«Δώσ’ μου το χέρι σου, αγαπημένη/ σήμερα άνθισαν οι μαργαρίτες σου». (Kume Bryant, «Being a Woman – #1 In a field of daisies»).

Γιώργος Δουατζής, «Μαργαρίτες»

Δώσ’ μου το χέρι σου, αγαπημένη
σήμερα άνθισαν οι μαργαρίτες σου
Είσαι
η αφή των βιβλίων που αγάπησα
οι μουσικές που με ταξίδεψαν
οι ευωδιές που μου χαρίζει το κορμί σου
οι φλύαρα μεστές σιωπηλές εικόνες
που κατακλύζουν τα όνειρά μου
η ζεστασιά που μοιραζόμαστε
τις κάθε φορά μοναδικές αγκαλιασμένες νύχτες
η ουσιώδης σπάνια συντροφιά
στις κακοτράχαλες οδοιπορίες του νου
ο χρόνος που λειαίνει τις αιχμηρές γωνίες μου
η έσχατη πανδαισία των χρωμάτων
όσα δεν μπορούν να ιστορήσουν οι λέξεις
είσαι
Και μην ανησυχείς
πάντοτε θα φροντίζω μη γίνουν όλα λευκά
να μη χαθεί το χρώμα, η ομορφιά
απ’ τις δικές σου μαργαρίτες
Να ξέρεις, θα είμαι κάθε Άνοιξη εκεί
για να τις βλέπω να ανθίζουν
(Από τη συλλογή «Χάρτινοι απόγονοι», εκδ. Στίξις, 2021)

Πηγή: Andro.gr

Μια δοξαριά στον άνεμο η γραφή
και πέρασαν κιόλας ή μόλις
πενήντα χρόνια μοιρασιάς
με διψασμένες τις λευκές σελίδες στο τραπέζι
που ζήταγαν, ζητούν όπως κι εσύ
δικαιολογία να υπάρχουν

Βγήκαν ολόγιομες στην Αγορά
βορά σε αδηφάγους αναγνώστες
καρποί νυχτερινής μοναχικότητας
για κείνους που ξεδίψασαν με στίχους-στάλες
λύπης, χαράς, καμάτου και ελπίδας
στάλες που πήραν σάρκα και οστά
στο χώρο μιας μοιραίας αλφαβήτου

Μια δοξαριά στον άνεμο η γραφή
μα, μην ανησυχείς
φτάνει σε κείνους που ζητούν
προσκέφαλα ποιητικά κι έναν αθώο ύπνο

Στον άνεμο μια δοξαριά
ο χρόνος της μακρύς, βραχύβιος (;)
ανάλογα με τις ψυχές που θ’ ακουμπήσει
ή θα τη στείλει ζωντανή μακριά
ή θα την αφανίσει

Πενήντα χρόνια
μισός αιώνας
για μια δοξαριά

Ο Γιώργος Δουατζής γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε οικονομία στην Ανωτάτη Βιομηχανική Σχολή της Θεσσαλονίκης και κοινωνιολογία στο 8ο Πανεπιστήμιο στο Παρίσι. Δημοσιογραφεί από το 1974. Εργάστηκε σε εφημερίδες, περιοδικά, ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς, ως ρεπόρτερ, αρθρογράφος, πολιτικός αναλυτής, διευθυντής. Πρώτη του λογοτεχνική εμφάνιση το 1971, στην «Ποιητική Ανθολογία της Νέας Ελληνικής Γενιάς» των εκδόσεων Άγκυρα. Έργα του έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, ρωσικά, γαλλικά, γερμανικά, ισπανικά, τσεχικά.

Εικόνα: Μοναχικότητα. Ζωγραφικό έργο του Γιώργου Δουατζή.

Το ποίημα δημοσιεύτηκε στο booksitting.wordpress.com

Εννοώ ότι ασκεί την ποίηση με έναν ιδιαίτερο τρόπο, σε αντίθεση με την σχεδόν συνωμοτική προσπάθεια  πολλών ποιητών να γράφουν ο ένας για τον άλλον και να διαβάζουν ο ένας τον άλλον. Ο Γιώργος απεναντίας κάνει ένα άνοιγμα όπως θάλεγε ο Κώστας Αξελός, κάνει ένα άνοιγμα στο αίνιγμα και επιχειρεί με ένα λόγο δικό του να κάνει μια στρατηγική της απεύθυνσης.   Στρατηγική της απεύθυνσης, σημαίνει ότι βλέπω τον άλλο στα μάτια με έντιμο τρόπο και του απευθύνω το λόγο, του λέω αυτά που έχω μέσα μου και προσπαθώ να είμαι όσο πιο σαφής γίνεται.

Στις “Σχεδίες” διέπεται από ένα ρεαλισμό, από ένα λόγο λιτό, ένα λιτό λυρισμό. Υπάρχει το λυρικό στοιχείο, αλλά υπάρχει αυτό που επεσήμαναν κι άλλοι, ότι υπάρχει το πολιτικό με την ακρίβεια ενός δημοσιογράφου που τίμησε το επάγγελμα τόσα χρόνια, την ακρίβεια που μιλάει για το νυν, για το παρόν και οραματίζεται με μια πικρή ειρωνεία ένα μέλλον, που δεν ξέρουμε αν θα έρθει.

Ο ρεαλισμός είναι ένα βασικό στοιχείο στις “Σχεδίες”, αλλά υπάρχει και μία υπονόμευση αυτού του ρεαλισμού από έναν περίεργο και πλάγιο υπερρεαλισμό, κάτι που δουλεύει ο Γιώργος Δουατζής με λεπτότητα και το κάνει σαν ένα κέντημα.

Θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε τα ποιήματα που συναντάμε στις “Σχεδίες” ασπρόμαυρες πολαρόϊντ, ακριβώς γιατί είναι μια φωτογραφική απεικόνιση, αποτύπωση αυτού που συμβαίνει και αυτό είναι πάρα πολύ τολμηρό και το είχαμε συναντήσει και στις “Σπονδές”.

Να κλείσω με μία φράση του Ναμπόκωφ, η οποία ταιριάζει πάρα πολύ στις “Σχεδίες”. Λέει ότι ο δημιουργός εργάζεται με το πάθος του επιστήμονα και την ακρίβεια του καλλιτέχνη. Αντιστρέφει δηλαδή το αυτονόητο. Το συμπληρώνω αυτό με μία απόφανση του Καρούζου,ότι “ο ποιητής γυμνάζει τη σκέψη σε απογύμνωση”. Αυτό ακριβώς κάνει ο Δουατζής και στις “Σχεδίες”, δηλαδή κάνει το αντίθετο από αυτό που έλεγε ο Ρολάν Μπαρτ “να κολακεύει και να κανακεύει τον αναγνώστη”.  Ο Γιώργος Δουατζής δεν κανακεύει και κολακεύει κανέναν, ούτε τον ίδιο του τον εαυτό, παρότι θα του άξιζε.

Στρατηγική της απεύθυνσης και ποιήματα τα οποία μας λείπουν σήμερα και θα μπορούσε να διαβάζονται δυνατά στους δρόμους.

Στον πυρήνα της ποιητικής αυτής σύνθεσης ,η ευθύνη του πνευματικού ανθρώπου η πείρα ,η γνώση και η οδύνη της, η ανάγκη ενσωμάτωσης του παρελθόντος στο παρόν, η προσπάθεια να αποτυπωθεί το ασυνείδητο στο συνειδητό, η ανάγκη να υπερβεί η συνείδηση τα σύνορα της ανθρώπινης τυφλότητας, η αναζήτηση του χαμένου ανθρωπισμού.

Η περιπέτεια της γραφής, η πάλη με τις λέξεις και η αντίστασή τους, αυτή η μάχη με θεούς και δαίμονες κόντρα στις παγίδες της αλαζονείας, της πρόσκαιρης φήμης και τις παγίδες της υστεροφημίας, διαπερνούν τον ποιητικό λόγο, συστήνοντας έναν τόπο ταπεινότητας και εσωστρέφειας, μοναδική καταφυγή του ποιητή αν θέλει να διασώσει το ουσιώδες και να διασωθεί.  

Στον αντίποδα του κόσμου της φθοράς ο ποιητής θα αντιτάξει την αγάπη. Η Αγαπημένη ως μούσα και σύντροφος ζωής, θα ενσαρκώσει την ελπίδα, την χαρά, την επιστροφή στην χαμένη αθωότητα, την αναγέννηση.

Ο θάνατος ως όριο αλλά κυρίως ως αντίπαλον δέος, γίνεται δώρο αλλά και κίνητρο δημιουργίας, εκεί που η θνητότητα συναντά την υπέρβαση, εκεί που το ελεύθερο πνεύμα ανασυνθέτει αυτοαναφλεγόμενο τον φυσικό νόμο. 

Τόνοι φιλοσοφικοί, βαθιά εξομολογητικοί, νότες από την παρτιτούρα της ζωής του ποιητή, συνθέτουν μια ποιητική αφήγηση που -κατά την γνώμη μου- κερδίζει και συγκινεί.

Έγραψε, μεταξύ άλλων, ο Τάσος Λειβαδίτης στην ΑΥΓΗ στις 9 Ιουλίου του 1976: «Ο Δουατζής πορεύεται με τους συνανθρώπους του στην τρομερή λεωφόρο της εποχής μας και το τραγούδι του, στις μικρές στάσεις αυτής της απεγνωσμένης διαδρομής, ξεκουράζει και δυναμώνει τους συνοδοιπόρους του. Ποίηση ακμαία, ηχηρή, καταιγιστική. Που τη σηκώνει στα χέρια του πότε σαν σημαία και πότε σαν όπλο – και πάντα σαν ανθρώπινη προσφορά. Και συχνά σα νυστέρι για ν’ ανοίξει παλιές πληγές και να βρει μέσα τους την ανθρώπινη κακοδαιμονία». Η διεισδυτική ματιά του μεγάλου ποιητή ανακάλυψε το γίγνεσθαι μιας σημαντικής ποιητικής πορείας. Ίσως όσα καταγράφει στην κριτική αυτή ο μεγάλος μας ποιητής θα μπορούσαν να γραφτούν και σήμερα για το έργο του Γιώργου Δουατζή.

Στο τελευταίο έργο του Το κόκκινο κασκόλ, όπως και συνολικά στην ποιητική του δραστηριότητα, διακρίνονται κυρίως τρία σκέλη που διαχέονται στην ποιητική του δημιουργία: Ύπαρξη, έρωτας, πολιτική.

Ύπαρξη σημαίνει το βύθισμα σε όλο και ευρύτερα φιλοσοφικά πεδία, με περισσή αγάπη για τον άνθρωπο του οποίου η τραγικότητα της ύπαρξης δεν έχει να κάνει με τον θάνατο, αλλά με την πληγωμένη του αξιοπρέπεια, η οποία δεν του επιτρέπει πνευματικές ανατάσεις και αίσθηση πραγματικής ελευθερίας. Η ύπαρξη του Γιώργου Δουατζή ταυτίζεται με τη δημιουργία μεγάλων οραμάτων και την προβολή αιτουμένων για έναν καλύτερο, ανθρώπινο κόσμο. Η υπόστασή του χαρακτηρίζεται από την ευτυχία της αναζήτησης και της δημιουργίας νέων μορφών στην τέχνη. Ταυτόχρονα, η ποιητική του πορεία ταυτίζεται με την αποκάλυψη των πληγών της εποχής μας, μέσα όμως από μια ιδιαίτερη τρυφερότητα: Τρέχουν τα τραγούδια / από ψυχή σε ψυχή / για να γίνει ίσκιος ο πόνος / και να μπορεί όσο υπάρχω / να με ακολουθεί / από τραγούδι σε τραγούδι / μήπως κι έτσι πυκνώσει ο χρόνος / Τότε, πιο καθαρός από καθαρός ο λόγος μου / για να μπορέσει να συναντηθεί με τον άλλο / και να μην πέσει στο απόλυτο κενό

Έρωτας σημαίνει για το Γιώργο Δουατζή πολυδιάστατη ευαισθησία στην ομορφιά και στη γυναίκα, χωρίς καμιά ντροπή για τις ευαισθησίες του, χωρίς καμιά αναστολή, υμνώντας το αιώνιο θηλυκό σε κάθε ευκαιρία: Τα υπέροχα χέρια με τα ευαίσθητα δάχτυλα / σε στέλνουν στους ουρανούς / σε ανασύρουν από τον βαθύτερο λήθαργο / σε βυθίζουν στην υπέρτατη των ηδονών / εξαφανίζουν τόπο και χρόνο / σε στέλνουν με το αλαφρότερο άγγιγμα  / εκεί όπου η ποίηση  / είναι μια αυτονόητη πραγματικότητα.

Πολιτική σημαίνει για το Γιώργο Δουατζή διαρκή επαγρύπνηση για το κοινωνικό γίγνεσθαι με πασιφανή την αγάπη στον άνθρωπο, τη φροντίδα για τον διπλανό, όπως συνηθίζει να λέει. Και συχνά γίνεται σκληρά επικριτικός, όπως στο ποίημα της συλλογής του Δόλιοι: Αδιάφοροι όπως όταν διασχίζεις / τάχα αμέριμνος έναν δρόμο / γεμάτο κηδειόσημα / και γνωρίζεις ότι καθένα κρύβει / ένα ολόκληρο δράμα οριστικής απώλειας / όπως οι δήθεν αμέριμνοι / που υπογράφουν συνθήκες ειρήνης / ετοιμάζοντας αυριανούς πολέμους / Ιδιοτελείς εγωπαθείς και βάρβαροι / χτίζουν είδωλα με ελπίδες και οράματα / προσκυνήματα των αφελών / Και δεν αναρωτήθηκαν οι δόλιοι / για τόσους δύσμοιρους που τους ακολουθούν.

Ο Γιώργος Δουατζής και με Το κόκκινο κασκόλ υπερβαίνει, συχνά αυτοκριτικά, το προσωπικό με αναγωγή στο συνολικό, αναλαμβάνωντας λες αυτός την ευθύνη για την αδυναμία μας να φτιάξουμε έναν καλύτερο κόσμο: Μη με παρεξηγείτε που πάντα βρίσκω έναν τρόπο να χάνομαι/ αλλά πόσο πιο σοβαρά να εκτραπώ στα ιδιοτελή παιχνίδια μου/ όταν η γνώση του ανθρώπινου πόνου δεν μου επιτρέπει / να μπω στην τρέλα της οργής/ όταν αναρωτιέμαι συνεχώς τι θα απογίνω / αν δεν δεχτούνε τη συγνώμη μου / για τον κόσμο που τους παραδίδουμε.

Η πολιτική διάσταση της ποίησης του Γιώργου Δουατζή, αποτελεί ασφαλώς μια συνέχεια και μια εξέλιξη της πολιτικής ποίησης και παραπέμπει σε βασικούς εκπροσώπους της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς (Λειβαδίτη, Αναγνωστάκη). Εκείνο ωστόσο που πρέπει να τονίσουμε είναι ότι αυτός είναι εκείνος που ξαναφέρνει στο προσκήνιο την πολιτική ποίηση ξαναπιάνοντας την από κει που την άφησαν οι παλιότεροι, αρνούμενος την ιδιωτική εσωστρέφεια που χαρακτηρίζει του ομοτέχνους της γενιάς του. Αυτό, νομίζω, αποτελεί μια προσφορά του, αλλά ταυτόχρονα αποτελεί σταθμό και μια κορύφωση στην ποίηση του Γιώργου Δουατζή, η οποία αποκτά με τη νέα συλλογή του μεγαλύτερες διαστάσεις.

* Ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΜΠΕΝΑΤΣΗΣ είναι τ. Αναπληρωτής Καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.

Πηγή: www.bookpress.gr

Είναι καταπληκτικό και μόνο το ποίημά του, του οποίου φέρει τον τίτλο η γενική συλλογή, To κόκκινο κασκόλ, ότι μην κοιτάτε ακριβώς αυτό που νομίζετε ότι είναι κασκόλ, είναι η τομή στο λαιμό μας, είναι η αιματηρή τομή που απλώς και μόνο ακόμα δεν έχουμε αποκεφαλιστεί, αλλά έχουμε ήδη τη ρωγμή αυτής της τομής, είμαστε έτοιμοι προς αποκεφαλισμό. Αυτό είναι το αιματηρό μας στίγμα. Είναι λοιπόν μια ποίηση βαθιά πολιτική κι όχι πολιτικάντικη, μια ποίηση η οποία στην εποχή μας, σήμερα, έρχεται να αντισταθεί σε μια ενδιαφέρουσα ιδιωτική ποίηση, διότι υπάρχει μια ιδιωτεία στην ποίησή μας.

Είναι λοιπόν μια ποίηση βαθιά πολιτική κι όχι πολιτικάντικη, μια ποίηση η οποία στην εποχή μας, σήμερα, έρχεται να αντισταθεί σε μια ενδιαφέρουσα ιδιωτική ποίηση. Ο Γιώργος Δουατζής έρχεται και με Το κόκκινο κασκόλ να ξαναπεί «όχι, η ποίηση είναι δημόσιο άθλημα, είναι δημόσιο κατόρθωμα» αν μπορούμε να το πούμε έτσι. Είναι δημόσιος διάλογος, είναι έκθεση στον δημόσιο διάλογο, αυτό που μέχρι τώρα μας είχε συνηθίσει η μεγάλη ποίηση, ή λεγόταν αυτός Παλαμάς, ή Σικελιανός ή Καρυωτάκης, ή λεγόταν Καβάφης ως δημόσιος ουσιαστικά, εκτιθέμενος ποιητής, όχι μονάχα για την ιδιωτική του ζωή, που ήταν κι αυτό ένα μεγάλο κατόρθωμα, αλλά να εκθέσεις ουσιαστικά τα πάθη σου. Κατόρθωμα, να εκθέσεις και την πολιτική σου κατάθεση.

Ουσιαστικά και η πρώτη γενιά του τριάντα και ο Σεφέρης και ο Ελύτης κι όλοι οι μεγάλοι ποιητές, με τις καταθέσεις τους αναφέρονται στο κοινό, στην ομάδα, στον Ελληνισμό, αυτό που κατηγορήθηκε εξάλλου, κατηγορήθηκαν οι άνθρωποι που μιλήσανε για την ελληνικότητα, λες κι ήταν μεγάλη αμαρτία το να μιλήσουν για την ελληνικότητα, το να καταβυθιστούν στην ιδιοτυπία, στην ιδιοπροσωπεία αυτού του λαού, να μιλήσουν για τα λάθη μας. Γιατί για τα λάθη μιλάνε κι ο Σεφέρης κι ο Ελύτης, για τα αδιέξοδα, για τις πληγές αυτού του τόπου μιλάνε και δεν υμνούν φασιστικώ τω τρόπω τις αρετές.

Αυτή η ποίηση συναντιέται και διαλέγεται με την αληθινή και μυστική ουσία του Κόσμου. Έτσι μου μοιάζει τουλάχιστον καθώς ξεφυλλίζω τις σελίδες αυτού του Κόκκινου κασκόλ που δεν είναι, φυσικά, ένα οποιοδήποτε κόκκινο κασκόλ, αλλά μια ανοιχτή πληγή, μια μαχαιριά κυκλική σαν την ζωή και σαν την μοίρα, μια μαχαιριά ανεπούλωτη, ίσως και κάτι σαν «πνιγμού θηλιά», για να θυμηθώ κι έναν ξεχασμένο πια ποιητή των σχολικών μας χρόνων.

Ο Γιώργος Δουατζής μου δίνει την εντύπωση ότι «σκαρφαλώνει» στα μονοπάτια της ποίησης. Και τούτο επειδή, από βιβλίο σε βιβλίο, από συλλογή σε συλλογή, ο αναγνώστης παρατηρεί τη σταθερή πορεία μιας αδιάκοπα εξελισσόμενης ωριμότητας, μιας κατάκτησης, θα μπορούσε να πει κανείς.

Πηγή: fractalart.gr

Η απόλυτη ποίηση είναι εδώ. Υπάρχει επίπεδο σε αυτή την ποίηση. Εδώ είναι κάτι μοναδικό, θα έλεγα. Κάθε ποίημα είναι κάτι μοναδικό. Πάντα λέω και ξαναλέω ότι το ιδανικό μου για την ποίηση είναι να συνδυάζεται σοφία, εντός κι εκτός εισαγωγικών, η σκέψη, ο νους με την ποίηση και να μην υποχωρεί ο ένας για την άλλη. Αλλά, καμιά φορά το βρίσκω, καμιά φορά δεν το βρίσκω, αλλά αυτό είναι το ιδανικό μου. Εδώ αυτό γίνεται, και κάτι παραπάνω από αυτό. Πραγματικά έχω συγκινηθεί φοβερά με αυτή την ποίηση. Πραγματικά ζηλεύω.

Σκούρα ομορφιά

(Απαγγέλλει ο ποιητής)

Μικρή αγαπημένη

με αρματωσιά εσένα μπήκα

στις χώρες του σκότους φωτεινός

και ακριβό φυλαχτό σου άφησα

τα λόγια που δεν είπαμε

Αν όλα δεν είναι έρωτας

τότε παντού κενό αγαπημένη

Είσαι το δικό μου

παράθυρο στον κόσμο

και πώς θα μπορούσε

να υπάρχει ο κόσμος

χωρίς εσένα

Βυθίστηκα στο σώμα

το μυαλό και την ανάσα σου

στην άβυσσο βυθίστηκα

που φέρει το όνομά σου

Πλημμύρισέ με, φώναξες

και χάθηκε ο κόσμος

Πώς θα ήταν η ζωή κι ο θάνατος

χωρίς τον παραλογισμό του έρωτα

πώς αγαπημένη;

Δύναμη υπέρβασης ο έρωτας

υμνεί το παράλογο 

πυρπολεί τα σωθικά

σαν δικαιωμένη επανάσταση 

ή όπως φλέγονται οι ποιητές 

τις θεοσκότεινες νύχτες

Και με πήραν οι μελωδίες

κι αγκάλιασαν οι μουσικές τον κόσμο

γιατί δεν έχει άλλη αγιοσύνη

από το ταξίδι αυτό των μουσικών

που οδηγούν τους άντρες

στις αγαπημένες

και ταξίδι το ταξίδι

έφτασε ψηλά η σκάλα 

που έχτισαν τα τραγούδια μου 

με πήρε στο λαιμό της η ομορφιά 

και που να κατέβει τώρα ο πήχης…