«γιατί πώς θα ξημέρωνε
χωρίς ωδές τραγούδια ποιήματα
και κόκκινα παπούτσια»
Γ. Δουατζής

Αν τα Ερωτικά του Ρίτσου¹ χαράσσουν μία ρωγμή, εκ πρώτης όψεως, στο συνολικό έργο του ποιητή εξ αιτίας μίας γλώσσας που έρχεται σε αντίθεση με το ‘‘στρατευμένο’’ του έργου του, τότε, τηρουμένων των αναλογιών και των ιδιαίτερων παραμέτρων, θα μπορούσε να λεχθεί ότι και το λυρικό έργο του Γιώργου Δουατζή είναι απομακρυσμένο από την μέχρι σήμερα παραγωγή του εξ αιτίας ακριβώς αυτής της λυρικότητας που τον αποστασιοποιεί φαινομενικά από μία μαχητική και μάχιμη ποίηση, στην οποία τον έχουμε, αν όχι συνηθίσει, τουλάχιστον δει στα όψιμα έργα του², τα οποία συνδέονται στενά με την υφιστάμενη πραγματικότητα.

Τα πράγματα όμως δεν είναι έτσι, καθώς και στον λυρικό λόγο του Δουατζή είναι εγκατεσπαρμένα εκείνα τα στοιχεία που έχουν στενή συνάφεια τόσο με τον ρόλο του ποιητή όσο και της ποίησης εν σχέσει με την κοινωνία. Ο λυρικός λόγος αν και ερωτικός και σε ορισμένα σημεία ηδύπαθος, παραμένει κοινωνικός, ζητά την (επι-)κοινωνία με τον αναγνώστη και το συλλογικό Υποκείμενο. Ο ερωτικός λόγος του ποιητή δεν είναι η μονήρης φωνή και ο μελαγχολικός αναστεναγμός ενός Υποκειμένου που επιθυμεί να συζευχθεί ένα ποθητό Αντικείμενο˙ είναι ο στιβαρός, γεμάτος πνοή και ένταση λόγος ενός ποιητή που και με το ένδυμα του ερωτισμού προσπαθεί να νοηματοδοτήσει μία ιδεολογική περιοχή, την οποία στηρίζει και πρεσβεύει με το όλο έργο του.

Μέσα από μία εξεταστική διαδικασία θα γίνει μία απόπειρα ανάδειξης αυτής της θέσης και επιπλέον θα διαφανεί η δόμηση του λυρικού λόγου του Γ. Δουατζή. Όχημα για αυτή τη δοκιμή θα αποτελέσει η σύνθεση Τα κόκκινα παπούτσια³.

Αρχικά πρέπει να επισημάνουμε ότι τα Κόκκινα παπούτσια αποτελούν γραμματολογικώς ποιητική σύνθεση χάρη στον διάλογο που πραγματοποιεί κάθε μέρος της σύνθεσης με τις φωτογραφίες που παρατίθενται δίπλα από αυτό. Βρισκόμαστε δηλαδή μπροστά σε μία νεωτερική ποίηση, η οποία εκτός από τον λόγο κάνει και χρήση της εικόνας προκειμένου να μεταδώσει το μήνυμα και να αισθητοποιήσει. Η διαπλοκή λοιπόν λόγου και εικόνας καθιστά τα Κόκκινα παπούτσια σύνθεση, και έτσι τα όρια των ειδών συμμειγνύονται δίνοντας στον αναγνώστη μία οπτική και αναγνωστική συνάμα ποιητική εμπειρία⁴.

Έχοντας διευκρινίσει το αμιγώς τεχνικό μέρος μπορούμε να πούμε, ξεκινώντας αντίστροφα, δηλαδή από τη δόμηση του λυρικού λόγου στην εν λόγω σύνθεση, ότι ο ποιητής, όπως αναφέρει στο εν είδει προλόγου σημείωμα που προτάσσεται του κυρίως κειμένου⁵, μετουσιώνει ένα πραγματικό γεγονός σε ποίηση. Το σημείωμα μας πληροφορεί, κυριολεκτικά, για του λόγου το αληθές και έτσι, πριν ακόμα προχωρήσουμε στην κυρίως ανάγνωση, έχουμε τοποθετηθεί στο χωροχρόνο και έχουμε εισχωρήσει στην ατμόσφαιρα που επιδιώκει να μας υποβάλει το ποιητικό Υποκείμενο⁶.

Οι πρώτοι στίχοι⁷ (1-12) σηματοδοτούν το αντικείμενο αναφοράς τους που είναι τα κόκκινα παπούτσια. Πρόκειται, θα λέγαμε, για μία αρχική κατάσταση στην οποία το ποιητικό Υποκείμενο με έναν λόγο δυναμικό προσπαθεί να υποβάλει την χρωματική εικόνα και να της δώσει ένα σημασιακό βάρος με τους προσδιορισμούς που παραθέτει δίπλα από το χρώμα, με σκοπό να φορτίσει εν τέλει το αντικείμενό του. Ιδιαίτερα η καταληκτική διατύπωση

      Παπούτσια κόκκινα    10
σε κίνηση
Αέρας φωτιά και θάνατος

με την έμφαση στην αέναη κίνηση που επιτείνεται από δύο φυσικά στοιχεία και την απόλυτη και αμετακίνητη δύναμη του θανάτου συμβάλλει στο να κατασταθεί αυτό το αντικείμενο, τα παπούτσια, σημαντικό τόσο για το ποιητικό Υποκείμενο όσο και καθεαυτό σημαντικό. Στην αμέσως επόμενη ενότητα (13-41) το ποιητικό Υποκείμενο γίνεται σαφέστερο και, εμμέσως πλην σαφώς, μας λέει ότι αυτά τα κόκκινα παπούτσια φοριούνται από μία γυναίκα. Εδώ ο λόγος γίνεται μεστός, ερωτικός και σαρκικός (με την έννοια της έμφασης στο σώμα). Η γυναίκα περιγράφεται μέσω των παπουτσιών με εικόνες ερωτικής έντασης: 

Δεν ήξερε κανείς
πόσα αρσενικά κύτταρα
         ξέμειναν στα παπούτσια της     15
[…]
πόσα αναφιλητά συντρόφεψαν
                        το φευγιό της             30
στηριγμένο σε αυτά τα ίδια
κόκκινα σε κίνηση παπούτσια
[…]

Αξίζει εδώ να προσέξουμε ότι η γυναίκα νοηματοδοτείται και σημασιοδοτείται εν ολίγοις μέσω των παπουτσιών. Αυτά έλκουν την προσοχή του ποιητικού Υποκειμένου και αυτά ποιητικοποιούν το σώμα της γυναίκας και της δίνουν

την ανδαλουσιάνικη
           τσιγγάνικη       25
σκούρα
ολέθρια
κόκκινα ολέθρια

‘‘αξία’’ της, η οποία έχει συναρπάσει το ποιητικό Υποκείμενο. Μέσω των παπουτσιών μαθαίνουμε για την ταυτότητα της γυναίκας και τη ζωή της που είναι άρρηκτα συνυφασμένη με τα παπούτσια.

Το ποιητικό Υποκείμενο έχοντας δώσει έμφαση στην κίνηση που χαρακτηρίζει τα παπούτσια μάς εισάγει στην λειτουργία τους με την διατύπωση

Τόπος ο χορός

Σε αυτή την ενότητα (42-90) ο χορός παρουσιάζεται ως ένα είδος τελετουργίας, μυσταγωγίας αινιγματικής, καθώς το ποιητικό Υποκείμενο διερωτάται:

            Κι έλεγες      50
ποιός κινάει αλήθεια πρώτος
τη μοναδική τέλεση
[…]
η μουσική
ή
το παλλόμενο κορμί της;

Είναι μεγάλης σημασίας αυτή η διατύπωση, επειδή τίθεται το ερώτημα, αν ο εξωτερικός παράγοντας εκκινεί τη λειτουργία ή ο εσωτερικός. Και ακριβώς σε αυτό το σημείο βρισκόμαστε μπροστά σε ένα αλληγορικό κατά το μάλλον ή ήττον ερώτημα περί ποιητικής, το οποίο το ποιητικό Υποκείμενο δεν μπορεί μέχρι στιγμής να ερμηνεύσει. Παρά ταύτα ο χορός, σε αυτό το στάδιο, είναι που νοηματοδοτεί τη γυναίκα. Το σώμα της καθίσταται μέσο για την ιερουργία. Και αυτό το μέσο επιτελεί την καλλιτεχνική έκφραση που σηματοδοτείται από τον χορό. Και πρέπει σε αυτό το σημείο να πούμε ότι ο χορός ανάγεται σε καλλιτεχνική έκφραση, διότι αφ᾿ ενός μεν αυτός διαθέτει εγγενώς κάποιες ιδιότητες που τον αίρουν πάνω από τη σφαίρα μίας απλής τέλεσης βημάτων και αφ᾿ ετέρου γιατί συνδέεται με τα κόκκινα παπούτσια.

Ως προς το πρώτο, το ποιητικό Υποκείμενο μας δίνει το ίδιο τις ιδιότητες του χορού που τον χαρακτηρίζει 

παλιό σαν άνθρωπο
ευαίσθητο σαν αγάπη
          παθιασμένο σαν έρωτα      70
υψωμένο σαν ιδανικό
χρήσιμο σαν αγώνα
όμορφο σαν αγαπημένη
ζεστό σαν αγκαλιά
          απέραντο σαν ωκεανό      75

Όλα αυτά τα επίθετα συνδυαζόμενα με το σχήμα της παρομοίωσης υποβάλλουν τον χορό ως αξία πρωτίστως για το ποιητικό Υποκείμενο. Επιτείνοντας όμως και κάνοντας ακόμα αιχμηρότερη την έκφρασή του το ποιητικό Υποκείμενο επισφραγίζει ρητώς την καλλιτεχνική αξία του χορού και τον χορό ως έκφραση δηλώνοντας ότι ο χορός κ α ι επειδή συνδέεται με τα κόκκινα παπούτσια αποκτά αξία:

Τώρα που κοκκίνισε ο ορίζοντας
αυτά χορεύουν με ρυθμό
       οδηγητή ψυχών και μουσικών     90

Άρα, τα κόκκινα παπούτσια εκ του αυτομάτου, θα έλεγε κανείς, ενέχουν το απαραίτητο συστατικό του χορού που είναι ο ρυθμός και έτσι αυτός κανονίζει τις ψυχές και τη μουσική, δηλαδή τόσο το σώμα στον βηματισμό και την ψυχική διάθεση του χορευτή όσο και τη μουσική ως εξωγενή παράγοντα που θεραπεύει και συνεπικουρεί τον χορό.

Περνώντας στην τελευταία ενότητα (91-139) το ποιητικό Υποκείμενο εμφανίζει ξεκάθαρα πλέον και τον ποιητή με την διαφορά όμως ότι τον τοποθετεί ουσιαστικά σε μία χωροχρονική απόσταση, αν και κατά το ήμισυ (έως τον στίχο 120) φαίνεται να διχάζεται το πρόσωπό του ανάμεσα

σε κείνο το υπόγειο της Μαδρίτης

και σε έναν άλλο χώρο. Η φράση:

τότε και πάντα

επιτείνει αυτή τη χωροχρονική απόσταση/διαφορά, καθώς το λέξημα «τότε» σηματοδοτεί το χρόνο της εμπειρίας στη Μαδρίτη ενώ το υπόρρητο «τώρα» έναν άλλο χωροχρόνο, αυτόν του ποιητικού εργαστηρίου.

Παρά ταύτα, αν και στο ήμισυ της ενότητας βλέπουμε τον ποιητή ως μία άλλη persona μέσα στη σύνθεση, παρακάτω (120-139) τον βλέπουμε να ταυτίζεται με το ποιητικό Υποκείμενο, διότι αυτό μιλά στο α΄ πρόσωπο και παρατηρούμε κατ᾿ αυτό τον τρόπο την ανάδυση του ποιητικού Εγώ.

Η ενότητα ‘‘διχάζεται’’ ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν˙ το παρελθόν με τον χορό, τη γυναίκα και τα κόκκινα παπούτσια και το παρόν με τη συγγραφή του ποιήματος. Αυτή η διαφορά προκαλεί την ανάδυση της μνήμης, η οποία ζωοποιεί τις αναμνήσεις του ποιητικού Υποκειμένου, αν και κατ᾿ ουσίαν αυτές αποτελούν τη ζωή, καθώς

[…]
η Ποίηση δεν έχει τέλος

Οι ωδές στην κόκκινη φωτιά
                στα κόκκινα παπούτσια          125
δεν έχουν τέλος
[…]
Ζωή
              Ποίηση έρωτας κι ωδές     135
   δεν έχουν τέλος

Βλέπουμε δηλαδή έναν συνταυτισμό της ποίησης, της ζωής και των κόκκινων παπουτσιών. Η ποικίλη επανάληψη της φράσης «δεν έχει τέλος» δηλώνει μία διαρκή, μία αέναη κίνηση όχι τόσο προς ένα φιλοσοφικό ἄπειρον αλλά προς μία κίνηση που δίνει ζωή, στην πραγματικότητα προς την ίδια τη ζωή. Οι καταληκτικοί στίχοι είναι πρόδηλοι:

γιατί πώς θα ξημέρωνε
χωρίς ωδές τραγούδια ποιήματα
και κόκκινα παπούτσια

Εδώ τελικά τα κόκκινα παπούτσια συγκαταλέγονται στην ποίηση αλλά η ποίηση, όπως είδαμε, ταυτίζεται με τη ζωή και έτσι αυτά είναι και τα ίδια ζωή, δίνουν και τείνουν προς τη ζωή.

Συμπερασματικά λοιπόν, απ᾿ όσα είδαμε μέχρι στιγμής, μπορούμε να πούμε, σπάζοντας τους κώδικες του ποιητικού κειμένου, ότι τα κόκκινα παπούτσια είναι η ζωή, η οποία ενέχει την ποίηση ως καλλιτεχνική έκφραση και ερέθισμα αλλά και αντίστροφα, ότι δηλαδή είναι η ποίηση που έχει μέσα της τη ζωή και την κάνει δρώσα και αενάως κινούμενη.

Έχοντας διεξέλθει το πρώτο σκέλος του αναπτύγματος και αποκωδικοποιώντας κατά κάποιο τρόπο το ποιητικό κείμενο, θα προχωρήσουμε στο δεύτερο σκέλος που αφορά τις ιδεολογικές συνισταμένες της σύνθεσης Τα κόκκινα παπούτσια και ειδικότερα το ρόλο του ποιητή και της ποίησης εν σχέσει με την κοινωνία, δηλαδή το πώς ο Δουατζής μέσα από έναν λόγο λυρικό κατορθώνει να προσδώσει στο ποιητικό κείμενο τόλμη ιδεολογική και πυγμή αγώνα προκειμένου να το καταστήσει όχι επίκαιρο αλλά φορέα ενός κοινωνικού μηνύματος.

Το κειμενικό υλικό για αυτού του είδους την προσέγγιση αντλείται κυρίως από τη τελευταία ενότητα (91-139) στην οποία εμφανίζεται ο ποιητής. Και θα λέγαμε ότι η εν λόγω ενότητα είναι πρόσφορη, διότι αφ᾿ ενός παρουσιάζεται και στη συνέχεια ταυτίζεται η persona του ποιητή με το ποιητικό Υποκείμενο και αφ᾿ ετέρου διότι το τελευταίο μιλά ξεκάθαρα για την ποίηση, τόσο για την ποιητική του όσο και για τη λειτουργία της, το είδος της και εν τέλει την ποιότητά της (όχι την αξιολογική αλλά την ιδεολογική).

Πρέπει λοιπόν να πούμε ότι στο πρώτο ήμισυ (91-120) της ενότητας η ιδεολογική φόρτιση προκαλείται μέσω των εικόνων και των ιχνών που εμφανίζονται στο κείμενο με την υπόρρητη δήλωσή τους ενώ στο δεύτερο ήμισυ (121 κ. ε.) η φόρτιση υποβάλλεται μέσω των εικόνων – και μόνο με αυτές.

Στο πρώτο ήμισυ, όπου παρουσιάζεται ο ποιητής, πέρα από την καθαρή εικόνα που δίνει το κείμενο – της γυναίκας που χορεύει – ,υπεισέρχεται, με μία ίσως δεύτερη ανάγνωση, και η εικόνα ενός δέντρου. Η γυναίκα γίνεται αίφνης ένα δέντρο

με το βλέμμα στον ουρανό
          τα πόδια στέρεα στη γη      100

Αυτή η εικόνα του δέντρου συμβολίζει είτε την ποίηση, αν τα κόκκινα παπούτσια συμβολίζουν τη ζωή, όπως δείξαμε, είτε την ίδια τη ζωή. Το σημαντικό είναι ότι τα παπούτσια

κόκκινα αυτοδύναμα
[…]στηρίζουν φαντασιώσεις
ομορφιά
            αλήθεια      105
δύναμη
έξαρση
αντάρα
πόνο

Η παράθεση αυτών των ουσιαστικών – που κατά μία έννοια είναι αλληλένδετα – εξυπηρετεί το σχήμα της αναλογίας: όπως η γυναίκα με το βλέμμα στον ουρανό και τα πόδια καρφωμένα στη γη (εδώ φαίνεται η μνήμη να την ακινητοποιεί έστω και στιγμιαία) στέκεται πάνω στα κόκκινα παπούτσια που ουσιαστικά δεν στηρίζουν το σώμα αλλά ένα ιδεατό συνονθύλευμα συναισθημάτων ενσαρκωμένο από φαντασιώσεις/ ομορφιά/ αλήθεια/ δύναμη/ έξαρση/ αντάρα/ πόνο, έτσι και το δέντρο με τα κλαδιά στον ουρανό και τις ρίζες στη γη υπάρχει, ζει, επιβιώνει προκειμένου να εσωκλείει στον κορμό του τις φαντασιώσεις, την ομορφιά κ. τ. λ. Σε αυτό όμως το μοντέλο υπάρχουν δύο διάτρητα σημεία που αποδυναμώνουν αυτού το είδους την ανάγνωση: α) τα παπούτσια δεν χωρούν στην αλληγορία και β) η αλληγορία είναι φαινομενικά (δηλαδή ιστορικογραμματολογικώς) αστήρικτη και ανερμάτιστη.

Για να λύσουμε αυτά τα δύο προβλήματα πρέπει να κάνουμε κάποιες επισημάνσεις. Κάλλιστα λοιπόν τα παπούτσια θα μπορούσαν στο αναλογικό μας μοντέλο να παίξουν τον ρόλο του χώματος πάνω στο οποίο στηρίζεται το δέντρο, διότι το χώμα είναι αυτό που το τρέφει και το ζωοποιεί. Επομένως, το χώμα συμβολίζει τη ζωή και κατ᾿ αυτό τον τρόπο το μοντέλο μας ευσταθεί. Όμως θα ήταν αυθαίρετος ένας τέτοιος ισχυρισμός και μάλιστα με τις αναλογίες και τις αλληγορίες που προσπαθούμε να δείξουμε, αν δεν είχε κάποια ερείσματα. Πράγματι λοιπόν, και για να προσπεράσουμε και τον δεύτερο σκόπελο, όχι μόνο το μοντέλο αλλά και η εικόνα βρίσκουν την ακριβή αντανάκλασή τους στον Ρομαντισμό, όπου το μοτίβο του δέντρου απαντάται ως αλληγορία της ποίησης ή και του ίδιου του ποιητή⁸. Και ακριβώς σε αυτό το σημείο βλέπουμε το προφανές, ότι το σώμα της ποίησης έχει μέσα του όλα αυτά τα ουσιαστικά που χρησιμοποίησε το ποιητικό Υποκείμενο. Τοποθετώντας την αλληγορία στα ρομαντικά συμφραζόμενα μπορούμε να παρακολουθήσουμε την ποίηση, η οποία στηρίζεται πάνω στη ζωή, τον άνθρωπο, την κοινωνία, να φέρει όλα αυτά τα οποία φέρει και το πεδίο πάνω στο οποίο στηρίζεται: τις φαντασιώσεις, την ομορφιά και την αλήθεια της κοινωνίας, δηλαδή την «Ψυχή του Λαού» από την οποία εκπηγάζουν και η δύναμη, η έξαρση, η αντάρα και ο πόνος, δηλαδή η κοινωνική πάλη⁹.

Ας προχωρήσουμε όμως την διαδικασία μας. Οι αμέσως επόμενοι στίχοι (110-120) είναι ένα διακείμενο, φέρουν τα ίχνη μίας άλλης ιδεολογικής πρόσληψης. Ας ακούσουμε το ποιητικό Υποκείμενο: 

          Ζωή      110

που παίζεται σε δυο στιγμές
καθώς τα φονικά
όταν η ιδρωμένη εκδίκηση
λάμπει στο φως του φεγγαριού

            Εικόνες κόκκινες      115
σημαδεύουν τη μνήμη
με τραγούδια μακρινά
Ανδαλουσίας
ενός Φεντερίκο Γκαρθία
            με τα περιστέρια αγκαλιά      120

Εδώ τα κειμενικά δεδομένα είναι, θα λέγαμε, περισσότερα και μας βοηθούν να ανακαλύψουμε πτυχές του έργου. Εκτός από το πρόδηλο του πράγματος, ότι το ποιητικό Υποκείμενο συνειρμικά μέσω του φλαμέγκο και της Μαδρίτης φαίνεται να ενθυμείται ένα «σήμα κατατεθέν», τον Lorca, υπάρχει και ένα υποδόριο μήνυμα, ένα διακείμενο και ένα ιδεολογικό ίχνος που αξίζει να επισημανθούν.

Οι στίχοι 110-114 αποτελούν ένα διακείμενο εύκολα ανιχνεύσιμο˙ γίνεται αναφορά στον Ματωμένο γάμο του Lorca¹⁰. Λεξήματα όπως «φονικά», «εκδίκηση», «φεγγάρι» παραπέμπουν άμεσα και βρίσκουν την, σχεδόν, απόλυτη αντανάκλασή τους στο έργο του Lorca. Ακόμη παρατηρούμε μία επαλήθευση του σκεπτικού, όταν παρακάτω αναφέρεται ρητά και το όνομα του ισπανού δημιουργού. Σε εκείνους επίσης τους στίχους (115-120) γίνεται και μία έμμεση αναφορά και σε άλλο έργο του εν λόγω δημιουργού, καθώς τα

τραγούδια μακρινά
Ανδαλουσίας

παραπέμπουν στο έργο Romancero Gitano¹¹. Αυτά τα δεδομένα αρκούν βέβαια για να εντοπίσουμε τις λογοτεχνικές οφειλές του Δουατζή αλλά η τοποθέτησή τους σε αυτό το σημείο του έργου και η συγκεκριμένη αναφορά δεν είναι τυχαία. Ο Lorca με τη δραματική τριλογία του Γέρμα¹² –Το σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα¹³–Ματωμένος Γάμος υπογραμμίζει την πειθήνια υποταγή των γυναικών που αποζητούν την ελευθερία στην παραδοσιακή κοινωνία της ισπανικής υπαίθρου, η οποία τους αρνείται την κοινωνική και ερωτική ισότητα. Επίσης το Romancero Gitano είναι ένα έργο στο οποίο, εκτός από ένα cult, σήμερα, στοιχείο, βρίσκουμε τις οφειλές (κυρίως πνευματικές-ιδεολογικές) του Lorca, δηλαδή τα πρότυπα και τα στοιχεία εκείνα της λαϊκής και εντόπιας παράδοσης, τα οποία θα χρησιμοποιηθούν ως ιδεολογικοί και πολιτισμικοί δείκτες στο έργο του. Οι αναφορές ακόμη στον ίδιο τον Lorca με τις

εικόνες κόκκινες      115

υποσυνείδητα φέρνουν στο νου την εκτέλεσή του ενώ η εικόνα του ποιητή 

με τα περιστέρια αγκαλιά      120

– και εδώ ας μας επιτραπεί ένα πραγματολογικό σχόλιο – που παραπέμπει άμεσα στο άγαλμα του ποιητή στην πλατεία Santa Ana της Μαδρίτης λειτουργούν ως δείκτες φόρτισης της ανάγνωσης. Όλες αυτές οι αναφορές υπογραμμίζουν τον ρόλο του ποιητή, ο οποίος πρέπει να είναι μέρος της εποχής του και να υπερασπίζει έμπρακτα το έργο του. Σκοπός του ή τουλάχιστον ένας από τους σκοπούς του πρέπει να είναι η δείξη μέσω της καλλιτεχνικής έκφρασης των κοινωνικών προβλημάτων και ο προβληματισμός πάνω σε αυτά. Οι αναφορές στα συγκεκριμένα έργα λειτουργούν ως δείκτες μιας – ας μας επιτραπεί και εδώ η έκφραση – ιδεολογικής ποιητικής.

Περνώντας τώρα στο δεύτερο ήμισυ της ενότητας (121-139), παρατηρούμε ένα τελικό και ξεκάθαρο ξεδίπλωμα του λόγου του ποιητικού Υποκειμένου˙ βρισκόμαστε όχι απλώς μέσα στο ποιητικό εργαστήριο αλλά το κείμενο αποτελεί, θα λέγαμε, την κορύφωση τόσο της έντασης όσο και της ιδεολογικής φόρτισης. Η φράση:

η Ποίηση δεν έχει τέλος

αποτελεί μία ρητή δήλωση που δεν χρήζει περαιτέρω συζήτησης. Η δήλωση:

Το τραγούδι μου μέσα στη νύχτα
όταν η πόλη κοιμάται ύπνο βαθύ
δεν έχει τέλος

θα λέγαμε ότι αποτελεί ένα κάπως δηκτικό σχόλιο. Υπάρχουν ψήγματα μίας πικρίας του ποιητικού Υποκειμένου ως προς την αδράνεια της κοινωνίας στο μήνυμά του αλλά και μία δήλωση, ότι αυτό θα συνεχίσει να εκφράζεται ποιητικά ακόμα και αν μερικοί δεν το ακούνε. Τα πράγματα όμως περιπλέκονται λίγο, όταν το ποιητικό Υποκείμενο λέει:

             Όσο υπάρχουν άνθρωποι      130
και κόκκινα
υπέροχα κόκκινα
  ολέθρια κόκκινα παπούτσια

Ζωή
             Ποίηση έρωτας κι ωδές      135
 δεν έχουν τέλος

γιατί πώς θα ξημέρωνε
χωρίς ωδές τραγούδια ποιήματα
και κόκκινα παπούτσια

Κλειδί για την ανάγνωση αυτού του αποσπάσματος αποτελεί η ισοτοπία των στίχων 134-136, όπου το λέξημα «ζωή» ταυτίζεται με την «ποίηση», τον «έρωτα» και τις «ωδές» αλλά και παραπάνω με τους «ανθρώπους» και τα «κόκκινα παπούτσια». Κατ᾿ αυτό τον τρόπο οι τρείς καταληκτικοί στίχοι της σύνθεσης αποκτούν συνοχή και έρχονται φυσικά:

γιατί πώς θα ξημέρωνε
χωρίς ωδές τραγούδια ποιήματα
και κόκκινα παπούτσια

Βλέπουμε λοιπόν σε όλη αυτή την ενότητα (121-139) ότι τίθεται το αξίωμα από το ποιητικό Υποκείμενο η ποίηση και η ζωή ή, αν θέλετε, ο δημιουργός και η κοινωνία να συμπορεύονται. Αλλά όχι μόνο αυτό˙ ο δημιουργός ζει από την κοινωνία, αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της και εμπνέεται από αυτήν, με τη διαφορά ότι δεν μπορεί να υπάρξει άνευ αυτής. Υπάρχει μία σχέση συναλληλίας, μία ζωτική σχέση ανάμεσά τους. Εν τέλει χωρίς την κοινωνία δεν θα υπήρχε ζωή, δεν «θα ξημέρωνε» αύριο.

Έχοντας διατρέξει κάποιες, ίσως, ιδεολογικές πτυχές της σύνθεσης και πριν φτάσουμε στο τέλος αυτής της δοκιμής, αξίζει να πούμε ότι ο Δουατζής μέσα από τα Κόκκινα παπούτσια συμφύρει τον λυρικό λόγο με έναν λόγο που βρίσκει αντίκρισμα σε πλατύτερα στρώματα δίχως να εκπίπτει. Το καθ᾿ ἕκαστον γίνεται καθ᾿ ὅλου, κατά τη διατύπωση του Αριστοτέλη και αυτό ακριβώς είναι το επίτευγμα της σύνθεσης. Ο ποιητής από το ψυχικό του περίσσευμα δίνει στον αναγνώστη, τον καθιστά κοινωνό της κεντρικότερης ιδέας που διατρέχει την ύπαρξή του και το έργο του, και αυτή δεν είναι άλλη από την πνευματική και κοινωνική αφύπνιση που πρέπει να διαθέτει ή που πρέπει να αποκτήσει ο σύγχρονος άνθρωπος.

Παναγιώτης Ελ Γκεντί,
Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

1. Γιάννης Ρίτσος, Τα ερωτικά, Κέδρος, Αθήνα, 1981
2. Αποκορύφωμα θα λέγαμε αποτελεί η Πατρίδα των καιρών. Βλ. Γιώργος Δουατζής, Πατρίδα των καιρών, Καπόν, Αθήνα, 2010
3. Γιώργος Δουατζής, Τα κόκκινα παπούτσια, Εξάντας, Αθήνα, 2004. Τώρα και σε ηλεκτρονική μορφή (Δεύτερη έκδοση, 2012) από τις εκδόσεις Vakxikon, στο www.vakxikon.gr
4. Αν κρατήσουμε μόνο το κείμενο, τότε βέβαια πρόκειται για ποίημα με την στενή έννοια. Στη δοκιμή θα επεξεργαστούμε το κείμενο αποκομμένο από τις εικόνες, περιορίζοντας το ερευνητικό πεδίο. Για μία προσέγγιση της σύνθεσης με έμφαση στις φωτογραφίες, βλ. Λαμπρινή Μπενάτση, Εισήγηση στην τιμητική εκδήλωση του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων για το έργο το Γ. Δουατζή τον Μάιο 2008, στο http://www.douatzis.gr/images/stories/Books/ARTHRA/ta_kokkina/l.mpenatsi.kokkina.pdf
5. Γιώργος Δουατζής, Τα κόκκινα παπούτσια, ό. π., σελ. 7
6. Η χρησιμοποιούμενη στη δοκιμή ορολογία είναι κυρίως από τον χώρο της Σημειωτικής. Για μία πλήρη εποπτεία του χώρου της Σημειωτικής και του Δομισμού στο χώρο της Λογοτεχνίας, βλ. Απόστολος Μπενάτσης, Θεωρία λογοτεχνίας. Δομισμός και σημειωτική, Καλέντης, Αθήνα, 2010
7. Χωρίζουμε το κείμενο συμβατικά σε ενότητες για να διευκολυνθεί η διαδικασία. Η αρίθμηση των στίχων είναι συνεχής (139 στίχοι συνολικά).
8. Βλ. M. H. Abrams, Ο καθρέφτης και το φως, (μετάφρ. Άρης Μπερλής), Κριτική, Αθήνα, 2001
9. Για τον Ρομαντισμό και τα κοινωνικά του συμφραζόμενα, βλ. ενδεικτικά Martin Travers, Εισαγωγή στη νεότερη ευρωπαϊκή λογοτεχνία: από τον ρομαντισμό ως το μεταμοντέρνο, (μετάφρ. Ι. Ναούμ-Μ. Παπαηλιάδη, εις. Τ. Καγιαλής), Βιβλιόραμα, Αθήνα, 2008
10. Βλ. Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, Ματωμένος γάμος, (μετάφρ. Ερ. Μπελιές), Ηριδανός, Αθήνα, 2006
11. Βλ. Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, Τσιγγάνικα τραγούδια, (μετάφρ. Αργ. Ευστρατιάδης), Καστανιώτης, Αθήνα, 1998 // Βλ. και στα Κόκκινα παπούτσια στ. 21-28 όπου γίνεται αναφορά στην «ανδαλουσιάνικη/τσιγγάνικη» επιδερμίδα της γυναίκας.
12. Βλ. Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, Γέρμα, (μετάφρ. Π. Κυπαρίσσης), Κέδρος, Αθήνα, 2008
13. Βλ. Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, Το σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα, (μετάφρ. Ερ. Μπελιές), Ηριδανός, Αθήνα, 2006

                                                                  Κρίνοντας τους άλλους, για να

                                                Νιώσουμε Ισχυρότεροι.’’

                                                         Πατρίδα των Καιρών, Γιώργος Δουατζής

Καίρια όσο ποτέ η συλλογή- ποίημα του Γιώργου Δουατζή,  Πατρίδα των Καιρών. Δεκατρείς επιμέρους ενότητες απαρτίζουν το corpus των ποιημάτων, άλλες αυτοτελείς άλλες όχι. Ο λόγος του μεστός, ώριμος, εκφράζει με σαφήνεια τη σαθρότητα της ελληνικής κοινωνίας του 21^ου αιώνα που αναγκαστήκαμε να ζούμε, το λεξιλόγιο του απλό, λιτό, δίχως φτιασίδια και περιττεύοντα στοιχεία, κενολογίες ή κρυμμένες έννοιες. Κάθε άλλο παρά κρυπτική δε θα μπορούσε να είναι η συλλογή του. Εξαιρετική λακωνικότητα που πολλές φορές προκαλεί έκπληξη, κύριο μέσο για το αμαυρό παρόν της χώρας μας, το παρόν που αναγκαστήκαμε να ζούμε «ευήθεις καταναλωτές, αυτέγκλειστοι και δειλοί, αναχωρητές τσιμέντου και αυταπάτης», όπως ο ίδιος ξεκάθαρα μας δηλώνει.

Μια συλλογή, που η τραγικότητα των ημερών μας την κάνει όχι ευκολοδιάβαστη, μα ευκολοκατανόητη, η τραγικότητα των ημερών μας, η τραγικότητα των ποιημάτων, μονόλογοι που ξεπηδούν από αρχαίες τραγωδίες και που δυστυχώς δεν θα επιφέρουν ποτέ την θεία κάθαρσιν. Ο Δουατζής, στην συλλογή του είναι το ποιητικό υποκείμενο, εκείνος που επιθυμεί τη σύζευξη με ένα πολύτιμο/ ποθητό αντικείμενο που δεν είναι άλλο από την ελευθερία  και τη δικαιοσύνη, αντικείμενο κατάντησε πια το αυτονόητο, η ελευθερία. Με κάποιες αμφιβολίες θα μπορούσαμε να πούμε πως η ποίηση του  είναι μια ποίηση ιδιοδεκτικότητας, το υποκείμενο μας ζει σ’ ένα δεδομένο περιβάλλον, αντιλαμβάνεται τον εαυτό του μέσα σ’ αυτό και αντιδρά, μάλιστα με αξιέπαινό τρόπο! Ναι, αυτή η αντίδραση, η επιμονή στην πνευματική εγρήγορση είναι δεσπόζουσα στη συλλογή, όπως και η αγάπη για το συνάνθρωπο, ο έρωτας για τη ζωή, το παιχνίδι της με τη φύση.

Μολονότι είναι γνωστό τοις πάσι, ο Δουατζής μέσα από την «αθώα» του, παρακαλώ ας μου επιτραπεί αυτή η έκφραση, ποίηση, κάνει μνεία σ’ όλους εκείνους τους αγνώστους, τα θύματα των «εκπροσώπων και αφελών μακάριων». Οι ανίδεοι και ανίκανοι πολιτικάντηδες είναι οι πρωταίτιοι της παρούσας συμφοράς. Η Ελλάδα καθηλώθηκε και εν τέλει ακρωτηριάστηκε απ’ τα «πολιτικά αηδόνια», η κρίση ωστόσο, όχι μονάχα η οικονομική, μα κι εκείνη των αξιών και των προτύπων, έπληξε μόνον τους πολίτες, όχι τους πολιτικούς. Στους δρόμους αντικρίζουμε νεκρά σώματα, που κατέληξαν ψάχνοντας σε κάδους απορριμμάτων από ασιτία, επαίτες πάνω στους τόπους που για αιώνες βασίλευσαν οι Ολύμπιοι, «τώρα απλώνεται ένα βαθύ, μαύρο, πυκνό σκοτάδι, το μέλλον έρχεται σκοτεινό, οι άνθρωποι δεν ονειρεύονται πια, και ήρθε το σκοτάδι, μια μάσκα λύπης ολόκληρη η πατρίδα», τα λόγια του.

Τον ποιητή μας φαίνεται πως συνεχώς απασχολεί το ίδιο πράγμα, η ίδια στάση ζωής φαίνεται πως τον ταλανίζει, ο Δουατζής την ονομάζει :ιδιωτική εσωστρέφεια. Είναι το κυρίαρχο συστατικό της ελληνικής κοινωνίας, ο καθένας στρέφεται στο ατομικό συμφέρον, στην προσωπική απόλαυση και απολαβή. Αρκετές στιγμές μάλιστα το τονίζει με ιδιαίτερα κυνικό τρόπο, θέτοντας έτσι έναν κάποιο προβληματισμό: «μόνη ενοχή η ανοχή μας». Σε δημοσίευση άρθρου του, το αξιοπρόσεκτο, σημειώνει σε υπόμνημα πως το πράττειν τα σευατόν στην αρχαία Ελλάδα ήταν καθαρά πάθος της ψυχής, βρισιά, αλλόκοτο, εκτός φυσικών κανόνων.  Και συνεχίζει: «Α, πόσα ποιήματα χρειάζονται, πόσα παραμύθια για να διώξω θεριά και δράκοντες αληθινούς;». οι πολιτικοί μας ενεργοποιήθηκαν, από Δέκτες μηνυμάτων, όπως έπρεπε να είναι, έγιναν όχι απλώς δρώντα πρόσωπα, τουναντίον· αντίμαχοι του λαού που τους εξέλεξε. Το κοινωνικό συμβόλαιο του Ρουσώ και το φως της πλατωνικής Πολιτείας φαίνεται πως δεν επηρέασαν διόλου την πολιτική που οι ηγέτες μας έπρεπε να είχαν ακολουθήσει για να μην οδηγηθεί η χώρα σε τέτοια ή καλύτερα σ’ αυτό το ακραίο σημείο. Και να που πάλι, μετά το πέρας δυο ολόκληρων αιώνων, το πλήρωμα του χρόνου στο Δουατζή κατέχει ύψιστη σημασία, άγει και φέρει, επαναλαμβάνονται οι στίχοι απ’ το σχεδίασμα των Ελεύθερων Πολιορκημένων, «λαλεί πουλί παίρνει σπυρί κι η μάνα το ζηλεύει». Η ανέχεια και η εξαθλίωση έφτασαν στο κόκκινο, το λέξημα κόκκινο χρησιμοποιείται στη συλλογή πολλές φορές με αρνητική σημασία, χρήζουν άμεσης ανατροπής και κατ’ ανάγκη ανατροπή πορείας.

 Θαρρώ με τρόπο αφελή, με παιδικότητα ίσως, όχι!, δεν ταιριάζει η λέξη, με την αφέλεια του μικρού παιδιού, που στα λόγια του δεν ενυπάρχουν φκιασίδια και συμφέροντα και μίση, παρά μόνο η αλήθεια η αντικειμενικώς δεδομένη, κατηγορεί δριμύτατα τους πολιτικούς, όχι «μεμονωμένα», μεμονωμένοι – μονάχοι- μοναχικοί είναι όλοι οι υπόλοιποι που δείχνοντας ανοχή επέτρεψαν να συμβούν αυτά και να φτάσουμε στον εξευτελισμό και την απαξίωση, αλλά στο σύνολο τους, φταίνε όλοι αυτοί που κατέστησαν τις νέες γενιές ανήμπορες, ανίκανες όχι να πράξουν, όχι να δημιουργήσουν, περιουσία και χρηματικά οφέλη, μα το κυριότερο, να ονειρευτούν. Ο κόσμος θέλουν μα δε μπορούν, δεν δύνανται να ονειρευτούν, γιατί πάλι έρχεται το κόκκινο του αίματος και της φρίκης να πνίξουν τα πάντα. Παντού το αίμα, η αδράνεια της μαλθακότητας και του εξοβελισμού, «έγινε τόσο κόκκινη η ελπίδα που χάθηκε στο αίμα των αθώων/ αρκεί να μη σηκωθείς απ’ της αδράνειας το καθιστικό», εύστοχα δηλώνει, ο ποιητής μας.

«Αν ξαναβρεθούμε στα αλώνια, θα είμαστε λιγότεροι από λίγοι». Τα αλώνια, σύμβολο της μάζωξης των καρπών της γης, της φύσης, της σοδειάς και της αποθήκευσης για το χειμώνα, σύμβολο του μόχθου του λαού, όχι μοναχά μιας ομάδας/ συνόλου, όχι μόνον μιας ελίτ, τέτοια αποκλείονται απ’ την ποίηση του Δουατζή, εγκαταλείφθηκαν πια. Η σοδειά εν προκειμένω αντιπροσωπεύει τους καρπούς της Διανόησης, της ποίησης ίσως, αυτή που παίζει πρωτεύοντα ρόλο στην επιβίωση όχι τόσο τη σωματική μα την πνευματική, την άυλη κυρίως, ουσιαστικά δεν υπάρχει πια, αυτή η εγκατάλειψη, η ερημία που ξεπερνά την παρακμή, αυτή δεν κεντρίζει  απλά το ενδιαφέρον του ποιητή, συγκαταλέγεται σ’ έναν απ’ τους παράγοντες που οδήγησαν στην παθητικοποίηση, στην πλήρη παθητικοποίηση και στον εξευτελισμό της έλ-λογης ανθρώπινης φύσης. Δεν είναι λίγα τα σημεία που ο ψυχικός του κόσμος παίρνει σάρκα στο λεξιλόγιο του, διαβάζοντας πολλά τμήματα στο έργο, μας μεταδίδει ενσυνείδητα ή όχι, όλο τον πόνο και το πάθος, την πνευματική του κατάσταση. Ο άνθρωπος δεν σκέπτεται, δεν αγαπά, δεν συμπονεί, δεν οικτίρει, άρα δεν υπάρχει, το λέει ο ίδιος: «τα παιδιά δεν είναι ζωντανά, μη σε γελάει που περπατούν». Γεμάτος ηθική συνείδηση και πολύπλευρες ευαισθησίες ο ποιητής μας, θεωρεί πως πρέπει να προσφέρει στο κοινωνικό σύνολο, πως πρέπει να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του προς αυτό, η αγάπη και ο έρωτας για τον άλλο βλέπετε, αισθάνεται αγωγός της ψυχής, δημιουργός (και αυτό ξεκάθαρα δηλώνεται και καθίσταται σαφές στην αρχή της συλλογής –ποιήματος με το βιβλικό ρήμα είπα), δίνοντας ιερότητα και θεία οικονομία στα έργα του Δουατζή, και να που τώρα εδώ, όσο μας ξεδιπλώνεται η σκέψη τους στις «λευκές σελίδες», στα «λευκά χαρτιά της ιστορίας» όπως τα ονομάζει, θέτει ανάμεσα στα πρόσωπα του αλωνιού και το δικό του. Τα αλώνια ωστόσο, ας σταθούμε λίγο ακόμη στο λέξημα αυτό, ασυνείδητα φέρνουν στον νου τα αλώνια που πάλεψαν τόσοι θνητοί με τη δρώσα δύναμη του θανάτου, προσωποποιημένη με το Χάροντα, η ήττα του θνητού είναι δεδομένη. Το λέξημα ερημία, θαρρώ μας βοηθά να καταλάβουμε γιατί χρησιμοποιήθηκε το λέξημα χάθηκαν, είναι το κλειδί που λύνει πολλές συγχύσεις στη συλλογή τούτη. Ο άγονος μιμητισμός και το πρότυπο της τελειότητας είναι που ερήμωσαν τις ανθρώπινες σχέσεις και κατήργησαν την επικοινωνία με ένα ευρύτερο «εμείς». Όσοι απέμειναν να αφουγκράζονται το συμφέρον του κοινωνικού συνόλου είναι λίγοι, ελάχιστοι ίσως. Τα ποιήματα τους, τα ποιήματα του Δουατζή, έρχονται να ξεσηκώσουν τους πολίτες σε μια επανάσταση, αυτή τη λέξη χρησιμοποιεί ο ποιητής μας, «επανάσταση», ο πολίτης είναι αναγκαίο να έρθει σε μια εγρήγορση, να ενεργοποιηθεί, να μεταβληθεί σε δρων υποκείμενο. Ο λόγος του αντιστοιχεί στο χριστιανικό «ότι φως τα προστάγματά σου επ’ εμού». Η Διανόηση παλαιότερων περιόδων, το έργο τους, αποτυπώθηκε στην κοινή συνείδηση, επήλθε μιας μορφής «εθνικοποίηση», ίσως αυτήν την εθνικοποίηση να αποζητούν όλοι όσοι έμειναν στ’ αλώνια, όσοι δεν στέρεψαν από ιδέες και πρότυπα πνευματικά, όσοι δεν πέρασαν από την αξία στην απαξία.

Μια άλλη παράμετρος που θα πρέπει να τονιστεί εδώ είναι η μανία προς τον υλικό ευδαιμονισμό, στην κατανάλωση, που εκτός του ότι ανάγεται πλέον στο πρότυπο της ευτυχίας, οδηγεί στην αυτοκατανάλωση εν τέλει. Ο άνθρωπος αποστασιοποιήθηκε από τη γη, αστικοποιήθηκε. Η Ελλάδα του σήμερα γέμισε υδροκέφαλες τσιμεντουπόλεις που προσβάλλουν την αισθητική και το είναι της Διανόησης, άρα και του Δουατζή: «και αυτοί μιλούν για επενδύσεις, τρέχουν τα τρωκτικά σε παραζάλη, υπέρβαρα, κέρματα φορτωμένα». Είναι σαφέστατη η αναφορά του  στις σύγχρονες τσιμεντουπόλεις, στα συρτάρια των πολυκατοικιών που μονώνουν την ανθρώπινη ψυχή, που οδηγούν στην έκπτωση της αξίας «άνθρωπος». Η γη, το χώμα που θρέφει τον άνθρωπο με τους καρπούς του, φαίνεται στον εξαίσιο στίχο: «στάζουν αρώματα τ’ ασπρόρουχα της γης».

Ο Δουατζής είδε το φως της πλατωνικής πολιτείας, κατάφερε να δει το καθαρό φως του ήλιου, νιώθει χρέος πως πρέπει να αφυπνίσει και το πλήθος, τη μάζα. Η ιδεολογική σύγχυση και η ηθική του συμφέροντος οδήγησαν τη χώρα σε πόλεμο, σε «πόλεμο χωρίς πυρομαχικά και ομοβροντίες», αλλά με σύγχρονα μέσα, «με υπολογιστές και γκρίζα βαριά κουστούμια». Αυτό πενθεί, για αυτό θρηνεί ο Γιώργος Δουατζής, «για τον πόλεμο που υπάρχει και σκοτώνει ελπίδες, αύριο, οράματα κι ακόμα κανένας δεν τον βλέπει». Και καταλήγει στο συγκινητικότερο, κατ’ εμέ, κομμάτι της συλλογής του: «όσες φορές και να πενθήσεις την απώλεια πάντα θα είναι η πρώτη σου φορά, η συλλογική δυστυχία δεν έχει διαστάσεις, η ατομική δεν έχει μεγαλύτερο της».

Σύμφωνα με τον ποιητή μας, η αμάθεια και ο εφησυχασμός, η πνευματική αδράνεια εν ολίγοις, οδήγησαν τη χώρα στην παρούσα κατάσταση. Ο άνθρωπος, βουτηγμένος στη μάζα και τη χειραγώγηση, δεν κατάφερε να ανταπεξέλθει στο αίτημα των καιρών: στην αυτογνωσία, στο γνώθι σαυτόν, στο βαθύ γνώθι σαυτόν, αυτό υποβάλλει τον Δουατζή, τον πικραίνει, τον φθείρει. Ο άνθρωπος, όπως ο Δουατζής μας τον παρουσιάζει, από επιλογή του έμεινε μόνος, πόσο ορθό το ρήμα που επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά, ακατάπαυστα για να προκαλέσει τον προβληματισμό μας θαρρώ, μέσα στη συλλογή: μονώθηκε. Ο υπέρκαταναλωτισμός έκανε τον Έλληνα να πιστέψει στην απαξία, στα ψεύτικα πρότυπα, στα είδωλα ενός όχι μαγικού καθρέφτη. «Να έχεις ανάγκη τα χρειώδη που αφανίζουν τις ελλείψεις». Αυτό ακριβώς μας δηλώνουν, αυτός ο υπερκαταναλωτισμός οδήγησε τους ανθρώπους στην αστικοποίηση, στη μάζα, στην ανωνυμίας της επωνυμίας και όχι εκείνη της παλιάς κοινωνίας. Ρητά δηλώνεται μέσα στο ποίημα μας, ο άνθρωπος πια, ανώνυμος την επωνυμία του χαρακτηρίζεται «δίποδο».

Πιστεύω πως θα πρέπει να σταθούμε, αν μη τι άλλο, στο θέμα του χρόνου στο Γιώργο Δουατζή, στην Πατρίδα των Καιρών, στην πατρίδα των περιστάσεων και της συγκυρίας, ο οποίος μάλιστα δεν εκφράζεται με το λέξημα χρόνος, όχι, ο ποιητής μας το ανάγει σε έννοια. Συγκεκριμένα: «ήρθε η ώρα που οι αιώνες περνούνε βιαστικοί,/ η κοινωνία βυθίζεται στην αποσύνθεση, με τους αιώνες να περνάνε βιαστικοί». Ο χρόνος αυτός, η έννοια του χρόνου λοιπόν, είναι αυτή που δημιουργεί στο Δουατζή την υποχρέωση για πνευματική εγρήγορση, για ανύψωση του ηθικού και το ξεκίνημα μιας νέας ζωής σε καιρούς χαλεπούς. Το παρόν χρήζει άμεσης ανατροπής, δεν πρέπει να δοθεί καμία βάση στο παρελθόν, στο ηρωικό και στο ένδοξο, είναι άσκοπες οι προγονικές συγκρούσεις. Ο λαός βρίσκεται σε πνευματική αδράνεια, ο Δουατζής βρίσκεται σε πνευματική εγρήγορση, άρα ο Δουατζής πρέπει να ενεργοποιήσει το λαό και από υποκείμενο κατάστασης να μεταβληθεί σε  υποκείμενο δράσης. Οι καιροί μάλιστα είναι τόσο χαλεποί που δεν επιτρέπουν καμία σύγκριση/ αναφορά/αντιπαράθεση με το παρελθόν (αδιάφοροι για πρόσωπα, είδη και συναλλαγές).

Εν κατακλείδι, η Πατρίδα των Καιρών του Γιώργου  Δουατζή, δεν αποτελεί μια απλή αναφορά στο αμαυρό παρόν της Ελλάδας, αποτελεί ένα μιμητικό πρότυπο προς όλους τους ανθρώπους, ναι!, είναι μια πανανθρώπινη μοντέρνα πατρίδα των καιρών. Ο ποιητής μας, ξεκάθαρα αποστασιοποιημένος από την προοδοπληξία θέτει τη ρήτρα για μια νέα Πατρίδα των Καιρών, για μια πατρίδα που η ψυχή δεν θα προσμετράται με κέρματα, ούτε θα κλείνεται σε ατσαλάκωτα κουστούμια.

«Τότε ήρθε εκείνη η μεγάλη ώρα/ που οι αιώνες περνούνε βιαστικοί/ αδιάφοροι για είδη, πρόσωπα/συναλλαγές/ και σημαδεύουνε την ιστορία/ της πατρίδας των καιρών/ και είπα/ τώρα η ανάγκη να υπηρετήσω/ τα πάλλευκα χαρτιά/ που μου εμπιστεύτηκαν οι πρόγονοι»

Ακάματος και πολύπτυχος, ο Γιώργος Δουατζής έρχεται να μας προσφέρει ένα διπλό δώρο, ένα potlatch δύο όψεων. Μια ποιητική σύνθεση, την Πατρίδα των Καιρών, ένα λιτό παράπονο, ένα ρυθμικό κοφτό μπλουζ για την άγρια μελαγχολία στους καιρούς μας και στον τόπο μας. Και ένα λεύκωμα εικόνων και λέξεων, τα Φωτοποιήματα. Αμφότερα από τις εκλεκτές εκδόσεις Καπόν.

«Απεκδύθηκε ανθρωπισμού η ανθρωπότητα/ την έπνιξε θάλασσα γκρίζα/ μονοδιάστατων κερδοποιών διπόδων/ βυσσινί στον ορίζοντα/ κι αυτοί μιλούν για επενδύσεις»

Από τη μια ο γύρω ζόφος, ένας κοινωνικός ζόφος κι όχι κάποια φυσική καταστροφή αναπάντεχη, και από την άλλη ο ποιητής και η αγριεμένη μοναξιά του, μια μοναξιά που δεν βολεύεται και θέλει να γίνει απεύθυνση, επαφή, άγγιγμα, άνοιγμα.

«Όλο και πιο απών/ γνέφω στο μηδέν, αντικρίζω το άπειρο […] γνέφω στο άπειρο, αντικρίζω το μηδέν/ κελεύσματα σε ίχνη παρουσίας»

Σαράντα τρία σπαράγματα, σαράντα τρεις ακίδες, σαράντα τρία ουρλιαχτά με σιγαστήρα, σαράντα τρεις σκλήθρες, σαράντα τρία θραύσματα, σαράντα τρεις ασκήσεις αξιοπρέπειας.

Η πρόσφατη ποιητική σύνθεση του Γιώργου Δουατζή, Πατρίδα των καιρών, αριθμεί 43 ποιήματα, τα οποία έχουν τη δική τους θεματική και αισθητική αυτοτέλεια. Το πρώτο, λοιπόν, ζήτημα που τίθεται είναι αν αποτελείται από ετερογενή στοιχεία ή αν συγκροτεί ένα ομοιογενές σύνολο. Για να απαντήσουμε στο ερώτημα αυτό πρέπει να ανακαλύψουμε τις εσωτερικές σχέσεις της και τις βασικές αρθρώσεις της.

Το εισαγωγικό ποίημα παρουσιάζει το ποιητικό υποκείμενο, το οποίο μιλά εδώ, όπως και στην υπόλοιπη συλλογή, για τη δική του εσωτερική και εξωτερική πραγματικότητα και για τη θέση του στον κόσμο. Χαρακτηριστικοί είναι, από την άποψη αυτή, οι αρχικοί στίχοι:

 «Ξέρεις ποιος είμαι εγώ;»

ρώτησε

«Ξέρω, είσαι ένα από τα επτά δισεκατομμύρια δίποδα του πλανήτη»

Αποκρίθηκε

Το διαλογικό αυτό σχήμα συνδηλώνει μια βασική στιγμή της ποιητικής έμπνευσης και παραπέμπει στη διπολική σχέση πομπός – δέκτης του μηνύματος. Πρόκειται για μια σαφή θέση και το υπόλοιπο της ποιητικής πορείας θα συνίσταται στη γνωστική  εκμετάλλευση αυτής της αρχικής παρουσίασης. Μόνο που οι ρόλοι του δέκτη ποικίλλουν στο έργο του Δουατζή  και παραπέμπουν σε μια συσσωρευτική τακτική, όπου το ποιητικό υποκείμενο διευθετεί τις «προοπτικές» μιας κατάστασης ή ενός ζητήματος σε ποιητικές σειρές και τις διασχίζει τη μια κατόπιν της άλλης.  Αυτό είναι το δέλεαρ, το οποίο προσελκύει το βλέμμα και την προσοχή του αναγνώστη. 

Ταυτόχρονα, ο λόγος κινείται πάνω σε δυο κλίμακες. Μια ρεαλιστική απεικόνιση της πραγματικότητας και στη συνέχεια μια ανατροπή. Το ποίημα δουλεύει με συνειρμικές εικόνες, οι οποίες εντίθενται η μια πάνω στην άλλη δημιουργώντας έτσι μια τεταμένη κατάσταση:

Έσκαγαν με  ήχους

λοιδορίας αποκρουστικούς

κομμάτια υπερφίαλων εγωισμών

επιταγές κάλπικων ευτυχιών

μετοχές ματαιωμένης χαράς

ομόλογα ανθρώπινων δραμάτων

δίψες και μάσκες δεκαετιών

Ο εκφωνητής εμφανίζεται να είναι τοποθετημένος σε ένα  χώρο: «στο νησί της Κυκλαδικής» του «μόνωσης». Αναλαμβάνει μάλιστα μια συγκεκριμένη αποστολή: να υπηρετήσει τα «πάλλευκα χαρτιά» που του εμπιστεύτηκαν οι πρόγονοι.  Με το μεταφορικό αυτό λόγο μάς παραπέμπει στην ποιητική λειτουργία, η οποία αποτελεί και το προσωπικό του στίγμα.  Ο πομπός λοιπόν του μηνύματος καταφάσκει την αξία της ποίησης και αναλαμβάνει μια πορεία, μια αναζήτηση που θα συνίσταται στην αποκάλυψη,  την οργή και την ελπίδα.

Οι στρατηγικές που εφαρμόζει είναι πολλαπλές. Όλη η συλλογή αποτελεί μια πανοραμική αναπαράσταση των πολιτικών, συγκινησιακών καταστάσεων, αλλά και των καταστάσεων πάθους στην Πατρίδα των καιρών. Η στόχευση του αφηγητή είναι ευρύτατη. Εμφανίζεται εδώ ένα πλήθος  Αντιμάχων που οδηγεί στην διάλυση και  την ανατροπή των αξιών:

Πώς σε κατάντησαν πατρίδα οι δημοκόποι

πώς…

με περιούσιο λαό χωρίς περιουσία

σε εξαπάτησαν με ψεύτικα φτιασίδια

σε κλείσανε στα τείχη τους

   (9)

Πόλεμος σου λέω, πόλεμος

χωρίς πυρομαχικά κι ομοβροντίες

στρατηγοί, τα γκρίζα κοστούμια

και τα κολλαριστά πουκάμισα

όπλα βαριά οι νέας γενιάς υπολογιστές

 (10)

Απεκδύθηκε ανθρωπισμού η ανθρωπότητα

την έπνιξε θάλασσα γκρίζα

μονοδιάστατων κερδοποιών διπόδων

(18)

Εντάξει, με απειλή

και φόβο κυβερνήσατε

με εργαλεία συμπεριφορών ατομικών

χειραγωγήσατε τη μάζα

(25)

Λόγος σκληρός, λόγος κοφτός, που βρίσκει άμεσα το στόχο του. Αυτό αποτελεί το πολιτικό στίγμα της ποίησης του Δουατζή. Δημοκόποι, τεχνολογία,  κερδοσκόποι, χειραγωγοί της μάζας, όλα έχουν σκοπό να καθιερώσουν ένα νέο αξιακό σύστημα, το οποίο αντιστρατεύεται το συμφέρον του συνόλου. Το ποιητικό υποκείμενο, μέσα από αυτή την οπτική, δίνει στη συλλογή μια εσωτερική συνοχή και ρυθμίζει τις σχέσεις μεταξύ των συστατικών μερών της.  Επιλέγει σε προσωπικό επίπεδο ένα ρόλο, αυτόν του παρατηρητή του κοινωνικού γίγνεσθαι και ταυτόχρονα ομαδοποιεί τους ρόλους γύρω από έναν απειλητικό Αντίμαχο, ο οποίος με τις διάφορες μορφές του οδηγεί σε μια κατάσταση χάους.

Μπορεί η διάσταση αυτή να αποτελεί ένα από τα εύκολα ανιχνεύσιμα στοιχεία της συλλογής, αλλά δεν είναι το μόνο. Υπάρχει ένα εκτεταμένο πεδίο, το οποίο μας οδηγεί στη συγκινησιακή διάσταση, η οποία συνοδεύεται από μια συναισθηματική ένταση. Θα ανακαλύψουμε εδώ ένα συναισθηματικό και γεμάτο πάθος βάθος:

Ποιος να ακούσει ποιος

φοβισμένοι κι απειλούμενοι

κλείσαν ερμητικά την πόρτα

(6)

Πόσοι

σκοτωμένοι βαδίζουν στους δρόμους

πόσοι να ήξερες

άβουλοι, ρομπότ, νεκροί 

μες τα πανάκριβα κοστούμια

(12)

Παγώσαμε αισθήσεις και αισθήματα

αλληλεγγύη και κοινές επιδιώξεις

γίναμε εύθραυστη σκιά του εαυτού

μόνοι, ευάλωτοι και δυστυχείς

(16)

ως κι οι ποιητές, οι μουσικοί, τα χρώματα

χάθηκαν με τόση ερημία 

(23)

Έχουμε αρχικά μια συναισθηματική αφύπνιση του υποκειμένου. Η ευαισθησία του ξυπνάει. Η αναστολή της δράσης αποκαλύπτει νέες καταστάσεις. Η κόπωση, η δυσφορία και η υποταγή σε νέους κανόνες και ρυθμούς προσελκύουν την προσοχή του αφηγητή. Η διάψευση και η δυσαρέσκεια επικρατούν. Τα στοιχεία αυτά αποτελούν τις βασικές συνισταμένες για την έκρηξη του θυμού, ο οποίος μπορεί να οδηγήσει σε επιθετικότητα.

Αλλά πριν εξετάσουμε αυτή την κατεύθυνση του έργου, μπορούμε να ανιχνεύσουμε μια άλλη ουσιαστική παράμετρό του. Μιλάμε ουσιαστικά για τη συμβολή των συναισθηματικών (θυμικών) καταστάσεων  στην εικονοποιία του Γιώργου Δουατζή ή πιο απλά για τη διάσταση του πάθους. Δεδομένου ότι το πάθος συσχετίζεται με τις καταστάσεις της ψυχής παρά με τη δράση, δεν υπακούει στο σχήμα των σχημάτων της αφηγηματικής αναζήτησης.  Έτσι η θετική ή αρνητική αξιοθέτηση των αξιών  εξαρτάται από το ευφορικό ή δυσφορικό πλαίσιο σκέψης του υποκειμένου:

Τούτος ο κόσμος με πνίγει

αυτός που έρχεται με σκοτώνει

μη σας γελάει η ραγισμένη μου φωνή

ίσως να μην υπάρχω

Μιχαήλ Αγγέλου χέρια

απλωμένα χωρίς αφή

τα όνειρά μας

 (15)

περίκλειστοι σε αστραφτερά οχήματα

σαν χάντρες, καθρεφτάκια των ιθαγενών

χάσαμε ανατολή και σούρουπα

ορίζοντες κι ελπίδες

(16)

Εύκολα ανιχνεύει κανείς εδώ ένα «πλεόνασμα» συναισθηματικής έντασης. Τα πάντα είναι χαμένα. Η αίσθηση της απώλειας, του κενού κυριαρχεί. Τα γεγονότα δεν εξετάζονται από την άποψη της αποτελεσματικότητάς τους, αλλά από την άποψη του βάρους, το οποίο έχει η παρουσία τους. Τα ποιήματα αυτά προσδίδουν βαρύτητα στην απουσία  ποθητών αντικειμένων, αξιών δηλαδή για τις οποίες αξίζει να αναλάβει κανείς δράση. Αλλά το ποιητικό υποκείμενο δεν σταματά εκεί:

Και πες μου

θέλω να μάθω την αλήθεια

πόσα χρόνια μετά, τι;

Θα μάθω κάποτε

αν είναι πολύ αργά;

Τελικά ήταν σωτήριοι

τόσοι πολλοί μικροί θάνατοι;    

(20)

Γιατί δεν κάνεις κάτι;

Πώς δεν κάνω. Περιμένω.

(21)

Τι να τραγουδήσω, τι

αναρωτήθηκα

ώρα δύο με φεγγάρι ολόγιομο

απλώθηκαν τα χέρια σε αγκαλιά 

στάζουν αρώματα τα ασπρόρουχα της γης

(5)

Ο αφηγητής ενδιαφέρεται να καθιερώσει την αλήθεια μια για πάντα, προσπαθώντας με αυτόν τον τρόπο να εξουσιάσει τη συναισθηματική αβεβαιότητα. Είναι σημαντικό να ανακαλυφθεί μια αλήθεια στην οποία  μπορεί να πιστέψει. Αλλά αυτή η αλήθεια, για να θυμηθούμε τον Stendhal, είναι πραγματικά μόνο ένας στεναγμός, ο οποίος γίνεται πιο έντονος μέσα στην ομορφιά της φύσης. 

Όλες λοιπόν αυτές οι συναισθηματικές καταστάσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μια έκρηξη θυμού;  Η απάντηση έχει πολλές παραμέτρους.

Α, πόσα ποιήματα χρειάζονται

για να στεγάσω τους αδύναμους

πόσα παραμύθια για να διώξω

θεριά και δράκοντες αληθινούς

πόσες αλήθειες για να αφανίσω

ηγέτες κάλπικους απατηλούς

πόσο κουράγιο για να σηκώσω

το βάρος μιας σε βάθος αυτοκριτικής

πόσος πόνος για να κοιτάξουμε

μαζί κατάματα το φως

(4)

Θα νόμιζε κανείς αρχικά ότι ο θυμός του αφηγητή θα οδηγούσε σε μια παραίτηση, σε μια απογοήτευση λόγω του μεγάλου έργου το οποίο πρόκειται να αναλάβει.  Εξάλλου έχει και ο ίδιος τις αμφιβολίες του:

Γιατί να σε ξυπνήσω  

όσο μένεις υπήκοος

δεν  γίνεσαι πολίτης

(22)

Αλλά όλα αυτά συμβαίνουν σε επίπεδο επιφάνειας. Σe επίπεδο βάθους σημαίνουν ότι το ποιητικό υποκείμενο θα αναλάβει το δύσκολο έργο της ανασημασιοδότησης των πραγμάτων· τη μετατροπή του δυσφορικού σε ευφορικό. Για να το πετύχει πρέπει να είναι προικισμένο με τρεις ικανότητες: τη θέληση, τη γνώση και τη δύναμη. Αυτή την κυριαρχία του θέλω παρουσιάζει ανάγλυφα το παρακάτω ποίημα:

Θέλω

να παραβγώ

με το αετίσιο βλέμμα

που ξεπερνάει τους ανθρώπους

να φύγω

πέρα από τις γραμμές των οριζόντων

να φωνάξω

για την ζωοδότρα πλανητική πατρίδα

να διηγηθώ

στιγμές διάλυσης

θρύλων ολόκληρης ζωής

δοξασιών και εύθραυστων μύθων

(21)

Το ποιητικό υποκείμενο θέλει και γνωρίζει τι να κάνει. Η στόχευσή του μάλιστα υπερβαίνει τα ανθρώπινα και αποκτά μια διάσταση συμπαντική.  Έτσι, στο τέλος της ποιητικής σύνθεσης ανακαλύπτουμε ότι ο αφηγητής αναλαμβάνει μια αποστολή αφύπνισης, η οποία ενέχει το στοιχείο της ελπίδας και της προσδοκίας. Η οπτική του εδώ είναι συγκεκριμένη. Το ποιητικό υποκείμενο επιλέγει το καλύτερο δείγμα για να μας παρουσιάσει τις θέσεις του. Επιλέγει, επικεντρώνεται, γνωρίζει και παραπέμπει σε δράση. Θα την έλεγα στρατηγική εκλογής:

Μην ξεχνάς σου λέω μην

και είναι άγια η προτροπή

αφού

έτσι προστάζουν οι Ποιητές

οι ανάγκες, η δίψα, οι ελπίδες

όσοι απέμειναν άνθρωποι

τα αγέννητα, τα τωρινά παιδιά

έτσι προστάζουν

Να ήξερες με πόσο

λίγη αγάπη

θα άλλαζε ο κόσμος…

(43)

Τη μια στιγμή το υποκείμενο είναι χαμένο στους προβληματισμούς του και  έπειτα έρχεται η επίγνωση και όλα γίνονται σαφή. Το ίδιο το ανεπάντεχο της αποκάλυψης γίνεται έτσι ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα της έντασης, καθώς και της έκτασης της δράσης. Έχουμε εδώ μερικές από τις βασικές παραμέτρους της ποίησης του Γιώργου Δουατζή, τους «Ποιητές»,  «τα αγέννητα, τα τωρινά παιδιά», την ελπίδα και την «αγάπη». Τελικά αποστολή της ποίησης για τον Γιώργο Δουατζή είναι η αποκάλυψη ενός ζοφερού τώρα και η δημιουργία παράλληλα ενός καλύτερου αυριανού κόσμου. Σ’ αυτό το εν εξελίξει γίγνεσθαι συνυπάρχουν η πολιτική οπτική, η συναισθηματική αφύπνιση και η διάσταση του πάθους.

Η ενασχόληση με την «Πατρίδα των καιρών», με την Ελλάδα δηλαδή στη διαχρονική της πορεία, αποκάλυψε τις πολλαπλές διαστάσεις της και την εσωτερική της συνοχή. Σηματοδοτεί μια στροφή προς τον πολιτικό λόγο. Η πολιτική διάσταση της ποίησης του Γώργου Δουατζή, αποτελεί ασφαλώς μια συνέχεια και μια εξέλιξη της πολιτικής ποίησης και παραπέμπει σε βασικούς εκπροσώπους της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς (Λειβαδίτη, Αναγνωστάκη).

Ταυτόχρονα, το έργο διανθίζεται από τις συναισθηματικές εντάσεις και την κυριαρχία των καταστάσεων της ψυχής. Ένα δυσφορικό πλαίσιο θα δώσει τη θέση του σε μια ευφορική προοπτική. Ο θυμός και η απογοήτευση θα οδηγήσουν τελικά όχι σε μια διάθεση εκδικητική, αλλά στην προσδοκία ενός καλύτερου κόσμου. Η ποιητική σύνθεση επομένως δεν έχει μόνο ένα στίγμα, αλλά είναι, για να θυμηθούμε τον Barthes, πληθυντική, δηλαδή πολυσχιδής. Κατά τη γνώμη μας μάλιστα αποτελεί ένα σταθμό και μια κορύφωση στην ποίηση του Γιώργου Δουατζή, η οποία αποκτά τώρα νέες διαστάσεις.  Το γεγονός αυτό επιβάλλει να ξαναδούμε με νέα ματιά την έντονη παρουσία του στο ποιητικό γίγνεσθαι της εποχής μας. Τελικά το ποιητικό υποκείμενο υπερβαίνει καταστάσεις στερήσεων και πτώσεων για να οδηγηθεί σε ένα πανόραμα ελπίδων και προσδοκιών. Αυτό είναι το κυρίαρχο θέλω του, το οποίο θα τραβήξει την παραμορφωτική κουρτίνα του σήμερα  για «να μπει άπλετο φως χαράς/

στα μάτια των ανθρώπων».

«Αυτόν τον κόσμο φτιάξαμε;
Γι αυτόν αγωνιστήκαμε;
Πώς θα κοιτάξουμε στα μάτια τα παιδιά»;
Από την “Πατρίδα των καιρών” – Γ.Δ.

Οι περισσότεροι, αν όχι όλοι, μιλάμε με πάθος κατά των “σάπιων πολιτικών και του άθλιου πολιτικού συστήματος”. Περιγράφουμε με τα χειρότερα λόγια την καθημερινότητά μας και φανταζόμασθε από γκρίζα έως κατάμαυρη τη ζωή μας στο άμεσο μέλλον. Όμως, στις συζητήσεις για την κατάσταση που έφτασε ο τόπος, δεν άκουσα ποτέ φωνές αυτοκριτικής. Κανένας συνομιλητής μου δεν ανακάλεσε από τη μνήμη του πράξεις καθώς και την ευθύνη που φέρουμε όλοι, όντες έτσι συνυπεύθυνοι στο να είναι πραγματικά αντάξιοί μας οι σημερινοί πολιτικοί ηγέτες.

Η πλειονότητα των πολιτών, παρακάλεσε τον τοπικό πολιτευτάκο για ένα ρουσφέτι. Η πλειονότητα των γονέων φρόντισε να διορίσει “από το παράθυρο” τα παιδιά της στο Δημόσιο, γνωρίζοντας ότι έτσι στηρίζει την αναξιοκρατία και κλείνει την πόρτα σε έναν πραγματικά ικανό νέο. Η πλειονότητα των πολιτών “λάδωσε” γιατρούς δημόσιων νοσοκομείων, εφοριακούς, υπαλλήλους, ασφαλιστικών ταμείων, δημοσίων υπηρεσιών κ.ά. αφού κατά το κοινώς λεγόμενο “αν δεν λαδώσεις δεν κάνεις τη δουλειά σου και μπορεί να κλείσει και η επιχείρησή σου”. Πολλοί ζήτησαν και έλαβαν παράνομες γεωργικές επιδοτήσεις. Πολλοί κτίσανε κατά παράβαση της πολεοδομικής νομοθεσίας.

Όσοι δεν ανήκουν σε αυτή την πλειονότητα, γνώριζαν, έβλεπαν, παρακολουθούσαν την προϊούσα κοινωνική σήψη. Ανέχτηκαν επί δεκαετίες τον δυσώδη κατήφορο. Και αυτή η ανοχή δραστών και θεατών, συνιστά τη μεγαλύτερη ενοχή μας.

Αυτή η ανοχή δημιούργησε πρότυπα αντικοινωνικής συμπεριφοράς, συμπεριφορές ατομικισμού, βολέματος και απομονωτισμού στους νέους και μας οδήγησε σταδιακά στην μέγιστη εσωστρέφεια, στην διόγκωση του προσωπικού και την άπωση του συλλογικού.

Έτσι αδύναμους, απομονωμένους, χωρίς πολιτική σκέψη και συνείδηση, αμήχανους, βωβούς και άπραγες μας άγουν και μας φέρουν πολιτικοί χωρίς ανάστημα, οι οποίοι υποτιμούν συνεχώς και προκλητικά τη νοημοσύνη μας. Οι οποίοι έχουν την πεποίθηση ότι έχουν χαθεί τα υγειή αντανακλαστικά, επειδή βολεμένη η κοινωνία στον μικρόκοσμο των επιμέρους συμφερόντων της, ανέχθηκε επί δεκαετίες την πελατειακή άσκηση της εξουσίας. Είναι αυτοί οι διαβρωμένοι και υπαίτιοι, που σπεύδουν να μιλήσουν για την ανάγκη ανανέωσης της πολιτικής ζωής, την οποία κατά αυτονόητο για αυτούς τρόπο πρέπει να εμπιστευτούμε αποκλειστικά στους ίδιους. Είναι αυτοί και αυτές, που μετείχαν με υπεύθυνες θέσεις στην διαδικασία κατάρρευσης του πολιτικού συστήματος και της ουσιώδους δημοκρατικής αρχής του κράτους δικαίου και τώρα εμφανίζονται ως σωτήρες μας.

Οι ενοχές μας δεν αναιρούν φυσικά τις ευθύνες του λεγόμενου πολιτικού κόσμου. Ο οποίος θα βρεθεί στη γωνία – όχι μόνον απολογούμενος με ένα αστείο “αναλαμβάνω την πολιτική ευθύνη” – πραγματικά απόβλητος, μόνον όταν ορθώσουμε ανάστημα ως λαός, αναλαμβάνοντας τις δικές μας ευθύνες.

Η καθημερινά διογκούμενη οργή των πολιτών πρέπει να μορφοποιηθεί. Να εκφραστεί δημιουργικά και όχι καταστροφικά. Πρέπει να γίνει πηγή παραγωγής πολιτικής και όχι τυφλής βίας, ώθηση διαφυγής από το σημερινό αδιέξοδο. Η πολιτική σκέψη, η σύμπνοια, η αγάπη στον άνθρωπο, η συμμετοχή σε συλλογικές προσπάθειες μπορούν ίσως να μας χαρίσουν χαμόγελα αισιοδοξίας, ανεξάρτητα από τις μέχρι τώρα κομματικές μας προτιμήσεις. Μήπως επιτέλους πρέπει να δώσουμε προσοχή σε κάποιες φωνές που μοιάζουν μέχρι σήμερα εκτός συστήματος;

“Χρώμα στην Πατρίδα των καιρών” στο ίδρυμα Κακογιάννη

Χρώμα στην πατρίδα των καιρών ΕΚΘΕΣΗ ΙΜΚ από Χρήστο Γιαννακό

Χρώμα στην πατρίδα στο Ιντερνετ

The post Χρώμα απο την πατρίδα των καιρών first appeared on Γιώργος Δουατζής.]]> https://douatzis.gr/2014/01/14/diafora/ Tue, 14 Jan 2014 16:21:49 +0000 https://douatzis.gr/site/index.php/2014/01/14/%ce%b4%ce%b9%ce%ac%cf%86%ce%bf%cf%81%ce%b1/  Από το Κάτοπτρο 16ο του Γ. Δουατζή  Από το Κάτοπτρο 17ο του Γ. Δουατζή  Από το Κάτοπτρο 18ο του Γ. Δουατζή  Από το Κάτοπτρο 19ο του Γ. Δουατζή Από το Κάτοπτρο 20ό του Γ. Δουατζή Από το Κάτοπτρο 21ο του Γ. Δουατζή Από το Κάτοπτρο 22ο του Γ. Δουατζή Από το Κάτοπτρο 23ο του Γ. […]

The post Βίντεο first appeared on Γιώργος Δουατζής.]]> https://douatzis.gr/2013/12/28/synenteukseis/ Sat, 28 Dec 2013 02:34:09 +0000 https://douatzis.gr/site/index.php/2013/12/28/%ce%b2%ce%af%ce%bd%cf%84%ce%b5%ce%bf-%cf%83%cf%85%ce%bd%ce%b5%ce%bd%cf%84%ce%b5%cf%8d%ce%be%ce%b5%ce%b9%cf%82/ Ο Γιώργος Δουατζής στο “Λόγω τέχνης” 28/04/2018, Βουλή TV Ο Γιώργος Δουατζής στο ΤΡΙΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Τιμής Ένεκεν του Δαυίδ Ναχμία Η εκπομπή αφιέρωμα στον Γ. Δουατζή “ΤΙΜΗΣ ΕΝΕΚΕΝ”  του Δαυίδ Ναχμία, ΕΡΤ 2007 Συνέντευξη στα 24grammata Α’ Μέρος Β΄ Mέρος Συνέντευξη Γ. Δουατζή  στον Γιώργο Σαχίνη  ΚΡΗΤΗ ΤV, Ιαν. 2012 Εκπομπή της ΝΕΤ με την Μ. […]