Κυρίες και κύριοι,

Από την εποχή που ασχολήθηκα για πρώτη φορά, μαθητής, με το αρχαίο δράμα, πάντα με εντυπωσίαζε ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούσε το εικαστικό στοιχείο και ο λόγος μέσα στο σύνθετο αυτό καλλιτεχνικό δημιούργημα, που είναι το θέατρο, και ιδιαίτερα το αρχαίο δράμα και πάντα με εντυπωσίαζε το γεγονός ότι ο λόγος ήταν παρακλητικός της παρουσίας των προσώπων με μια σειρά από δεικτικά, δεικτικές αντωνυμίες, «ιδεώδαι». Ο χορός ή τα πρόσωπα υποδέχονται στην σκηνή το προσωπείο, και πάντα με ένα εικαστικό σχόλιο, «Να, η Ισμήνη έρχεται με δάκρυα, τα οποία κυλάνε από τη στέλη του προσώπου της».

H αφέλεια της εποχής με οδήγησε στη πρώτη εκτίμηση ότι πιθανόν ήταν αυτό που ονομάζουμε, στο θεατρικό λεξιλόγιο, εσωτερικές, μέσα στην ίδια την ποιητική διαδικασία, σκηνικές οδηγίες. Ένας σημερινός θεατρικός συγγραφέας θα έβαζε σε παρένθεση: μπαίνει η Ισμήνη, δακρυσμένη. Μη έχοντας τέτοιου είδους ευχέρεια ο αρχαίος ποιητής ενέτασσε, αυτή ήταν η δική μου τότε υπόθεση, τις σκηνικές οδηγίες μέσα στο ποιητικό γεγονός. Αυτό συμβαίνει και με τον Σαίξπηρ.

Πίστευα λοιπόν ότι ήταν απλώς έμμεσες οδηγίες προς τον σκευοποιό, σ’ αυτόν δηλαδή που θα έφτιαχνε το προσωπείο, το πώς θα έπρεπε να είναι το πρόσωπο, που θα έμπαινε στη σκηνή, πως θα πρέπει να έχει κατασκευαστεί το προσωπείο βάσει της ποιητικής σύλληψης και του ήθους του προσώπου. Επέρασαν πολλά χρόνια, να ωριμάσει κανείς για να αντιληφθεί ότι αυτό ήταν μια άλλου είδους διαδικασία και δεν ήταν τόσο μια πρώτη φθηνή τεχνική της θεατρικής γραφής, αλλά ήταν μια, για να μιλήσουμε και τη γλώσσα των βυζαντινών, αλληλοπεριχώριση. Από τη μια μεριά, ο λόγος γεννούσε, κατά κάποιον τρόπο, την εικόνα και η εικόνα έδινε υπόσταση στο λόγο. Το ένα βάθαινε το άλλο. Αυτό σημαίνει αλληλοπεριχώριση. Μια σχέση αμφιμονοσήμαντη, θα λέγαν οι μαθηματικοί.

Αυτή ήταν και η εντύπωση που μου έδωσε αυτό το σύνθετο έργο που έχουμε σήμερα εδώ τη χαρά να παρουσιάζουμε. Δεν είναι τίποτα πριν και μετά, ούτε ρώτησα καν το φίλο μου και παλιό μου μαθητή το Γιώργο το Δουατζή τι προηγήθηκε, και δεν με ενδιαφέρει, αν προηγήθηκαν τα πορτραίτα του Αμάραντου και σχολιάστηκαν, του εστάλησαν επιστολές από το Γιώργο ή αν εκείνος έκανε εικόνα το λόγο.

Δε μ’ ενδιαφέρει. Τώρα πια είναι καταδικασμένα να συνυπάρχουν, σ’ αυτό που είναι, σε τελευταία ανάλυση, η γνώση, γιατί είναι γνώση.

Εν παρενθέσει, θυμίζω μονάχα ότι η ερωτική πράξη στην Αγία Γραφή είναι με το ρήμα «γνωρίζειν» «και εγνώρισε τη γυναίκα αυτού». Δεν έχω δει πιο συνταρακτική, αν θέλετε, διατύπωση για την ερωτική πράξη από αυτή τη βαθιά γνώση που είναι ουσιαστικά η μείξη δύο σωμάτων. Αυτή εδώ λοιπόν η αλληλοπεριχώριση, αυτή η σμίξη, αυτή, επιτρέψτε μου τη λέξη, «συνουσία», τη διαπιστώνουμε σ’ αυτήν εδώ την τολμηρή, θα έλεγε κανένας, παράσταση. Γιατί είναι μια παράσταση. Που τη βλέπω έτσι από τη μια μεριά είναι τα προσωπεία του Αμάραντου και από την άλλη μεριά είναι ένας χορός που τα υποδέχεται και που τους δανείζει προσωπικό μύθο. Όταν έβγαινε το προσωπείο στη σκηνή, δεν είχε μύθο. Δεν ξέρανε από πού προέρχεται και τι πιστεύει, έπρεπε να έρθει o χορός ή ο συνομιλητής, το άλλο πρόσωπο του έργου, για να το σημασιοδοτήσει, να του δώσει δραματική υπόσταση, να το τοποθετήσει μέσα στην πράξη, να το κάνει πρόσωπο των δρωμένων, να μην είναι ανεξάρτητο και μοναχικό, να πάρει λόγο για να είναι δια του λόγου υπαρκτό μέσα στο χώρο, πως το λένε, της μίμησης, της πράξεως.

Τα πορτραίτα του Αμάραντου γίνονται βαθύτερα με το λόγο του Δουατζή. Έχουν ένα μύθο. Έχουν προσωπική περιπέτεια. Έχουν πάθη. Έχουν απορίες. Έχουν αδιέξοδα. Δηλαδή γίνονται δραματικά πρόσωπα. Αλλά, για να το κατορθώσει κανένας αυτό, πρέπει να μπει μέσα στην ουσία της επικοινωνίας με το προσωπείο. Είχα κάποτε μια τρομακτική εμπειρία όταν συνεργάστηκα πριν από πολλά χρόνια, εδώ στην Ελλάδα, με τον μεγάλο, ας μου επιτρέψετε να το πω, χειριστή σκευής, χειριστή προσωπείων, τον TapaSudana. Ο TapaSudana είναι ένας Μπαλινέζος μεγάλος καλλιτέχνης – στην Ευρώπη τώρα ζει – συνεργάτης του PeterBrook, ο οποίος διδάσκει στην Ευρώπη τη χρήση των προσωπείων όπως παραδίδονται από την μπαλινέζικη μεγάλη παράδοση του τελετουργικού θεάτρου. Αυτός λοιπόν, όταν δίδασκε εδώ σε μια ομάδα, σεμινάριο νέων ηθοποιών, τη χρήση της μάσκας και τότε έκανε μία διάκριση, την οποία κατά καιρούς έχω καταθέσει, ότι είναι άλλο πράγμα η μάσκα, άλλο πράγμα η persona και άλλο πράγμα το προσωπείο, λέγοντας συνήθως, παραλλάζοντας την ηρακλείτεια φράση ότι «η μάσκα κρύπτει, η persona λέγει, αλλά το προσωπείο σημαίνει», μυούσε τους μαθητές, τους υποψήφιους, αν θέλετε, χρήστες της μάσκας να την αποδεχθούν τη μάσκα αυτή, πρώτα ως αντικείμενο. Έβαζε τη μάσκα απέναντι από τον ηθοποιό και τον μυούσε σε μια διαδικασία ερωτική, σε μια σχέση σχεδόν σαρκική, όπου ο μαθητής ο υποψήφιος να φορέσει, να «φέρει» το προσωπείο έπρεπε να αφομοιώσει τη μάσκα, σχεδόν να την παρακαλέσει να τον δεχτεί. Την έβαζε απέναντι και προσπαθούσε να τη βάλει μέσα του, να την κάνει δική του, ώστε να μπορεί να αξιωθεί, κάποια στιγμή, να μιλήσει δια αυτής. Αυτή τη μυστική σχέση τη διαπιστώνω σ’αυτό εδώ το βιβλίο, μια μυστική σχέση που έχεις την εντύπωση ότι πραγματικά αυτές οι περσόνες που υπάρχουν εδώ, αυτά τα προσωπεία, έχουν μελετηθεί κατά τέτοιον τρόπο ή εξέφρασαν κάποια στιγμή, αν έπονται τα πορτραίτα του Αμάραντου, του λόγου, έχουν ουσιαστικά λάβει λόγο, έχουν αξιωθεί το λόγο του Δουατζή, ή το αντίστροφο ο Δουατζής αφομοίωσε αυτά τα προσωπεία, τα έκανε δικά του και μίλησε μέσα από αυτές τις, πως το λένε, από αυτά τα συμφραζόμενα της δομής τους. Και αυτό είναι μια υψηλή ποιητική υποκριτική. Αυτό διαπιστώνω εδώ ότι είναι μια υψηλή ποιητική υποκριτική, δηλαδή μια υποκριτική δια του λόγου. Μια μίμηση πράξεως δια του λόγου πια. Είναι ένα θέατρο, θέατρο κανονικό, όπου διαδραματίζεται αυτός ο διάλογος, αυτά τα προσωπεία μονολογούν ή με αυτά τα προσωπεία ακούνε το Δουατζή συμπαίκτη, συμπρωταγωνιστή στο δράμα τους και εμείς όλοι είμαστε το θέατρο. Θεώμεθα αυτή την πράξη, είναι απέναντί μας. Είναι πολύ σημαντικό το βιβλίο ή πολύ σημαντικό σαν ενέργεια, δηλαδή είναι πολύ τολμηρό στην ίδια του τη φύση. Όταν ο καθένας αρχίσει να το μελετάει θα διαπιστώσει αυτήν την πραγματικά σημαντική συνουσία. Αυτό το σμίγειν, κατά κάποιον τρόπο του λόγου, με την εικόνα της μορφής της εικαστικής με τη γραπτή σκέψη.

Ευχαριστώ πολύ.

Θα σας αποκαλύψω ότι ο Γ.Δ. στο τελευταίο έτος της σπουδής του στο Λύκειο σκηνοθετήθηκε από τον δάσκαλό του στην Ηλέκτρα του Σοφοκλή παίζοντας τον Ορέστη και ήταν πάρα πολύ καλός. Ήταν μια παράσταση σχολική μεν, αλλά πολύ καλή όσον αφορά στην απόδοση των παιδιών.

Ο Γιώργος Δουατζής έχει μια πορεία αξιοζήλευτη στον χώρο της λογοτεχνίας, της δημοσιογραφίας και του δημόσιου βίου ιδιαιτέρως. Δεν μπορώ να ασχοληθώ με το καθέκαστα έργο του, αλλά γνωρίζω την δοκιμιακή του προσφορά, την προσφορά του ως δημοσιογράφος που ξέρει να παίρνει συνεντεύξεις, να στέκεται απέναντι στον άνθρωπο που θέλει να ανιχνεύσει το μέσα του. Πάει έτοιμος, μελετημένος, τεκμηριωμένος.

Επιμένω στη δημόσια παρουσία του Γιώργου διότι είναι σημαντική, καταλυτική και για τη λογοτεχνική του κατάθεση. Σε μια εποχή σαν τη δική μας, είναι πολύ δύσκολο πια να αποκρυπτογραφήσεις τα πάθη, τα αδιέξοδα, τις συναισθηματικές φορτίσεις των ποιητών, ανεξάρτητα από την σημαντική λογοτεχνική τους κατάθεση. Δεν μπορείς εύκολα να επικοινωνήσεις με το περιεχόμενο της ποίησής τους, που είναι τελείως ιδιωτικό. Δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει γι αυτό εξήγηση.

Ζούμε την εποχή όπου η ποίηση απουσιάζει ακόμα και από τα ετήσια αφιερώματα των εντύπων, των εφημερίδων που παρουσιάζουν την λογοτεχνική παραγωγή της χρονιάς, Πράγμα που σημαίνει απαξίωση της ποίησης. Αυτή η μοναξιά του ποιητή σήμερα, όντως οδηγεί του ανθρώπους σήμερα σε έναν κώδικα επικοινωνίας τελείως συντεχνιακό, όπου φυσικά γίνονται ενδιαφέρουσες προτάσεις ποιητικές, αλλά αφήνουν απέξω έναν σημερινό υποψιασμένο άνθρωπο, τον αδιέξοδο και εκκρεμή άνθρωπο του καιρού μας.

Αντίθετος σε αυτήν την πορεία είναι ο Γιώργος Δουατζής. Ακούστηκε προηγουμένως ότι έχει γράψει ερωτικά ποιήματα. Τα ερωτικά του ποιήματα δεν είναι όμως προσωπικές εξομολογήσεις. Είναι ο έρωτας για τη ζωή, είναι ο φόβος του θανάτου, η απελπισία του σημερινού ανθρώπου, τα αδιέξοδα. Και αυτά δεν είναι προσωπικές απόψεις, αλλά προσωπική κατάθεση στα μεγάλα προβλήματα του καιρού. Και από αυτή την άποψη ο Δουατζής είναι ο ποιητής της δημόσιας αγωνίας. Ακόμα και στα τελευταία του ποιήματα στις; “Σχεδίες”, που έριξα προ ολίγου μια ματιά, έχει ακουμπήσει ακριβώς σε αυτήν τη σχεδία του βίου. Και είναι πολύ ενδιαφέρον αυτό, είναι η σχεδία του βίου που είναι σχέδιο και ταυτοχρόνως ένας τρόπος να διασωθούμε, ένα σωσίβιο ζωής.

Με τέτοια σωσίβια μας εφοδιάζει ο Γιώργος Δουατζής, από όλες τις θέσεις. Ακόμα και από αυτές που του εμπιστεύθηκε η πολιτεία και είχε το μεγάλο θάρρος, να πετάξει στα μούτρα της εξουσίας την καρέκλα του, που δεν ήθελε με κανένα τρόπο να την ζεστάνει, όταν είχε τη μεγάλη τύχη να διευθύνει κρατικό τηλεοπτικό σταθμό, και δεν έμεινε εκεί, διότι δεν δέχτηκε ποτέ να ταπεινωθεί, δεν δέχτηκε ποτέ να συμβιβαστεί, να λάβει εντολές άνωθεν.

Αυτόν τον άνθρωπο τιμούμε απόψε, αυτό το έργο, αυτή τη θέση στα δημόσια πράγματα, αυτή τη δημόσια θά λεγα εξομολόγηση σημαντικών προβλημάτων του βίου, με κυρίαρχο αν θέλετε το ερωτικό στοιχείο, αλλά όχι με τη στενή αντίληψη. Εδώ υπάρχει ο έρωτας για τη ζωή και ο φόβος του θανάτου, που είναι ο οίστρος αυτού του τόπου όπως θάλεγε ο Εμπειρίκος.

Τον Γιώργο Δουατζή λοιπόν τιμάμε απόψε, που πρόσφατα εμφανίστηκε και ως θεατρικός συγγραφέας με ευρηματική τεχνική, πράγμα που σημαίνει ότι αυτό το εύρος των δραστηριοτήτων του είναι η αγωνία του να συλλάβει πρισματικά όλα τα προβλήματα του καιρού μέσα από τις δυνατότητες με τις οποίες είναι προικισμένος. Τον ευχαριστούμε.

Η αφέλεια της εποχής με οδήγησε στη πρώτη εκτίμηση ότι πιθανόν ήταν αυτό που ονομάζουμε, στο θεατρικό λεξιλόγιο, εσωτερικές, μέσα στην ίδια την ποιητική διαδικασία, σκηνικές οδηγίες. Ένας σημερινός θεατρικός συγγραφέας θα έβαζε σε παρένθεση: μπαίνει η Ισμήνη, δακρυσμένη. Μη έχοντας τέτοιου είδους ευχέρεια ο αρχαίος ποιητής ενέτασσε, αυτή ήταν η δική μου τότε υπόθεση, τις σκηνικές οδηγίες μέσα στο ποιητικό γεγονός. Αυτό συμβαίνει και με τον Σαίξπηρ.

Πίστευα λοιπόν ότι ήταν απλώς έμμεσες οδηγίες προς τον σκευοποιό, σ’ αυτόν δηλαδή που θα έφτιαχνε το προσωπείο, το πώς θα έπρεπε να είναι το πρόσωπο, που θα έμπαινε στη σκηνή, πως θα πρέπει να έχει κατασκευαστεί το προσωπείο βάσει της ποιητικής σύλληψης και του ήθους του προσώπου. Επέρασαν πολλά χρόνια, να ωριμάσει κανείς για να αντιληφθεί ότι αυτό ήταν μια άλλου είδους διαδικασία και δεν ήταν τόσο μια πρώτη φθηνή τεχνική της θεατρικής γραφής, αλλά ήταν μια, για να μιλήσουμε και τη γλώσσα των βυζαντινών, αλληλοπεριχώριση. Από τη μια μεριά, ο λόγος γεννούσε, κατά κάποιον τρόπο, την εικόνα και η εικόνα έδινε υπόσταση στο λόγο. Το ένα βάθαινε το άλλο. Αυτό σημαίνει αλληλοπεριχώριση. Μια σχέση αμφιμονοσήμαντη,  θα λέγαν οι μαθηματικοί.

Αυτή ήταν και η εντύπωση που μου έδωσε αυτό το σύνθετο έργο που έχουμε σήμερα εδώ τη χαρά να παρουσιάζουμε. Δεν είναι τίποτα πριν και μετά, ούτε ρώτησα καν το φίλο μου και παλιό μου μαθητή το Γιώργο το Δουατζή τι προηγήθηκε, και δεν με ενδιαφέρει, αν προηγήθηκαν τα πορτραίτα του Αμάραντου και σχολιάστηκαν, του εστάλησαν επιστολές από το Γιώργο ή αν εκείνος έκανε εικόνα το λόγο. Δε μ’ ενδιαφέρει. Τώρα πια είναι καταδικασμένα να συνυπάρχουν, σ’ αυτό που είναι, σε τελευταία ανάλυση, η γνώση, γιατί είναι γνώση.

Εν παρενθέσει, θυμίζω μονάχα ότι η ερωτική πράξη στην Αγία Γραφή είναι με το ρήμα «γνωρίζειν» «και εγνώρισε τη γυναίκα αυτού». Δεν έχω δει πιο συνταρακτική, αν θέλετε, διατύπωση για την ερωτική πράξη από αυτή τη βαθιά γνώση που είναι ουσιαστικά η μείξη δύο σωμάτων. Αυτή εδώ λοιπόν η αλληλοπεριχώριση, αυτή η σμίξη, αυτή, επιτρέψτε μου τη λέξη, «συνουσία», τη διαπιστώνουμε σ’ αυτήν εδώ την τολμηρή, θα έλεγε κανένας, παράσταση. Γιατί είναι μια παράσταση. Που τη βλέπω έτσι από τη μια μεριά είναι τα προσωπεία του Αμάραντου και από την άλλη μεριά είναι ένας χορός  που τα υποδέχεται και που τους δανείζει προσωπικό μύθο. Όταν έβγαινε το προσωπείο στη σκηνή, δεν είχε μύθο. Δεν ξέρανε από πού προέρχεται και τι πιστεύει, έπρεπε να έρθει ο χορός ή ο συνομιλητής, το άλλο πρόσωπο του έργου, για να το σημασιοδοτήσει, να του δώσει δραματική υπόσταση, να το τοποθετήσει μέσα στην πράξη, να το κάνει πρόσωπο των δρωμένων, να μην είναι ανεξάρτητο και μοναχικό, να πάρει λόγο για να είναι δια του λόγου υπαρκτό μέσα στο χώρο, πως το λένε, της μίμησης, της πράξεως.

Τα πορτραίτα του Αμάραντου γίνονται βαθύτερα με το λόγο του Δουατζή. Έχουν ένα μύθο. Έχουν προσωπική περιπέτεια. Έχουν πάθη. Έχουν απορίες. Έχουν αδιέξοδα. Δηλαδή γίνονται δραματικά πρόσωπα. Αλλά, για να το κατορθώσει κανένας αυτό, πρέπει να μπει μέσα στην ουσία της επικοινωνίας με το προσωπείο.

Είχα κάποτε μια τρομακτική εμπειρία όταν συνεργάστηκα πριν από πολλά χρόνια, εδώ στην Ελλάδα, με τον μεγάλο, ας μου επιτρέψετε να το πω, χειριστή σκευής, χειριστή προσωπείων, τον Tapa Sudana. Ο Tapa Sudana είναι ένας Μπαλινέζος μεγάλος καλλιτέχνης – στην Ευρώπη τώρα ζει – συνεργάτης του Peter Brook, ο οποίος διδάσκει στην Ευρώπη τη χρήση των προσωπείων όπως παραδίδονται από την μπαλινέζικη μεγάλη παράδοση του τελετουργικού θεάτρου. Αυτός λοιπόν, όταν δίδασκε εδώ σε μια ομάδα, σεμινάριο νέων ηθοποιών, τη χρήση της μάσκας και τότε έκανε μία διάκριση, την οποία κατά καιρούς έχω καταθέσει, ότι είναι άλλο πράγμα η μάσκα, άλλο πράγμα η persona  και άλλο πράγμα το προσωπείο, λέγοντας συνήθως, παραλλάζοντας την ηρακλείτεια φράση ότι «η μάσκα κρύπτει, η persona λέγει, αλλά το προσωπείο σημαίνει», μυούσε τους μαθητές, τους υποψήφιους, αν θέλετε, χρήστες της μάσκας  να την αποδεχθούν τη μάσκα αυτή, πρώτα ως αντικείμενο. Έβαζε τη μάσκα απέναντι από τον ηθοποιό και τον μυούσε σε μια διαδικασία  ερωτική, σε μια σχέση σχεδόν σαρκική, όπου ο μαθητής ο υποψήφιος να φορέσει, να «φέρει»  το προσωπείο έπρεπε να αφομοιώσει τη μάσκα, σχεδόν να την παρακαλέσει να τον δεχτεί. Την έβαζε απέναντι  και προσπαθούσε να τη βάλει μέσα του, να την κάνει δική του, ώστε να μπορεί  να αξιωθεί, κάποια στιγμή, να μιλήσει δια αυτής.

Αυτή τη μυστική σχέση τη διαπιστώνω σ’ αυτό εδώ το βιβλίο, μια μυστική σχέση που έχεις την εντύπωση ότι πραγματικά αυτές οι περσόνες που υπάρχουν εδώ, αυτά τα προσωπεία, έχουν μελετηθεί κατά τέτοιον τρόπο ή εξέφρασαν κάποια στιγμή, αν έπονται τα πορτραίτα του Αμάραντου, του λόγου, έχουν ουσιαστικά  λάβει λόγο, έχουν αξιωθεί το λόγο του Δουατζή, ή το αντίστροφο ο Δουατζής αφομοίωσε αυτά τα προσωπεία, τα έκανε δικά του και μίλησε μέσα από αυτές τις, πως το λένε, από αυτά τα συμφραζόμενα της δομής τους. Και αυτό είναι μια υψηλή ποιητική υποκριτική. Αυτό διαπιστώνω εδώ ότι είναι μια υψηλή ποιητική υποκριτική, δηλαδή μια υποκριτική   δια του λόγου. Μια μίμηση πράξεως δια του λόγου πια. Είναι ένα θέατρο, θέατρο κανονικό, όπου διαδραματίζεται αυτός ο διάλογος, αυτά τα προσωπεία μονολογούν ή με αυτά τα προσωπεία ακούνε το Δουατζή συμπαίκτη, συμπρωταγωνιστή στο δράμα τους και εμείς όλοι είμαστε το θέατρο. Θεώμεθα αυτή την πράξη, είναι απέναντί μας. Είναι πολύ σημαντικό το βιβλίο ή πολύ σημαντικό σαν ενέργεια, δηλαδή είναι πολύ τολμηρό στην ίδια του τη φύση. Όταν ο καθένας αρχίσει να το μελετάει θα διαπιστώσει αυτήν την πραγματικά σημαντική συνουσία. Αυτό το σμίγειν,  κατά κάποιον τρόπο του λόγου, με την εικόνα της μορφής της εικαστικής με τη γραπτή σκέψη.

Σήμερα έχουμε τη μεγάλη χαρά να παρουσιάζουμε ένα ιδιότυπο είδος λογοτεχνίας. Πραγματικά ιδιότυπο και μάλιστα θα έλεγε κανένας πρωτότυπο στη δική μας ιστορία της λογοτεχνίας. Δεν θα διστάσω να πω ότι καταγωγικά το είδος αυτό ξεκινάει από την Πλατωνική φιλοσοφία και πιθανόν από τον Επίχαρμο που μιμήθηκε ο Πλάτωνας. Δηλαδή είναι μια πεζογραφία στοχαστική, διαλογικής μορφής. Ακούσατε ορισμένα αποσπάσματα πριν λυρικά, τα οποία αποτελούν σχεδόν ένα είδος χορικών σε αυτό το δράμα των συγκρούσεων δυο προσωπικοτήτων.

Ο Γιώργος Δουατζής έχει ένα δικό του προνόμιο στο βίο του. Εξάλλου τα κατέθεσε αυτά σε ένα πόνημά του πρόσφατο, που το σχολίασα επίσης. Είχε το προνόμιο να γνωρίσει τον μέγα ποιητή Τάσο Λειβαδίτη βαθιά. Μία από τις τραγικότερες φυσιογνωμίες της νεοελληνικής μεταπολεμικής ζωής. Μια προσωπικότητα η οποία πέρασε δια πυρός και σιδήρου, πολύ συχνά πέρασε Κλαυδιανά δίκρανα από τη ζωή του. Σχεδόν απωθήθηκε από τους ομοϊδεάτες του, γιατί έκανε τον αγώνα της ζωής και τον αγώνα των ιδεών, υπαρξιακό αγώνα. Αυτή η εμπειρία του Γιώργου Δουατζή, της γνωριμίας του με τον Τάσο Λειβαδίτη νομίζω κρύβεται πίσω από αυτό το βιβλίο. Ο ποιητής που μιλάει εδώ έχει πάρα πολλά από τα γνωρίσματα του Τάσου Λειβαδίτη. Αλλά και κάθε τραυματική εμπειρία που γίνεται ποιητικό γεγονός.

Από την άλλη μεριά πιστεύω – χωρίς να θέλω να κάνω ψυχαναλυτικές διερευνήσεις – ότι το βιβλίο αυτό είναι ένα είδος λυτρωτικής σχιζοφρένειας. Από τη μια μεριά είναι ένας δημοσιογράφος, είναι και ένας ποιητής, που πιθανό να είναι τα δυο πρόσωπα του Ιανού, του Γιώργου Δουατζή. Από τη μια μεριά αυτό το – όπως θάλεγε ο Πάουντ – κερατένιο επάγγελμα της δημοσιογραφίας, που είσαι υποχρεωμένος και σε συμβιβασμούς και σε υπερβολές και σε εκπτώσεις και σε θριάμβους και σε ταπεινώσεις. Περνάει αυτό μέσα στο βιβλίο. Περνάει γιατί υπάρχει ανάγκη επικοινωνίας και φυσικά εδώ υπάρχει ένας ουσιαστικός διάλογος ανάμεσα στα δυο είδωλα. Στο είδωλο της καθημερινότητας, του επαγγέλματος, της προσαρμογής, του πρωτεϊκού βίου – που είναι ο καθημερινός μας βίος, όπου καμιά φορά υπάρχει η ανάγκη πολλές φορές να μεταμορφωνόμαστε, να είμαστε οι χαμαιλέοντες – και του ποιητή, ο οποίος πολλές φορές μέσα από την εγωπάθειά του υπερβαίνει πολλά πράγματα έχουν specci eterni, κάτω από την οπτική της αιωνιότητας. Αυτό το δράμα είναι κοινό στην εποχή μας. Αυτός ο διάλογος και ταυτοχρόνως τα τραγικά αδιέξοδα ανάμεσα στην καθημερινότητα και στον μηδενισμό.

Αυτό λοιπόν το βιβλίο, εγκαινιάζει μια τέτοιου είδους λογοτεχνία. Στοχαστική λογοτεχνία που σχεδόν κάθε μία παράγραφος και κάθε μία ερωταπόκριση, είναι σχεδόν ένα είδος γνωμικού, κατασταλάγματος πείρας, όπου μεταφέρονται βέβαια εμπειρίες, απορίες, ερωτήματα, απαντήσεις και αδιέξοδα όλων των πνευματικών ανθρώπων, αλλά και όλων των πευθύνων. Επιτρέψτε μου να πω ότι η λέξη πευθήν είναι η προταθείσα το 1844 για το έργο του δημοσιογράφου. Το έχει αποθησαυρίσει ο Κουμανούδης από το ρήμα πυνθάνομαι, που σημαίνει ζητώ να μάθω. Η πρόταση ήταν «δημόσιος πευθήν» που ηττήθηκε τελικά από τη λέξη δημοσιογράφος. Ο καθένας πευθήν ρωτάει να μάθει. Και ρωτώντας να μάθει, ουσιαστικά βαθαίνει τον εαυτό του, αλλά αποδεικνύεται με αυτό το βιβλίο ότι όταν η συζήτηση γίνεται με ένα Νάρκισσο όπως είναι ο ποιητής και είναι κάθε ποιητής, κάθε καλλιτέχνης Νάρκισσος, τελικά ούτε εκείνος φεύγει από τη συζήτηση χωρίς να έχει μεταλλαχθεί. Άρα κάθε φορά που γίνεται επαφή, επικοινωνιακή σχέση με το άλλο και τα δυο αλλάζουν. Αυτό λοιπόν είναι ένα πολύ μεγάλο κέρδος που μας προσφέρει αυτό το βιβλίο. Δεν θέλω να μπω σε λεπτομέρειες – ακούσατε εξάλλου αποσπάσματα – διαβάζεται, έχει θεατρικότητα, με την έννοια ότι θεατρικότητα έχουν και οι διάλογοι του Πλάτωνα, δηλαδή υπάρχει μια σύγκρουση ιδεών, δεν υπάρχει σύγκρουση χαρακτήρων, μέσα όμως από αυτά πηγάζουν και οι χαρακτήρες, και η στάση ζωής και οι εμμονές και οι ψευδαισθήσεις.

Αυτό λοιπόν το βιβλίο σήμερα εδώ γιορτάζουμε και εύχομαι να έχει συνέχεια, παρόλο ότι νομίζω ότι είναι το καταστάλαγμα μιας πορείας ποιητικής ενός ανθρώπου ο οποίος τελικά κατέγραψε, όπως τελικά καταγράφουν οι καλλιτέχνες, ζωγράφοι ή μουσικοί την εμπειρία τους από τη δημιουργική πράξη, που είναι η ίδια καθαυτή η ποίηση.

Εγώ όμως έχω ένα προνόμιο. Ο Γ.Δ. υπήρξε μαθητής μου, μαθητής μου σε τρυφερή ηλικία, στην πρώτη εφηβεία του. Οπότε μπορώ να έχω αυτό το προνόμιο να παρακολουθώ ενός εφήβου τις ανησυχίες, τις ευαισθησίες, σε μια δύσκολη εποχή, στην εποχή της Χούντας. Σε μια δύσκολη εποχή που και το έργο του εκπαιδευτικού ήταν δύσκολο. Έπρεπε με ελιγμούς μέσα από αδιέξοδα να βρίσκει διάφορους τρόπους διαφυγής για να καταθέσει την άποψή του και να μυήσει τους νέους ανθρώπους στην ελευθερία της σκέψης.

Ο Γιώργος ήταν από τα πιο ευαίσθητα παιδιά, από τους πιο ευαίσθητους δέκτες αυτών των προσπαθειών του δασκάλου και νομίζω ότι απ’ την αρχή κατάλαβε αυτή τη συνωμοσία ανάμεσά μας. Έτσι είχα τη μεγάλη χαρά, εκτός από το να τον καθοδηγήσω να παίξει Ορέστη στην Ηλέκτρα του Σοφοκλή ως μαθητής, να ακούσω και τα πρώτα του ποιητικά βήματα, τις πρώτες του αντιδράσεις στο φαινόμενο της υπάρξεως, στο φαινόμενο του έρωτα και φυσικά στην πολιτική συγκυρία. Δεν θα αναφερθώ στους τρόπους με τους οποίους επικοινωνήσαμε τότε και πώς προσπάθησα να καθοδηγήσω τα πρώτα του βήματα με τη μικρή δική μου εμπειρία πάνω στο ποιητικό φαινόμενο.             Παρακολούθησα την πορεία του, και η πορεία του είναι μια συνεχής κλιμάκωση ωριμότητας. Αυτό που θα θεωρούσε  στην περίληψη του βίου του αρνητική πορεία εμπειριών στη ζωή του, που είναι η δημοσιογραφία σε μια δύσκολη εποχή, την εποχή εκείνη, ήταν ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία που οδήγησαν στην ωριμότητα της ποίησής του. Γιατί ένας δημοσιογράφος, και μάλιστα μέσα στο μάτι του κυκλώνα όπως ήταν ο Γιώργος, σε μια εποχή ψευδαισθήσεων, έπαρσης, πολιτικής έπαρσης και μεγάλων λόγων ψευδών, ωρίμασε για να μπορεί να καταλάβει τα αδιέξοδα της πολιτικής ίντριγκας και να μπορεί να τα μετατρέψει σε ποιητική πίκρα. Ήταν λοιπόν μια θετική στο βάθος για την εμπειρία του την ποιητική πορεία, χρειαζόταν να περάσει κάτω από αυτά τα καυδιανά δίκρανα, για να μπορέσει να βγει ομολογουμένως αλώβητος, για να μετατρέψει αυτή την εμπειρία σε ποίηση. Ένας από τους εξοχότερους στίχους του έργου που απόψε τιμούμε είναι ότι η ποίηση ουσιαστικά χωράει όλες τις πληγές, τις χωράει για να τις μετατρέψει σε αυτό που έλεγε ένας άλλος σημαντικός ποιητής της γενιάς που αυτός εκτιμάει, της δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς, ο Χριστοδούλου, ότι η ποίηση είναι το φίλτρο μετατροπής του τρόμου σε ρυθμό.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο Γ. κατόρθωσε να συντονίσει τα νεανικά του ποιητικά βήματα με τον μεγάλο Λειβαδίτη. Αλλά έχω την εντύπωση ότι μαζί με τον Λειβαδίτη μπόρεσε να συμπορευθεί με την πρώτη και δεύτερη μεταπολεμική γενιά, αυτή η οποία δυστυχώς σκιάστηκε από τη γενιά του τριάντα. ‘Η αυτός είναι ο Δάλλας, ή αυτός είναι ο Τίτος Πατρίκιος ή αυτός είναι ο Αναγνωστάκης, ή αυτός είναι ο Μιχάλης Κατσαρός. Έχω την εντύπωση ότι ένα από τα ποιήματα της συλλογής που απόψε τιμάμε ιδιαιτέρως είναι μια απάντηση, μια συνομιλία με τον Κατσαρό. Ο Κατσαρός έχει μείνει στην ποίησή μας ανάμεσα σε άλλα με το ποίημα «Αντισταθείτε». Αντισταθείτε σ’ αυτό, στον μικροαστισμό, σ’ εκείνο, αντισταθείτε σε μένα που σας ιστορώ. Ανάλογο είναι το ποίημα το γεμάτο πίκρα του Γιώργου που αναφέρεται στο Κουράστηκα. Έχει την ίδια δομή, ακριβώς την ίδια δομή. Αναφέρεται στα ίδια φαινόμενα που εκείνος έλεγε Αντισταθείτε, κι έρχεται μια νέα γενιά , κι αυτό είναι το τραγικό αυτής της γενιάς η οποία… ξαναντιστέκεται. Δεν προσέχει κανείς την αντίστασή μου, για να μην πούμε ότι συκοφαντήθηκε αυτή η αντίσταση, απαξιώθηκε αυτή η αντίσταση. Ειδικά αυτές τις μέρες που περνάμε σχεδόν προσεβλήθη αυτή η αντίσταση.

Είναι λοιπόν μια ποίηση διαλόγου με τους μεγάλους προπάτορες η ποίηση αυτή. Και δεν είναι μόνο ο Λειβαδίτης. Ο Λειβαδίτης ήταν μια σημαδιακή στιγμή για την πορεία του Γιώργου που τον γνώρισε, αλλά δεν ήταν τυχαίο που άφησε μελετήματα για Κ. Αξελό, τον μεγάλο φιλόσοφο του πλανητικού βίου, της πλανητικής αντίληψης για τον κόσμο, ένας άνθρωπος που ήταν αυτό που λέμε μεταμαρξιστική αντίληψη για τον κόσμο μετά την μεγάλη καθίζηση της εμπειρίας με τον μαρξισμό. Με τον Δάλλα, ο οποίος πέρασε κι αυτός απ’ τα καυδιανά δίκρανα για να μπορέσει να υμνήσει απ’ τη μια μεριά τον Λόρκα και να φτάσει κάποια στιγμή ουσιαστικά να καταφάσκει στη δεύτερη σοφιστική του Καβάφη.

Και βέβαια τον Λειβαδίτη. Είναι τρεις δοκιμιακές προσεγγίσεις του Γ. που δείχνουν και το φάσμα των ενδιαφερόντων του: φιλοσοφία, δοκιμιακός λόγος πάνω στην ποίηση και η μεγάλη ποίηση του μεταπολέμου, αυτό που ονομάστηκε νομίζω πρόχειρα, χωρίς να σημαίνει ότι δεν έχει ουσία: ποίηση της ήττας. Δεν είναι η ήττα ενός κινήματος, είναι η ήττα του ανθρωπισμού σ’ αυτόν τον τόπο. Όλες οι αξίες πλέον έχουν ηττηθεί και πάνω σ’ αυτό το ποτάμι θρηνεί ο Γιώργος , γιατί η ποίησή του είναι μια ελεγεία, μια συνεχής ελεγεία πάνω στις εκπτώσεις του βίου, πάνω στις εκπτώσεις της πολιτικής, κυρίως όμως στις εκπτώσεις ενός ήθους του παρελθόντος που πλέον έχει τελείως καταρρακωθεί.

Σ’ αυτόν λοιπόν τον ποταμό δίπλα έχει να θρηνήσει και θρηνεί ειλικρινώς γιατί ξεκίνησε με οράματα βίου, όπως όλη αυτή η γενιά, η οποία νιώθει απόλυτα προδομένη. Είναι καταπληκτικό και μόνο το ποίημά του που φέρει τον τίτλο η γενική συλλογή ότι μην κοιτάτε ακριβώς αυτό που νομίζετε ότι είναι κασκόλ, είναι η τομή στο λαιμό μας, είναι η αιματηρή τομή που απλώς και μόνο δεν έχουμε αποκεφαλιστεί, αλλά έχουμε ήδη τη ρωγμή αυτής της τομής, είμαστε έτοιμοι προς αποκεφαλισμό. Αυτό είναι το αιματηρό μας στίγμα.

Είναι λοιπόν μια ποίηση βαθιά πολιτική κι όχι πολιτικάντικη, μια ποίηση η οποία στην εποχή μας σήμερα έρχεται να αντισταθεί σε μια ενδιαφέρουσα ιδιωτική ποίηση στις μέρες μας. Το είπε πολύ καλά ο Μπενάτσης πριν, υπάρχει μια ιδιωτεία στην ποίησή μας η οποία όμως έχει φτάσει από αντίδραση το ότι πια η ποίηση δεν έχει ουσιαστικά σήμερα αναγνώστες, όπου η ποίηση σήμερα μοιράζεται σαν να είναι μυστικά σήματα κατακομβών, σαν οι άνθρωποι των κατακομβών μοιράζουν μυστικά μηνύματα μεταξύ τους. Και έχει φτάσει να γίνει και κρυπτική ποίηση, να μην μπορούμε να περάσουμε μέσα παρά μονάχα κάποιοι ενημερωμένοι. Ο Δουατζής έρχεται να πει «όχι, η ποίηση είναι δημόσιο άθλημα, είναι δημόσιο κατόρθωμα» αν μπορούμε να το πούμε. Είναι δημόσιος διάλογος, είναι έκθεση στον δημόσιο διάλογο, αυτό που μέχρι τώρα μας είχε συνηθίσει η μεγάλη ποίηση, ή λεγόταν Παλαμάς αυτός, ή λεγόταν Σικελιανός αυτός, ή λεγόταν Καρυωτάκης, ή λεγόταν Καβάφης ως δημόσιος ουσιαστικά, εκτιθέμενος ποιητής, όχι μονάχα για την ιδιωτική του ζωή ,που ήταν κι αυτό ένα μεγάλο κατόρθωμα, να εκθέσεις ουσιαστικά τα πάθη σου.

Ουσιαστικά και η πρώτη γενιά του τριάντα και ο Σεφέρης και ο Ελύτης κι όλοι οι μεγάλοι ποιητές αυτοί με τις καταθέσεις τους αναφέρονται στο κοινό, στην ομάδα, στον Ελληνισμό, αυτό που κατηγορήθηκε εξάλλου, ότι ήταν άνθρωποι που μιλήσανε για την ελληνικότητα λες κι ήταν μεγάλη αμαρτία το να μιλήσουν για την ελληνικότητα, το να καταβυθιστούν στην ιδιοτυπία, στην ιδιοπροσωπεία του λαού. Να μιλήσουμε για τα λάθη μας γιατί για τα λάθη μιλάμε, κι ο Σεφέρης κι ο Ελύτης για τα λάθη μιλάνε, για τα αδιέξοδα μιλάνε αυτού του τόπου, για τις πληγές μιλάνε αυτού του τόπου, δεν υμνούν ουσιαστικά τις αρετές. Σ’ ένα συμπόσιο παγκόσμιο σηκώθηκε ένας ηλίθιος Γερμανός επιστήμονας για να μου πει ότι “μας έχετε τρελάνει εσείς με τα αρχαιοελληνικά σας”, παρότι είναι κοινή η αντίληψή μας, οι αρχαίοι Έλληνες είναι κοινή για την ανθρωπότητα κληρονομιά. Αλλά εμείς έχουμε ένα προνόμιο, κάνουμε τα ίδια λάθη με τους αρχαίους, ακριβώς τα ίδια λάθη, άρα είμαστε αυθεντικοί απόγονοι;

Αυτή είναι η δική μου προσέγγιση στον Γιώργο. Κι είμαι πάρα πολύ χαρούμενος σ’ αυτή την ηλικία να μπορώ να υποδέχομαι έναν άνθρωπο που ωρίμασε πια μαζί μου, να είναι ακόμα πιστός στις ιδέες εκείνες της εποχής που νομίζαμε ότι μπορεί να δημιουργεί τις ρίζες για μια καινούργια αντίληψη για τη ζωή και κατέρρευσαν αυτές οι ελπίδες. Κι ειδικά στις μέρες μας κατέρρευσαν πλήρως τόσο που αυτή η ποίηση μπορεί να είναι ένα τεκμήριο κάποιας εποχής ώστε να ισχύει η ποιητική κατάθεση του Γ. ότι οι ενοχές μας είναι οι ανοχές μας. 

Για τον ποιητή και το έργο του θα μιλήσουν οι:

Κώστας Γεωργουσόπουλος, λογοτέχνης, μεταφραστής, κριτικός

Κατερίνα Δασκαλάκη, συγγραφέας, μεταφράστρια

Απόστολος Μπενάτσης, καθηγητής Πανεπιστημίου

Εσμεράλδα Γκέκα, ποιήτρια

Απαγγελία: Νίκος Γκεσούλης, ηθοποιός, σκηνοθέτης

Πιάνο: Φωτεινή Τσακνάκη

Τραγούδι: Ιωάννα Παπακωνσταντίνου

Είναι καταπληκτικό και μόνο το ποίημά του, του οποίου φέρει τον τίτλο η γενική συλλογή, To κόκκινο κασκόλ, ότι μην κοιτάτε ακριβώς αυτό που νομίζετε ότι είναι κασκόλ, είναι η τομή στο λαιμό μας, είναι η αιματηρή τομή που απλώς και μόνο ακόμα δεν έχουμε αποκεφαλιστεί, αλλά έχουμε ήδη τη ρωγμή αυτής της τομής, είμαστε έτοιμοι προς αποκεφαλισμό. Αυτό είναι το αιματηρό μας στίγμα. Είναι λοιπόν μια ποίηση βαθιά πολιτική κι όχι πολιτικάντικη, μια ποίηση η οποία στην εποχή μας, σήμερα, έρχεται να αντισταθεί σε μια ενδιαφέρουσα ιδιωτική ποίηση, διότι υπάρχει μια ιδιωτεία στην ποίησή μας.

Είναι λοιπόν μια ποίηση βαθιά πολιτική κι όχι πολιτικάντικη, μια ποίηση η οποία στην εποχή μας, σήμερα, έρχεται να αντισταθεί σε μια ενδιαφέρουσα ιδιωτική ποίηση. Ο Γιώργος Δουατζής έρχεται και με Το κόκκινο κασκόλ να ξαναπεί «όχι, η ποίηση είναι δημόσιο άθλημα, είναι δημόσιο κατόρθωμα» αν μπορούμε να το πούμε έτσι. Είναι δημόσιος διάλογος, είναι έκθεση στον δημόσιο διάλογο, αυτό που μέχρι τώρα μας είχε συνηθίσει η μεγάλη ποίηση, ή λεγόταν αυτός Παλαμάς, ή Σικελιανός ή Καρυωτάκης, ή λεγόταν Καβάφης ως δημόσιος ουσιαστικά, εκτιθέμενος ποιητής, όχι μονάχα για την ιδιωτική του ζωή, που ήταν κι αυτό ένα μεγάλο κατόρθωμα, αλλά να εκθέσεις ουσιαστικά τα πάθη σου. Κατόρθωμα, να εκθέσεις και την πολιτική σου κατάθεση.

Ουσιαστικά και η πρώτη γενιά του τριάντα και ο Σεφέρης και ο Ελύτης κι όλοι οι μεγάλοι ποιητές, με τις καταθέσεις τους αναφέρονται στο κοινό, στην ομάδα, στον Ελληνισμό, αυτό που κατηγορήθηκε εξάλλου, κατηγορήθηκαν οι άνθρωποι που μιλήσανε για την ελληνικότητα, λες κι ήταν μεγάλη αμαρτία το να μιλήσουν για την ελληνικότητα, το να καταβυθιστούν στην ιδιοτυπία, στην ιδιοπροσωπεία αυτού του λαού, να μιλήσουν για τα λάθη μας. Γιατί για τα λάθη μιλάνε κι ο Σεφέρης κι ο Ελύτης, για τα αδιέξοδα, για τις πληγές αυτού του τόπου μιλάνε και δεν υμνούν φασιστικώ τω τρόπω τις αρετές.

The post Βίντεο first appeared on Γιώργος Δουατζής.]]> https://douatzis.gr/2014/01/04/videos/ Sat, 04 Jan 2014 18:10:55 +0000 https://douatzis.gr/site/index.php/2014/01/04/%ce%b2%ce%af%ce%bd%cf%84%ce%b5%ce%bf/ Ο Άγγελος Αντωνόπουλος διαβάζει αποσπάσματα απο το βιβλίο “Μη φευγετε κύριε Ευχέτη” του Γιώργου Δουατζή, στο βιβλιοπωλείο ΙΑΝΟΣ. (20-3-2009) Ομιλία του Απ. Μπενάτση αναπλ. Καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων για το βιβλίο του Γιώργου Δουατζή “Μη φεύγετε κύριε Ευχέτη”. (Ιανός 20-3-2009) Ομιλία του Γιάννη Μυλόπουλου πρύτανη πανεπιοστημίου Θεσσαλονίκης για το βιβλίο του Γιώργου Δουατζή “Μη φεύγετε κύριε […]