Κυρίες και κύριοι,

Από την εποχή που ασχολήθηκα για πρώτη φορά, μαθητής, με το αρχαίο δράμα, πάντα με εντυπωσίαζε ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούσε το εικαστικό στοιχείο και ο λόγος μέσα στο σύνθετο αυτό καλλιτεχνικό δημιούργημα, που είναι το θέατρο, και ιδιαίτερα το αρχαίο δράμα και πάντα με εντυπωσίαζε το γεγονός ότι ο λόγος ήταν παρακλητικός της παρουσίας των προσώπων με μια σειρά από δεικτικά, δεικτικές αντωνυμίες, «ιδεώδαι». Ο χορός ή τα πρόσωπα υποδέχονται στην σκηνή το προσωπείο, και πάντα με ένα εικαστικό σχόλιο, «Να, η Ισμήνη έρχεται με δάκρυα, τα οποία κυλάνε από τη στέλη του προσώπου της».

H αφέλεια της εποχής με οδήγησε στη πρώτη εκτίμηση ότι πιθανόν ήταν αυτό που ονομάζουμε, στο θεατρικό λεξιλόγιο, εσωτερικές, μέσα στην ίδια την ποιητική διαδικασία, σκηνικές οδηγίες. Ένας σημερινός θεατρικός συγγραφέας θα έβαζε σε παρένθεση: μπαίνει η Ισμήνη, δακρυσμένη. Μη έχοντας τέτοιου είδους ευχέρεια ο αρχαίος ποιητής ενέτασσε, αυτή ήταν η δική μου τότε υπόθεση, τις σκηνικές οδηγίες μέσα στο ποιητικό γεγονός. Αυτό συμβαίνει και με τον Σαίξπηρ.

Πίστευα λοιπόν ότι ήταν απλώς έμμεσες οδηγίες προς τον σκευοποιό, σ’ αυτόν δηλαδή που θα έφτιαχνε το προσωπείο, το πώς θα έπρεπε να είναι το πρόσωπο, που θα έμπαινε στη σκηνή, πως θα πρέπει να έχει κατασκευαστεί το προσωπείο βάσει της ποιητικής σύλληψης και του ήθους του προσώπου. Επέρασαν πολλά χρόνια, να ωριμάσει κανείς για να αντιληφθεί ότι αυτό ήταν μια άλλου είδους διαδικασία και δεν ήταν τόσο μια πρώτη φθηνή τεχνική της θεατρικής γραφής, αλλά ήταν μια, για να μιλήσουμε και τη γλώσσα των βυζαντινών, αλληλοπεριχώριση. Από τη μια μεριά, ο λόγος γεννούσε, κατά κάποιον τρόπο, την εικόνα και η εικόνα έδινε υπόσταση στο λόγο. Το ένα βάθαινε το άλλο. Αυτό σημαίνει αλληλοπεριχώριση. Μια σχέση αμφιμονοσήμαντη, θα λέγαν οι μαθηματικοί.

Αυτή ήταν και η εντύπωση που μου έδωσε αυτό το σύνθετο έργο που έχουμε σήμερα εδώ τη χαρά να παρουσιάζουμε. Δεν είναι τίποτα πριν και μετά, ούτε ρώτησα καν το φίλο μου και παλιό μου μαθητή το Γιώργο το Δουατζή τι προηγήθηκε, και δεν με ενδιαφέρει, αν προηγήθηκαν τα πορτραίτα του Αμάραντου και σχολιάστηκαν, του εστάλησαν επιστολές από το Γιώργο ή αν εκείνος έκανε εικόνα το λόγο.

Δε μ’ ενδιαφέρει. Τώρα πια είναι καταδικασμένα να συνυπάρχουν, σ’ αυτό που είναι, σε τελευταία ανάλυση, η γνώση, γιατί είναι γνώση.

Εν παρενθέσει, θυμίζω μονάχα ότι η ερωτική πράξη στην Αγία Γραφή είναι με το ρήμα «γνωρίζειν» «και εγνώρισε τη γυναίκα αυτού». Δεν έχω δει πιο συνταρακτική, αν θέλετε, διατύπωση για την ερωτική πράξη από αυτή τη βαθιά γνώση που είναι ουσιαστικά η μείξη δύο σωμάτων. Αυτή εδώ λοιπόν η αλληλοπεριχώριση, αυτή η σμίξη, αυτή, επιτρέψτε μου τη λέξη, «συνουσία», τη διαπιστώνουμε σ’ αυτήν εδώ την τολμηρή, θα έλεγε κανένας, παράσταση. Γιατί είναι μια παράσταση. Που τη βλέπω έτσι από τη μια μεριά είναι τα προσωπεία του Αμάραντου και από την άλλη μεριά είναι ένας χορός που τα υποδέχεται και που τους δανείζει προσωπικό μύθο. Όταν έβγαινε το προσωπείο στη σκηνή, δεν είχε μύθο. Δεν ξέρανε από πού προέρχεται και τι πιστεύει, έπρεπε να έρθει o χορός ή ο συνομιλητής, το άλλο πρόσωπο του έργου, για να το σημασιοδοτήσει, να του δώσει δραματική υπόσταση, να το τοποθετήσει μέσα στην πράξη, να το κάνει πρόσωπο των δρωμένων, να μην είναι ανεξάρτητο και μοναχικό, να πάρει λόγο για να είναι δια του λόγου υπαρκτό μέσα στο χώρο, πως το λένε, της μίμησης, της πράξεως.

Τα πορτραίτα του Αμάραντου γίνονται βαθύτερα με το λόγο του Δουατζή. Έχουν ένα μύθο. Έχουν προσωπική περιπέτεια. Έχουν πάθη. Έχουν απορίες. Έχουν αδιέξοδα. Δηλαδή γίνονται δραματικά πρόσωπα. Αλλά, για να το κατορθώσει κανένας αυτό, πρέπει να μπει μέσα στην ουσία της επικοινωνίας με το προσωπείο. Είχα κάποτε μια τρομακτική εμπειρία όταν συνεργάστηκα πριν από πολλά χρόνια, εδώ στην Ελλάδα, με τον μεγάλο, ας μου επιτρέψετε να το πω, χειριστή σκευής, χειριστή προσωπείων, τον TapaSudana. Ο TapaSudana είναι ένας Μπαλινέζος μεγάλος καλλιτέχνης – στην Ευρώπη τώρα ζει – συνεργάτης του PeterBrook, ο οποίος διδάσκει στην Ευρώπη τη χρήση των προσωπείων όπως παραδίδονται από την μπαλινέζικη μεγάλη παράδοση του τελετουργικού θεάτρου. Αυτός λοιπόν, όταν δίδασκε εδώ σε μια ομάδα, σεμινάριο νέων ηθοποιών, τη χρήση της μάσκας και τότε έκανε μία διάκριση, την οποία κατά καιρούς έχω καταθέσει, ότι είναι άλλο πράγμα η μάσκα, άλλο πράγμα η persona και άλλο πράγμα το προσωπείο, λέγοντας συνήθως, παραλλάζοντας την ηρακλείτεια φράση ότι «η μάσκα κρύπτει, η persona λέγει, αλλά το προσωπείο σημαίνει», μυούσε τους μαθητές, τους υποψήφιους, αν θέλετε, χρήστες της μάσκας να την αποδεχθούν τη μάσκα αυτή, πρώτα ως αντικείμενο. Έβαζε τη μάσκα απέναντι από τον ηθοποιό και τον μυούσε σε μια διαδικασία ερωτική, σε μια σχέση σχεδόν σαρκική, όπου ο μαθητής ο υποψήφιος να φορέσει, να «φέρει» το προσωπείο έπρεπε να αφομοιώσει τη μάσκα, σχεδόν να την παρακαλέσει να τον δεχτεί. Την έβαζε απέναντι και προσπαθούσε να τη βάλει μέσα του, να την κάνει δική του, ώστε να μπορεί να αξιωθεί, κάποια στιγμή, να μιλήσει δια αυτής. Αυτή τη μυστική σχέση τη διαπιστώνω σ’αυτό εδώ το βιβλίο, μια μυστική σχέση που έχεις την εντύπωση ότι πραγματικά αυτές οι περσόνες που υπάρχουν εδώ, αυτά τα προσωπεία, έχουν μελετηθεί κατά τέτοιον τρόπο ή εξέφρασαν κάποια στιγμή, αν έπονται τα πορτραίτα του Αμάραντου, του λόγου, έχουν ουσιαστικά λάβει λόγο, έχουν αξιωθεί το λόγο του Δουατζή, ή το αντίστροφο ο Δουατζής αφομοίωσε αυτά τα προσωπεία, τα έκανε δικά του και μίλησε μέσα από αυτές τις, πως το λένε, από αυτά τα συμφραζόμενα της δομής τους. Και αυτό είναι μια υψηλή ποιητική υποκριτική. Αυτό διαπιστώνω εδώ ότι είναι μια υψηλή ποιητική υποκριτική, δηλαδή μια υποκριτική δια του λόγου. Μια μίμηση πράξεως δια του λόγου πια. Είναι ένα θέατρο, θέατρο κανονικό, όπου διαδραματίζεται αυτός ο διάλογος, αυτά τα προσωπεία μονολογούν ή με αυτά τα προσωπεία ακούνε το Δουατζή συμπαίκτη, συμπρωταγωνιστή στο δράμα τους και εμείς όλοι είμαστε το θέατρο. Θεώμεθα αυτή την πράξη, είναι απέναντί μας. Είναι πολύ σημαντικό το βιβλίο ή πολύ σημαντικό σαν ενέργεια, δηλαδή είναι πολύ τολμηρό στην ίδια του τη φύση. Όταν ο καθένας αρχίσει να το μελετάει θα διαπιστώσει αυτήν την πραγματικά σημαντική συνουσία. Αυτό το σμίγειν, κατά κάποιον τρόπο του λόγου, με την εικόνα της μορφής της εικαστικής με τη γραπτή σκέψη.

Ευχαριστώ πολύ.

Η έννοια της επιστολής προϋποθέτει μια απουσία. Ο έγγραφος λόγος αποστέλλεται στον απόντα αποδέκτη. Στο έργο των Γ. Δουατζή και Μ. Αμάραντου η απουσία δεν επεκτείνεται αλλά ακυρώνεται καθώς το μήνυμα παίρνει το χαρακτήρα θεατρικής κραυγής και τα πρόσωπα, φθαρμένα και φοβισμένα από την ανάσυρσή τους, καθρεφτίζονται απατηλά.

Η σχέση του Δουατζή με την ανθρώπινη εικόνα ακολουθεί, έστω και άθελα της, την πατερική ρήση: «πρώτα αγαπάς το πρόσωπο και μετά το γνωρίζεις». Αυτή η απόδοση αγάπης εξελίσσεται σε ένα παίγνιο μνήμης, αφού τα πρόσωπα ανασύρονται από το συλλογικό ασυνείδητο και ενσαρκώνονται κάθε φορά διαφορετικά. Βαπτίζονται με ονόματα – σύμβολα, χωρίς επίθετα. Άλλωστε το επίθετο είναι ένα από τα στοιχεία της ασημαντότητας μας.

Οι «έρωτες» του Δουατζή προσφέρουν στο ζωγράφο Αμάραντο την αφορμή να ακολουθήσει την παράδοση των πορτραίτων. Πρόσωπα – μνήμες που προσποιούνται ότι υπάρχουν και που και που, όσο τα παρατηρείς, νοιώθεις να σου ψιθυρίζουν δυο – τρεις ακατανόητες λέξεις μιας χαμένης γλώσσας. Τα πρόσωπα αυτά ανασταίνονται μέσα από τις επιστολές, δημιουργώντας μια διαλεκτική λόγου – εικόνας που συνορεύει αρχετυπικά με τον κινηματογράφο. Όμως αυτές οι μορφές δεν έχουν τίποτα το ιστορικό. Παρουσιάζονται στο θέατρο της καθημερινής ζωής ως ρόλοι και ξεπερνούν τη σχηματοποίηση τους αναζητώντας το Αιώνιο. Αυτό είναι και το στοίχημα του Δουατζή. Παλεύει, με μια ιδιαίτερη γραφή, να νικήσει τη ματαιότητα επανακαθορίζοντας τη σχέση του με το Χρόνο.

Ανάμεσα στη δημιουργία και στην έκδοση των επιστολών περικλείεται η ιδέα ενός δράματος που δεν επαναλαμβάνεται και εκτυλίσσεται μια φορά μόνο για τους δημιουργούς του. Ο Δουατζής βγαίνοντας μέσα από ιδέες και έννοιες που η μεταμοντέρνα κυριαρχούσα ιδεολογία ονομάζει παρωχημένες, εξακολουθεί να υποστηρίζει, δυναμικά, τους εκπεπτωκότες του κόσμου. Δημήτρης, Κατερίνα, Φοίβος, γίνονται σύμβολα της πτώσης, μιλούν την ίδια γλώσσα, χωρίς μέχρι να «εμφανιστούν» να έχουν συνείδηση των δεσμών που τους ενώνουν.

Ο Δουατζής, με τη συνδρομή του Αμάραντου, γίνεται οργανωτής αυτής της συνύπαρξης με στόχο αυτό που επαγγέλλεται αλλά ταυτόχρονα είναι μέρος της ύπαρξης του: την επικοινωνία. Σαν να λέει ο Δουατζής:

• Ο λόγος μας βοηθά να συντρίψουμε το φόβο.
• Πριν το τέλος κάθε σχέσης εμφανίζεται η κορύφωσή της.
• Πεποίθηση μου ότι τα πρόσωπα ανασταίνονται και άρα τίποτα δεν χάνεται.
• Ελπίζω ότι μετά το λόγο, πάλι ο λόγος θα είναι κυρίαρχος.

Ταυτόχρονα οι επιστολές υπενθυμίζουν την πίστη του Δουατζή στη ζωή. Υπάρχουν υμνητικές αναφορές, ως μια παρακαταθήκη στις γενιές που ακολουθούν και με τις οποίες ο συγγραφέας είναι ήδη φίλος. Δεν συμβουλεύει, προτρέπει. Τον Δουατζή δεν τον τσάκισε όπως πολλούς άλλους, φίλους και μη, η ήττα της Αριστεράς. Στην περίπτωσή του λειτούργησε αντίστροφα. Όσο έβλεπε το Σύστημα να μεταλλάσσει ζωές, ανθρώπους, αξίες, τόσο πάλευε με τον εαυτό του να ρίχνει τις μάσκες, πρώτα απ’ όλα τη δική του, να ξεγυμνώνει και να ξεγυμνώνεται δημόσια, να σέβεται και ταυτόχρονα να ασεβεί. Να στρέφει το ενδιαφέρον του στις πραγματικές ανάγκες κι όχι σε αυτές που το Σύστημα εμφανίζει ως πραγματικές, επεκτείνοντας την αλλοτρίωση. Ταυτόχρονα, η δική του θρησκεία είναι ο Έρωτας, σαν ένας διαρκής ύμνος που φτάνει στην αγιοσύνη. Μικρές χαρές της ζωής γίνεται το υλικό μάχης του απέναντι στους «δικτάτορες του πολιτισμού» μας, στους κατέχοντες τη γνώση, την υψηλή τεχνολογία, το χρήμα…Και η φύση πάντα παρούσα ως το καταφύγιο του.

Οι επιστολές του Δουατζή δεν φλερτάρουν με την ηρεμία. Διαπνέονται από το ανήσυχο τρέμουλο κάθε συνείδησης που κατανοεί ότι η κρίση του κόσμου δεν αναγνωρίζεται μόνο στον μακρόκοσμο της Ιστορίας, αλλά και στον μικρόκοσμο της ψυχής. Χρησιμοποιεί έτσι τις λέξεις μικροσκοπικά, τολμώντας μέσω αυτού να εκτεθεί. Γιατί κάθε δημόσια εξομολόγηση είναι μια έκθεση του βαθύτερου και παλλόμενου στοιχείου της ύπαρξης μας. Ίσως γιατί το παιχνίδι για την εύρεση της Αλήθειας, που για πολλούς είναι μεταφυσική πολυτέλεια, για το Δουατζή γίνεται τρόπος ζωής. «Να αποτινάξεις μάσκες και ψεύτικες ενοχές», λέει ο ίδιος, οξύνοντας τη σύγκρουση του με τη μικροαστική ηθική, που έχει επικαθίσει πάνω στον πολιτισμό μας. Ξέρει καλά ο συγγραφέας ότι πρέπει να γυρίσει… πίσω για να βρει το Ήθος, που είναι εσωτερική ανάγκη κι όχι σύνολο κανόνων που επιβάλλονται.

Όλοι όσοι αναζητούν τον Άλλο, γράφουν στους απόντες, αδιάφοροι αν λάβουν απάντηση. Άλλωστε το πρόσωπο ενσαρκώνεται και γίνεται ομορφότερο όταν δεν απαιτείς από αυτό. Τότε σε αναζητεί και αποφασίζει να υπάρξει μέσα από σένα. Η λατρεία του εικονοποιείται μόνο όταν αγαπηθεί αληθινά και δεχτεί την προσφορά σαν μύχιο πόθο του φορέα της αγάπης. Ο Δουατζής υιοθετεί την απόσταση, την απουσία, την έλλειψη για να τις ακυρώσει. Μεθάει με τα πρόσωπα και έτσι ξεπερνάει τη φαντασιακή τους υπόσταση. Ταυτόχρονα, τα αμφισβητεί, γνωρίζοντας ότι η γλυπτική, τέχνη οικογενειακά συγγενής του, είναι μια τέχνη ανολοκλήρωτη. Ακόμα κι όταν σμιλεύεις λέξεις. «Ο πατέρας» γράφει «έφυγε οριστικά». Και άλλωστε πώς να τον σχηματίσεις, αφού «σαν τον άγγελο γυρίζει πάνω από το γκρεμό», θα συμπληρώσει ο νομπελίστας ποιητής.

Ο Αμάραντος, με τη σειρά του, πετυχαίνει να ανατρέψει την παγίδα της αναπαραστατικής ζωγραφικής και να ζωγραφίσει μνήμες. Αποτυπώνει στα πρόσωπα την ανάσυρσή τους από το μη Είναι στο μη Είναι Ακόμη, στον ου- Τόπο που είναι εν δυνάμει νέος Τόπος. Πρόσωπα – τοπία, γοητευτικά και σκληρά μαζί, συνθέτουν ένα «μυστικό δείπνο». Ο Αμάραντος ζωγραφίζει με λογική του γενέθλιου χώρου της Μεσογείου και αξιοποιεί γραμμές, χρώματα, καταφέρνοντας έτσι να υπενθυμίσει ότι τα υλικά του παρελθόντος είναι εξίσου μοντέρνα, όταν τα αξιοποιείς με γνώση και αγάπη κι όχι ως στοιχεία τεχνικής επίδειξης.

Τα ανθρώπινα τοπία των Δουατζή και Αμάραντου μοιάζουν με τα φυσικά τοπία της Μάνης. Για όσους έχουν επισκεφτεί αυτήν την πλευρά της γης, καταλαβαίνουν ότι το Απόλυτο δεν είναι ανθρώπινη εφεύρεση. Είναι φυσική συνέχεια. Ο συγγραφέας και ο ζωγράφος κάθισαν στην άκρη των βράχων. Πίσω τους, ξερό και άνυδρο, το βουνό. Μπροστά τους το γαλάζιο της Μεσογείου. Και στο βλέμμα τους «περισυλλογή και θλίψη». Τα βλέπουμε τα πρόσωπα σας Μιχάλη, Γιώργο. Οδηγούν το ένα το άλλο σε αυτήν τη μυστική πομπή πάνω στο λόφο. Γυμνά τη νύχτα «θα φτάσουν στη μητρώα στέγη». Το σκοτάδι της θα το φωτίσει η ύπαρξή σας.

Εγώ όμως έχω ένα προνόμιο. Ο Γ.Δ. υπήρξε μαθητής μου, μαθητής μου σε τρυφερή ηλικία, στην πρώτη εφηβεία του. Οπότε μπορώ να έχω αυτό το προνόμιο να παρακολουθώ ενός εφήβου τις ανησυχίες, τις ευαισθησίες, σε μια δύσκολη εποχή, στην εποχή της Χούντας. Σε μια δύσκολη εποχή που και το έργο του εκπαιδευτικού ήταν δύσκολο. Έπρεπε με ελιγμούς μέσα από αδιέξοδα να βρίσκει διάφορους τρόπους διαφυγής για να καταθέσει την άποψή του και να μυήσει τους νέους ανθρώπους στην ελευθερία της σκέψης.

Ο Γιώργος ήταν από τα πιο ευαίσθητα παιδιά, από τους πιο ευαίσθητους δέκτες αυτών των προσπαθειών του δασκάλου και νομίζω ότι απ’ την αρχή κατάλαβε αυτή τη συνωμοσία ανάμεσά μας. Έτσι είχα τη μεγάλη χαρά, εκτός από το να τον καθοδηγήσω να παίξει Ορέστη στην Ηλέκτρα του Σοφοκλή ως μαθητής, να ακούσω και τα πρώτα του ποιητικά βήματα, τις πρώτες του αντιδράσεις στο φαινόμενο της υπάρξεως, στο φαινόμενο του έρωτα και φυσικά στην πολιτική συγκυρία. Δεν θα αναφερθώ στους τρόπους με τους οποίους επικοινωνήσαμε τότε και πώς προσπάθησα να καθοδηγήσω τα πρώτα του βήματα με τη μικρή δική μου εμπειρία πάνω στο ποιητικό φαινόμενο.             Παρακολούθησα την πορεία του, και η πορεία του είναι μια συνεχής κλιμάκωση ωριμότητας. Αυτό που θα θεωρούσε  στην περίληψη του βίου του αρνητική πορεία εμπειριών στη ζωή του, που είναι η δημοσιογραφία σε μια δύσκολη εποχή, την εποχή εκείνη, ήταν ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία που οδήγησαν στην ωριμότητα της ποίησής του. Γιατί ένας δημοσιογράφος, και μάλιστα μέσα στο μάτι του κυκλώνα όπως ήταν ο Γιώργος, σε μια εποχή ψευδαισθήσεων, έπαρσης, πολιτικής έπαρσης και μεγάλων λόγων ψευδών, ωρίμασε για να μπορεί να καταλάβει τα αδιέξοδα της πολιτικής ίντριγκας και να μπορεί να τα μετατρέψει σε ποιητική πίκρα. Ήταν λοιπόν μια θετική στο βάθος για την εμπειρία του την ποιητική πορεία, χρειαζόταν να περάσει κάτω από αυτά τα καυδιανά δίκρανα, για να μπορέσει να βγει ομολογουμένως αλώβητος, για να μετατρέψει αυτή την εμπειρία σε ποίηση. Ένας από τους εξοχότερους στίχους του έργου που απόψε τιμούμε είναι ότι η ποίηση ουσιαστικά χωράει όλες τις πληγές, τις χωράει για να τις μετατρέψει σε αυτό που έλεγε ένας άλλος σημαντικός ποιητής της γενιάς που αυτός εκτιμάει, της δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς, ο Χριστοδούλου, ότι η ποίηση είναι το φίλτρο μετατροπής του τρόμου σε ρυθμό.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο Γ. κατόρθωσε να συντονίσει τα νεανικά του ποιητικά βήματα με τον μεγάλο Λειβαδίτη. Αλλά έχω την εντύπωση ότι μαζί με τον Λειβαδίτη μπόρεσε να συμπορευθεί με την πρώτη και δεύτερη μεταπολεμική γενιά, αυτή η οποία δυστυχώς σκιάστηκε από τη γενιά του τριάντα. ‘Η αυτός είναι ο Δάλλας, ή αυτός είναι ο Τίτος Πατρίκιος ή αυτός είναι ο Αναγνωστάκης, ή αυτός είναι ο Μιχάλης Κατσαρός. Έχω την εντύπωση ότι ένα από τα ποιήματα της συλλογής που απόψε τιμάμε ιδιαιτέρως είναι μια απάντηση, μια συνομιλία με τον Κατσαρό. Ο Κατσαρός έχει μείνει στην ποίησή μας ανάμεσα σε άλλα με το ποίημα «Αντισταθείτε». Αντισταθείτε σ’ αυτό, στον μικροαστισμό, σ’ εκείνο, αντισταθείτε σε μένα που σας ιστορώ. Ανάλογο είναι το ποίημα το γεμάτο πίκρα του Γιώργου που αναφέρεται στο Κουράστηκα. Έχει την ίδια δομή, ακριβώς την ίδια δομή. Αναφέρεται στα ίδια φαινόμενα που εκείνος έλεγε Αντισταθείτε, κι έρχεται μια νέα γενιά , κι αυτό είναι το τραγικό αυτής της γενιάς η οποία… ξαναντιστέκεται. Δεν προσέχει κανείς την αντίστασή μου, για να μην πούμε ότι συκοφαντήθηκε αυτή η αντίσταση, απαξιώθηκε αυτή η αντίσταση. Ειδικά αυτές τις μέρες που περνάμε σχεδόν προσεβλήθη αυτή η αντίσταση.

Είναι λοιπόν μια ποίηση διαλόγου με τους μεγάλους προπάτορες η ποίηση αυτή. Και δεν είναι μόνο ο Λειβαδίτης. Ο Λειβαδίτης ήταν μια σημαδιακή στιγμή για την πορεία του Γιώργου που τον γνώρισε, αλλά δεν ήταν τυχαίο που άφησε μελετήματα για Κ. Αξελό, τον μεγάλο φιλόσοφο του πλανητικού βίου, της πλανητικής αντίληψης για τον κόσμο, ένας άνθρωπος που ήταν αυτό που λέμε μεταμαρξιστική αντίληψη για τον κόσμο μετά την μεγάλη καθίζηση της εμπειρίας με τον μαρξισμό. Με τον Δάλλα, ο οποίος πέρασε κι αυτός απ’ τα καυδιανά δίκρανα για να μπορέσει να υμνήσει απ’ τη μια μεριά τον Λόρκα και να φτάσει κάποια στιγμή ουσιαστικά να καταφάσκει στη δεύτερη σοφιστική του Καβάφη.

Και βέβαια τον Λειβαδίτη. Είναι τρεις δοκιμιακές προσεγγίσεις του Γ. που δείχνουν και το φάσμα των ενδιαφερόντων του: φιλοσοφία, δοκιμιακός λόγος πάνω στην ποίηση και η μεγάλη ποίηση του μεταπολέμου, αυτό που ονομάστηκε νομίζω πρόχειρα, χωρίς να σημαίνει ότι δεν έχει ουσία: ποίηση της ήττας. Δεν είναι η ήττα ενός κινήματος, είναι η ήττα του ανθρωπισμού σ’ αυτόν τον τόπο. Όλες οι αξίες πλέον έχουν ηττηθεί και πάνω σ’ αυτό το ποτάμι θρηνεί ο Γιώργος , γιατί η ποίησή του είναι μια ελεγεία, μια συνεχής ελεγεία πάνω στις εκπτώσεις του βίου, πάνω στις εκπτώσεις της πολιτικής, κυρίως όμως στις εκπτώσεις ενός ήθους του παρελθόντος που πλέον έχει τελείως καταρρακωθεί.

Σ’ αυτόν λοιπόν τον ποταμό δίπλα έχει να θρηνήσει και θρηνεί ειλικρινώς γιατί ξεκίνησε με οράματα βίου, όπως όλη αυτή η γενιά, η οποία νιώθει απόλυτα προδομένη. Είναι καταπληκτικό και μόνο το ποίημά του που φέρει τον τίτλο η γενική συλλογή ότι μην κοιτάτε ακριβώς αυτό που νομίζετε ότι είναι κασκόλ, είναι η τομή στο λαιμό μας, είναι η αιματηρή τομή που απλώς και μόνο δεν έχουμε αποκεφαλιστεί, αλλά έχουμε ήδη τη ρωγμή αυτής της τομής, είμαστε έτοιμοι προς αποκεφαλισμό. Αυτό είναι το αιματηρό μας στίγμα.

Είναι λοιπόν μια ποίηση βαθιά πολιτική κι όχι πολιτικάντικη, μια ποίηση η οποία στην εποχή μας σήμερα έρχεται να αντισταθεί σε μια ενδιαφέρουσα ιδιωτική ποίηση στις μέρες μας. Το είπε πολύ καλά ο Μπενάτσης πριν, υπάρχει μια ιδιωτεία στην ποίησή μας η οποία όμως έχει φτάσει από αντίδραση το ότι πια η ποίηση δεν έχει ουσιαστικά σήμερα αναγνώστες, όπου η ποίηση σήμερα μοιράζεται σαν να είναι μυστικά σήματα κατακομβών, σαν οι άνθρωποι των κατακομβών μοιράζουν μυστικά μηνύματα μεταξύ τους. Και έχει φτάσει να γίνει και κρυπτική ποίηση, να μην μπορούμε να περάσουμε μέσα παρά μονάχα κάποιοι ενημερωμένοι. Ο Δουατζής έρχεται να πει «όχι, η ποίηση είναι δημόσιο άθλημα, είναι δημόσιο κατόρθωμα» αν μπορούμε να το πούμε. Είναι δημόσιος διάλογος, είναι έκθεση στον δημόσιο διάλογο, αυτό που μέχρι τώρα μας είχε συνηθίσει η μεγάλη ποίηση, ή λεγόταν Παλαμάς αυτός, ή λεγόταν Σικελιανός αυτός, ή λεγόταν Καρυωτάκης, ή λεγόταν Καβάφης ως δημόσιος ουσιαστικά, εκτιθέμενος ποιητής, όχι μονάχα για την ιδιωτική του ζωή ,που ήταν κι αυτό ένα μεγάλο κατόρθωμα, να εκθέσεις ουσιαστικά τα πάθη σου.

Ουσιαστικά και η πρώτη γενιά του τριάντα και ο Σεφέρης και ο Ελύτης κι όλοι οι μεγάλοι ποιητές αυτοί με τις καταθέσεις τους αναφέρονται στο κοινό, στην ομάδα, στον Ελληνισμό, αυτό που κατηγορήθηκε εξάλλου, ότι ήταν άνθρωποι που μιλήσανε για την ελληνικότητα λες κι ήταν μεγάλη αμαρτία το να μιλήσουν για την ελληνικότητα, το να καταβυθιστούν στην ιδιοτυπία, στην ιδιοπροσωπεία του λαού. Να μιλήσουμε για τα λάθη μας γιατί για τα λάθη μιλάμε, κι ο Σεφέρης κι ο Ελύτης για τα λάθη μιλάνε, για τα αδιέξοδα μιλάνε αυτού του τόπου, για τις πληγές μιλάνε αυτού του τόπου, δεν υμνούν ουσιαστικά τις αρετές. Σ’ ένα συμπόσιο παγκόσμιο σηκώθηκε ένας ηλίθιος Γερμανός επιστήμονας για να μου πει ότι “μας έχετε τρελάνει εσείς με τα αρχαιοελληνικά σας”, παρότι είναι κοινή η αντίληψή μας, οι αρχαίοι Έλληνες είναι κοινή για την ανθρωπότητα κληρονομιά. Αλλά εμείς έχουμε ένα προνόμιο, κάνουμε τα ίδια λάθη με τους αρχαίους, ακριβώς τα ίδια λάθη, άρα είμαστε αυθεντικοί απόγονοι;

Αυτή είναι η δική μου προσέγγιση στον Γιώργο. Κι είμαι πάρα πολύ χαρούμενος σ’ αυτή την ηλικία να μπορώ να υποδέχομαι έναν άνθρωπο που ωρίμασε πια μαζί μου, να είναι ακόμα πιστός στις ιδέες εκείνες της εποχής που νομίζαμε ότι μπορεί να δημιουργεί τις ρίζες για μια καινούργια αντίληψη για τη ζωή και κατέρρευσαν αυτές οι ελπίδες. Κι ειδικά στις μέρες μας κατέρρευσαν πλήρως τόσο που αυτή η ποίηση μπορεί να είναι ένα τεκμήριο κάποιας εποχής ώστε να ισχύει η ποιητική κατάθεση του Γ. ότι οι ενοχές μας είναι οι ανοχές μας. 

Στην κηδεία του Τάσου Λειβαδίτη. 1η Νοεμβρίου 1988. Διακρίνονται: Γιάννης Ρίτσος, Μαρία Λειβαδίτη, Γιώργος Δουατζής

 Κείμενο για το περιοδικό ΔΕΝΤΡΟ 19.06.2009

Ομιλία στο πανεπιστήμιο Ιωαννίνων 20 Μαΐου 2009

Εισήγηση Γιώργου Δουατζή στο Συνέδριο «Η Ποίηση σήμερα» 8 – 9 Μαΐου 2009

Βίντεο

 Απαγγελίες από Τ. Λειβαδίτη –  Ο Γ. Δουατζής μιλά για τον Τ. Λειβαδίτη στην εκπομπή “Τιμής ΄’ενεκεν” του Δ. Ναχμία

Ο Γιώργος Δουατζής απαγγέλλει ποίημα αφιερωμένο στον Τάσο Λειβαδίτη

Ομιλία Γιώργου Δουατζή σε εκδήλωση, για τον ποιητή Τάσο Λειβαδίτη, του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (20-5-2009)

The post Λειβαδίτης Τάσος first appeared on Γιώργος Δουατζής.]]>