του λόγος δεν αρκεί να στηρίξει τον ήρωα την ώρα των αποφάσεων, την ώρα αυτήν που τα διλήμματα αν παραμείνουν αμείλικτα μπορεί  να στοιχίσουν την ίδια την διχασμένη, την μετέωρη  ζωή  του.

Η παραίτηση  του από την μουσική, κάτι κοινωνικά και βάναυσα επιβεβλημένο  από την μάννα του (Αλέξανδρε παίξε μας κάτι την ώρα που ετοιμάζω τον καφέ)  για λόγους της δικής της  παραιτημένης από τον έπαινο του άλλου ματαιοδοξίας,  επέρχεται μοιραία. Ας πω εδώ σε παρένθεση ότι εντελώς πρόσφατα και εντελώς αναπάντεχα στο πλαίσιο μιας συζήτησης για τον Οιδίποδα, άκουσα μια ίδια ιστορία  πριν από λίγους μήνες στο Πεκίνο, μόνο που ο νέος που μας την εξομολογήθηκε δημόσια κατάφερε να αλλάξει απλώς τομέα καλλιτεχνικής δημιουργίας. Ο ήρωας του Γιώργου Δουατζή, Αλέξανδρος Πετρίδης, αλλάζει ριζικά κατεύθυνση: εκπατρίζεται και στρέφεται στα μαθηματικά και στο κέρδος. Κέρδος από το χρηματιστήριο, όπου ο πόλεμος εκτυλίσσεται, όπως λέει, σε ένα αόρατο και όμως πολύ υπαρκτό πεδίο μάχης, το πεδίο των οικονομικών επιχειρήσεων, γεμάτο παγίδες, ενέδρες, επιθετικές και αμυντικές τακτικές, αντίστοιχες με αυτές, θα προσέθετα, που αναπτύσσουν οι σκακιστές  παίζοντας το blind, σε έναν άυλο χώρο που σπάνια μετράει τις υλικές σε ανθρώπους απώλειες του. Πεδίο μάχης όπου σκοτώνεις τον εχθρό χωρίς να τον αγγίζεις. Ο πρώην δημιουργός  Αλέξανδρος Πετρίδης, δεν αγγίζει τον εχθρό ούτε και την γυναίκα, που είναι γι αυτόν κίνδυνος, αν εξαιρέσουμε τις λίγες φορές που καταφεύγει στον έρωτα της μιας νύχτας, χωρίς συναισθηματική δέσμευση, για να ικανοποιήσει τις ανάγκες της σάρκας του.

Ακολουθεί η ανατροπή της ανατροπής αυτό που ο Αριστοτέλης στην Ποιητική του θα ονόμαζε η περιπέτεια μέσα στην περιπέτεια. Το μόνιμα δακρυσμένο Λονδίνο όπου ζει, μοιάζει για την έκρηξη αυτήν ένας ιδανικός τόπος, και  από δρόμους που κυριαρχούνται από το τυχαίο, το εξαίφνης, ο ήρωας ξαναγίνεται σε μια στιγμή που έχει στοιχεία συντέλειας,  δημιουργικής  μανίας  που συνοδεύεται επιτέλους και από τα δικά του δάκρυα που δεν έχει χύσει μια ζωή, μουσικός. Δεινός εκτελεστής και στην συνέχεια  και συνθέτης. Τις συνθέσεις του δεν θα διεκδικήσει να τις παρουσιάσει και να τις ερμηνεύσει ο ίδιος. Δεν τον ενδιαφέρει όπως λέει η ματαιοδοξία αλλά η υστεροφημία. Με άλλα λόγια άλλη μια φορά αρνείται να «αγγίξει». Αρνείται το πραγματικό. Καταφεύγει σε έναν κόσμο του ανώνυμου καλλιτέχνη  που δεν έχει θέση σήμερα όταν μία υπογραφή παίρνει την θέση του έργου. Και όπου οι επώνυμοι παίζουν το παιχνίδι αν και αυτό μπορεί να είναι μια φούσκα, σαν αυτές που κάθε τόσο σκάνε στο χρηματιστήριο των ιδεών. Γιατί το θεωρεί, όπως λέει, εγωιστικό, αλλά σκεφτόμαστε εμείς, διότι δεν μπορεί να ενώσει δημιουργία και ζωή. Ας μην το ξεχνάμε η υστεροφημία ανήκει στο βασίλειο των νεκρών και το πολύ -πολύ των μελλοθανάτων. (Δυο αιώνες χρειάστηκε για να ανακαλυφθεί ο Σαίξπηρ από τους ρομαντικούς.)

Τα έργα του και ενώ η ζωή του βρίσκεται στο σύνορο ζωής και θανάτου, παραδίδονται από τον αδελφό του, για να τα κρίνει, σε ένα διάσημο μαέστρο, τον Μπάους, πλην  χολερικό  ίσως διότι  δεν είναι ο ίδιος παραγωγικός και δημιουργικός συνθέτης. Ο αδελφός του στον οποίο τα έχει εμπιστευθεί  βιάζεται να τα παραδώσει την ίδια ώρα που κάνει ότι μπορεί για να τον επαναφέρει από το κώμα, να του σώσει την ζωή. Η πράξη του αυτή  αν και τον καταδιώκει  μπορούμε να την δούμε σαν μία ένδειξη αμφιθυμίας απέναντι στον πρωτότοκο αδελφό/ίνδαλμα.  Έτσι βρίσκει την ευκαιρία ο Μπάους να  κλέψει τα έργα του Πετρίδη, να τα παρουσιάσει ως δικά του. Ο Πετρίδης συνέρχεται και ενώ ο αδελφός του δεν του μιλά για την πράξη του εκείνη, αντιλαμβάνεται κάποτε την κλοπή της πνευματικής του περιουσίας.  Η τεράστια επιτυχία του έργου του  που έχει κλέψει ο Μπάους, επαναφέρει πιο έντονα το δίλημμα του: Να σκοτώσει  τον Μπάους  ή την δική του ματαιοδοξία;  Να διαλέξει  την ζωή του  έργου του ή την δική του;  Να αποκαλύψει τον διάσημο απατεώνα,  και μαζί μ’ αυτόν την δική του ματαιοδοξία, δηλαδή την εν ζωή διεκδίκηση της δόξας, ή να προτιμήσει την υστεροφημία που δικαιούνται οι νεκροί, που ισοδυναμεί με το δικαίωμα στον θάνατο; Την τελική απόφαση, μία ακόμα ανατροπή, θα ανακαλύψει ο αναγνώστης του βιβλίου. Οι νεκροί δεν αγγίζουν και δεν χαίρονται. Η υστεροφημία τους είναι μια δόξα που μπορούν να χαρούν μόνον όσοι μένουν πίσω τους, υπό τον όρο φυσικά να έχουν διάθεση να θυμούνται. Η κάθαρση  είναι  υπόθεση των ζωντανών.

Μένουν λίγες ακόμη σκέψεις γι αυτό που θα έλεγα την μετωνυμία των περιπετειών του ταλέντου: Φυλακισμένο στο πεδίο της μητρικής εντολής, μιας εντολής που στερείται ή μάλλον αρνείται την αγάπη, το ταλέντο παγιδεύεται, αυτοκαταργείται. Απελευθερωμένος από μια τυχαία  τραυματική συγκυρία, από το τυχαίο που ενοχλεί όλους τους συστηματικούς σαν αυτόν ανθρώπους, σαν τους σκακιστές που παίζουν τυφλό σκάκι είτε τους οικονομικούς προγραμματιστές, αλλά που γράφει την ιστορία όταν αυτή ξεπερνά το πεδίο της αναγκαιότητας, ο Πετρίδης ξαναγίνεται ο μουσικός. Ένας μουσικός που θα εκφράσει όλα εκείνα που ενέδρευαν, όπως θα έλεγε ο Καβάφης, στοιβαγμένα μέσα του. Ένα ποτάμι δημιουργίας βρίσκει ξανά το δρόμο του και αναδύεται στην επιφάνεια. Δεν θα μπορέσει όμως να κάνει να καρποφορήσει ο κόσμος του δημιουργού. Η αναγκαιότητα, η μητρική εκείνη εντολή που αρνούνταν, απαγόρευε το άγγιγμα του ποθητού αντικειμένου θα κυριαρχήσει μέσα από την  μεταμόρφωσή της σε ιδεολόγημα. Η ματαιοδοξία, ελάττωμα της ζωής, απαγορεύεται. Μένει η υστεροφημία, κρύα σαν τους μεταθανάτιους  επαίνους που μουχλιάζουν στις επιτύμβιες πλάκες των νεκροταφείων: Sic transit Gloria.  Εδώ κείται ένας δημιουργός που δεν χάρηκε την ματαιότητα. Ας μην το ξεχνάμε. Ματαιότητες είχε ονομάσει ο φανατικός καλόγερος Σαβοναρόλα, όλα τα καλλιτεχνήματα και τα στολίδια όλες τις χαρές της ζωής, που επιβάλλονταν στους ενοχοποιημένους Φλωρεντίνους να ρίχνουν σε ειδικές γιορτές στην πυρά.                   

Ο Μουσουργός του Γιώργου Δουατζή των νεότευκτων εκδόσεων Στίξις, είναι ένα βιβλίο, το οποίο αιχμαλωτίζει τον αναγνώστη με τη γρήγορη αφηγηματική του πλοκή και τον καθιστά κοινωνό του ιδεολογικού του μηνύματος.

Η όλη ιστορία ξετυλίγεται μέσα από τις αφηγηματικές φωνές του Αλέξανδρου, που είναι και ο βασικός ήρωας του έργου, του αδελφού του Ανδρόνικου, του παππού και της μητέρας. Ειδικότερα μάλιστα δίνεται ξεχωριστή έμφαση στο λόγο των πρωταγωνιστικών μορφών και μάλιστα διαπιστώνουμε μια καινοτομία που σχετίζεται με την έμφαση που δίνεται μέσα από το τυπωμένο κείμενο. Έτσι οι πρωταγωνιστικές μορφές, λόγου χάρη, όταν θέλουν να τονίσουν κάτι  το γράφουν με πλάγια στοιχεία. Ο Αλέξανδρος ειδικότερα χαρακτηρίζεται ως μουσική διάνοια και αλλού ο ήρωας διερωτάται: Δεν θεωρείς σοβαρούς αυτούς που σου δίνουν πνευματική τροφή; Θα έλεγα ότι αυτές οι κειμενικές παρεμβάσεις μεταφέρουν απτά τα πολλαπλά ιδεολογικά μηνύματα του έργου και αποτελούν ξεχωριστά κείμενα μέσα στο κείμενο,  όπως συμβαίνει ευδιάκριτα με το παιγνίδι με τη λέξη συν-ουσία που χαρακτηρίζει τη στάση του Αλέξανδρου απέναντι στο ερωτικό γίγνεσθαι.

Το αφήγημα αποτελεί μια ξεχωριστή περίπτωση διαπροσωπικών σχέσεων, πράγμα που μας οδηγεί στο χώρο των ανθρωπίνων εντάσεων, αλλά και των συμπεριφορών με τις αντιπαραθέσεις και τις συγκλίσεις των ηρώων. Θα μπορούσαμε να διακρίνουμε στο έργο ένα χάρτη της συναισθηματικότητας που εκτείνεται από την απλή συγκίνηση μέχρι την ισχυρότατη συναισθηματική ένταση. Ο Αλέξανδρος  κινείται στους χώρους της άρνησης να υποταχθεί σε ένα καταπιεστικό καθεστώς που το αντιπροσωπεύει η μητέρα. Ο Ανδρόνικος είναι πιο γήινος και περισσότερο πρακτικός, ενώ ο παππούς αντιπροσωπεύει την πείρα των χρόνων του και μπορεί κάποτε να παίξει το ρόλο του σοφού οδηγού.  Οι διάλογοι μάλιστα των προσώπων, με την εναλλαγή κορύφωσης και χαλάρωσης, προσθέτουν ένα ακόμη στοιχείο στην αληθοφάνεια του έργου.

Έχουμε όμως και κορυφώσεις των ψυχικών καταστάσεων· η πιο χαρακτηριστική είναι η αποκάλυψη της μουσικής. Ο πρωταγωνιστής αποτελεί μια μουσική ιδιοφυΐα και ενώ δεν κοινοποιεί ο ίδιος το έργο του, αυτό έρχεται ερήμην του στη δημοσιότητα, από τον διευθυντή της Φιλαρμονικής ορχήστρας του Βερολίνου.

Και εδώ νομίζουμε πως έχουμε το βασικό μήνυμα του έργου. Τα κορυφαία έργα της τέχνης δεν εξαρτώνται από το όνομα του δημιουργού τους, αλλά αποτελούν τα ίδια μια απόλυτη αξία. Λειτουργούν πέρα από τον τόπο ή το χρόνο που γράφονται και η αναγνώρισή τους είναι πάνδημη.  

Αλλά ο ανθρώπινος παράγοντας υπεισέρχεται σε όλα αυτά. Ο σφετερισμός οδηγεί στην έκρηξη του θυμού, που ενώ θα περιμέναμε να οδηγήσει σε συγκρουσιακές καταστάσεις από τη μεριά του πρωταγωνιστή, οδηγεί σε μια απόλυτη άρνηση να δεχτεί το σφετερισμό. Και στο σημείο αυτό έχουμε ένα είδος έσχατης θυσίας του ήρωα που τον εξυψώνει στα μάτια του αναγνώστη.

Είναι τόσο μεγάλη η ταύτιση του αφηγητή με τον καθοδηγητικό ρόλο της τέχνης και την αναγνώριση του δημιουργού ώστε, όταν φτάνουμε στο κρίσιμο σημείο της απονομής της δικαιοσύνης, χρησιμοποιεί έναν ιεροπρεπή λόγο που παραπέμπει στις Ερινύες και την κάθαρση. Με τον τρόπο αυτό ο συγγραφέας εντάσσει το έργο του σε μια παράδοση που υπερβαίνει το σήμερα και συγκεφαλαιώνει την δραματική ένταση αιώνων. Η ίδια η τέχνη μέσα από τις λειτουργίες της είναι αυτή που αποκαθιστά την κατάσταση ισορροπίας και επαναφέρει τις αξίες στη σωστή τους θέση.

Πέρα όμως από τη βασική αφηγηματική γραμμή υπάρχουν και άλλες καταστάσεις όπως η καταπίεση και η υπέρβασή της, η αδελφική αγάπη, ο λυτρωτικός κάποτε λόγος των μεγαλύτερων, αλλά και το μεγάλο πρόβλημα της εποχής μας που είναι η αναζήτηση τύχης σε χώρους έξω από την Ελλάδα.  Έτσι, μέσα από μια ιστορία γραμμένη για τον καταλυτικό ρόλο της μουσικής έχουμε μια πολυεπίπεδη σύνθεση που καλύπτει καθημερινές καταστάσεις, αλλά και τα κυρίαρχα προβλήματα της εποχής μας.

Πιστεύουμε πως Ο Μουσουργός αποτελεί μια θαυμαστή κορύφωση στη συγγραφική πορεία του Γιώργου Δουατζή. Αποδεικνύεται μάστορας στο λόγο και ανατόμος των ψυχικών καταστάσεων. Η χρήση των διαφορετικών φωνών, αλλά και των διαφορετικών οπτικών είναι τα στοιχεία εκείνα που καταξιώνουν το έργο στη συνείδηση του αναγνώστη. Το έργο προσφέρει εναλλαγές, αλλά πάντα διατηρεί μια αξιοζήλευτη ενότητα. Το μήνυμά του μάλιστα ότι το έργο τέχνης αποτελεί μια απόλυτη αξία και πως η κάθαρση ακολουθεί την παραβίαση ολοκληρώνει θαυμαστά το έργο που ονομάζεται Ο Μουσουργός. Ταυτόχρονα το αφήγημα  μιλάει σε επίπεδο βάθους για την ευτυχία, αλλά και τη δοκιμασία τού να ασχολείσαι με την τέχνη. Η ιδέα υπερβαίνει το παράδειγμα και αυτό αποτελεί ένα από τα βασικά γνωρίσματα του έργου του Γιώργου Δουατζή, ο οποίος  μας αφήνει να χαιρόμαστε ως αναγνώστες τα δημιουργήματά του, αλλά ταυτόχρονα να συνδιαλεγόμαστε νοερά με το μυθικό και ιδεολογικό του σύμπαν.

Ο Απόστολος Μπενάτσης για τον Μουσουργό του Γ. Δουατζή

Η Τούλα Ρεπαπή για το Μουσουργό του Γιώργου Δουατζή

Ο Δήμος Χλωπτσιούδης για το Μουσουργό του Γιώργου Δουατζή

Ο Γιώργος Ρούσκας για το Μουσουργό του Γιώργου Δουατζή

The post Ο Μουσουργός – Είπαν Έγραψαν first appeared on Γιώργος Δουατζής.]]> https://douatzis.gr/2014/01/14/rigopoulou/ Tue, 14 Jan 2014 16:03:16 +0000 https://douatzis.gr/site/index.php/2014/01/14/2-531/ Ανάμεσα στο θαύμα και το τραύμα της Πέπης Ρηγοπούλου* Ένα παιδί θαύμα. Ή μήπως πρέπει να πούμε απλώς ένα παιδί, το κάθε παιδί; Ένα παιδί που περπατά, που μιλά, μια σειρά από θαύματα! Πολλώ μάλλον αν ένα παιδί αρχίσει να ζωγραφίζει με τους γύρω του να λένε πως έτσι που πάει θα γίνει ο μέλλων Πικάσσο ή […]

Ο Μουσουργός γράφηκε τον Αύγουστο του 2016 στο Ρέθυμνο. Ήταν από τις φορές που καθημερινά έγραφα απερίσπαστα και ξαφνιάστηκα κι εγώ από την ταχύτητα ωρίμανσης του βιβλίου. Το έργο βασίστηκε σε μια ιδέα του ανεψιού μου Αστυάνακτα Κανακάκη, κυρίως ως προς την ανάγκη δημιουργίας και τον διχασμό που οι συνθήκες φέρνουν στους ανθρώπους ανάμεσα στην επιθυμία καλλιτεχνικής δημιουργίας και τον βιοπορισμό, αλλά και ως προς μέρη της πλοκής του μύθου.

Πρόκειται για ένα πεζογράφημα, του οποίου ο ήρωας είναι χρηματοοικονομικός σύμβουλος και εν κρυπτώ συνθέτης κλασικής μουσικής. Μετά από περιπέτειες της υγείας του, τρικυμιώδεις ψυχολογικές καταστάσεις και σειρά διλημμάτων για την αποκάλυψη ή μη της κρυφής ιδιότητάς του, βλέπει το έργο του να γίνεται ευρέως γνωστό στις μεγαλύτερες μουσικές σκηνές της Ευρώπης, ενώ κανείς δεν γνωρίζει ότι τα έργα είναι δικά του.

Από το οπισθόφυλλο:
Η ζωή του Αλέξανδρου, διχασμένη.
Τα διλήμματα, μεγάλα.
Οι στιγμές των αποφάσεων, οριακές.
Η εκπλήρωση και η ματαίωση των ονείρων, κυρίαρχες.
Η τέχνη απέναντι στη στυγνή καθημερινότητα και το κέρδος.
Η καταδίκη και ο θάνατος της ματαιοδοξίας, πεπρωμένο.
Οι Ερινύες δικαιώνονται με την κάθαρση.