Σε φιλώ

26.1.19

Αργότερα της είπα αντίο μάνα

Χάθηκαν και οι δυο οριστικά …

χαράκωσαν τη μνήμη]

και η σκιά του χρόνου αρχίζει να γίνεται βαρύτερη, αφού το φως των αναντικατάστατων πολυαγαπημένων δεν υπάρχει πια για ν’ απαλύνει τη σκιερή όψη της πραγματικότητας, αυτής που τη ζεις μηχανικά, χωρίς να είσαι ολότελα ούτε παρών, ούτε απών:

[κηδείες, γάμοι και βαφτίσεις

κι εγώ παρών-απών ανάμεσά τους].

Αν είσαι τυχερός, συναντάς τη Μία, εκείνη που μέλλει να γίνει Η Αγαπημένη, εκείνη για την οποία εξελίσσεις την αρχιτεκτονική σου αντίληψη (εσωτερικά και εξωτερικά) για να είσαι σε θέση να πεις

[έφτιαξα τεράστια την πόρτα και τα παράθυρα πολλά, ώστε να μπορεί πάντοτε ο ήλιος να λούζει με φως την ομορφιά σου]

εκείνη, η οποία θα σε κάνει να συνειδητοποιήσεις ότι

[αγάπη δεν είναι να λες το σ’ αγαπώ, αλλά εκείνος ο συγκλονισμός που δεν χωράει σε λόγια]

εκείνη που με μία απλή της κίνηση μπορεί και να ξεσηκώσει εκρηκτικά ανεξέλεγκτο πόθο εντός σου αλλά και να γαληνέψει τη θαλασσοταραχή που σε δέρνει σαν σκουριασμένο κρίκο στην προκυμαία:

[με μια πρωτάκουστη ηρεμία

χωρίς σιγουριά, δίχως αβεβαιότητα

απλώς ήσυχα ήσυχα περπατώ

με την ωριμότητα εκείνων

που δεν έχουν να χάσουν τίποτα

ούτε τους μέλει να κερδίσουν κάτι

με τα δάχτυλά της πλεγμένα στα δικά μου].

Έρωτας. Από τη μια οι απώλειες, από την άλλη η Παρουσία Εκείνης. Ανάμεσα;

[Εκεί, ανάμεσα στις απώλειες

και την ύπαρξη της αγαπημένης

χόρευαν πλείστα όσα δαιμόνια

που μετουσίωναν τη σκέψη σε γραφή].

Η γραφή. Λυτρωτική όσο και βασανιστική συνάμα, φανερώνεται ως αναπόσπαστο κομμάτι του είναι και ταυτόχρονα αποκαλύπτει άγνωστες πτυχές της οντότητάς σου. Χωρίς έπαρση, κατασταλάζεις στην αντίληψη ότι

[απλώς γράφεις, όπως κάποιος άλλος χορεύει, τραγουδά, εργάζεται, επινοεί, χτίζει, φουρνίζει το ψωμί ή σπέρνει και κάνει πράγματα που δεν μπορείς εσύ]

γνωρίζοντας ότι πολλές φορές η γραφή όχι μόνο έρχεται επιτακτικά και σε κάνει δικό της αλλά σε πάει όπου εκείνη θέλει, αφού

[τις στιγμές της έκρηξης

το χέρι μόνο του χάραζε δρόμους]

και μετά απομένεις μόνος να προσπαθείς να βάλεις τα απομεινάρια αυτού του έρωτα σε λέξεις̇ όχι οιεσδήποτε λέξεις μα αντάξιές του. Θέλει μόχθο, πιστέψτε με:

[και μην ξεχνάς, τίποτα δεν χαρίζεται κι ας σου κινεί η έμπνευση το χέρι, σκληρό κάματο θέλει η χάρη της γραφής, μακρύς ο δρόμος να μπουν οι λέξεις στη σειρά μέχρι να γίνουν άξιο ύπαρξης τραγούδι].

Εν των μεταξύ η ζωή συνεχίζεται. Έχεις δύο επιλογές. Να ακολουθήσεις το συρμό της απόλαυσης, της επιφανειακής ηδονής, της παραίτησης, του καναπέ, ή να τολμήσεις να επαναστατήσεις, να αντιδράσεις, κάνοντας –προτού προβείς σε εξωτερική δράση– την αρχή με το μυαλό, διότι

[όσο η σκέψη γίνεται αιχμηρή, τόσο μικραίνει η φυλακή].

Αρχίζει έτσι το μακρύ ταξίδι της αναζήτησης, της εμπειρίας, της μετουσίωσής της σε σοφία, ώστε να είσαι σε θέση ένα τουλάχιστον μέρος της να το τεκμηριώσεις και φιλοσοφικά. Ανοίγεσαι σε όλα, δεν αποκλείεις τίποτε. Σε επίπεδο ατομικό, βλέπεις ότι

[ήταν ανάξιο να μπαίνει ο φόβος στη ζωή

γιατί δεν σκιάζονται το θάνατο

όσοι έζησαν μεστή ζωή κι αγαπημένη]

αφού αν αφεθείς στο φως του χρόνου μ’ εμπιστοσύνη, έχεις πολλές πιθανότητες να ξεφύγεις από τη σκιά του και να μπορέσεις

[να ανακαλύψεις την ευτυχία που κρύβεται στα ελάχιστα, τα θεωρούμενα μηδαμινά]

όπως και το ότι

[όλοι οι θησαυροί του κόσμου κρύβονται στη ματιά μας όταν για στιγμές βυθίζεται στην αιωνιότητα].

Η μοναξιά; Νόμισμα. Άνω όψη: ο αβάσταχτος πόνος. Κάτω όψη: Λύτρωση από την ανυπόφορη και ανούσια φλυαρία των γύρω. Η επιλογή; Δύσκολη:

[Α, από τη μία θέλεις να λευτερωθείς

μ’ επιλογή τη μοναξιά

κι από την άλλη τη φοβάσαι].

Ο θάνατος; Από Χρόνου Σκιά την ημέρα, το βράδυ ως σκιά φεγγαριού συμπληρώνει

[της φύσης τη σοφία

που σου ’δωσε το δώρο του θανάτου

αφού χωρίς αυτόν πλήξη

ανιαρή ζωή, καμία ανακύκλωση

και η δημιουργία περιττή].

Ο πόνος; Επώδυνος αλλά και εφαλτήριο αυτογνωσίας. Σκυτάλη επιβίωσης. Εξ’ ου και ο αφορισμός:

[ποτέ μην αγαπήσεις κάποιον που δεν εδάκρυσε ποτέ].

Σηκώνει πολλή συζήτηση εδώ. Κάτι άλλο προσπαθεί να πει ο ποιητής, κάτι πέραν του προφανούς. Εξαιρετικό θέμα για δοκίμιο. Γιατί η αγάπη, έστω και μονομερώς προς έναν «άκαμπτο – αδάκρυστο» άνθρωπο, μπορεί να μετακινήσει βουνά, μπορεί να σπάσει εντός του το τσιμέντο της αναισθησίας, μπορεί άνετα να ξεσκίσει το παραπέτασμα της αδιαφορίας και να φέρει το πρώτο δάκρυ. Αυτό το απόσταγμα-σταγόνα, είναι αρκετό για να ενεργοποιήσει τις αδρανοποιημένες χορδές του κρυμμένου βιολιού της ύπαρξής του: τη συμπόνια, την ενσυναίσθηση, την ευαισθησία. Να αναστήσει τα ενταφιασμένα συναισθήματα. Συναισθήματα;

[Ξέρεις γιατί τα συναισθήματα είναι άυλα; Για να μην τελειώνουν, μου είπες, και πλημμύρισαν οι αισθήσεις φως κι αναπολήσεις].

Η ταπεινότητα, την οποία είμαι σε θέση να γνωρίζω ότι ο Γιώργος Δουατζής μετάλαβε από τον «δάσκαλό» του, τον Τάσο Λειβαδίτη;

[Υπόγραφε τα έργα του

για να μπορεί να ταξιδεύει

λυτρωμένος μες στην ανωνυμία

υγιής μακριά από επιβραβεύσεις

εκείνων, που κρίνοντάς τον

θα υπήρχαν μέσα απ’ τις ζωγραφιές του].

Στην τριβή με τον κόσμο και δη με τη δημοσιότητα, κάποια στιγμή μπορεί να πεις ότι

[… νομίζω

γνώρισα όψεις ζωής

κι εφηύρα δικαιολογίες]

με πρώτη και καλύτερη τούτη:

[έτσι είναι ο κόσμος, λες, για να ξεφύγεις

για να μη δεις ότι έτσι έγινε ο κόσμος

απ’ την αδιαφορία σου και τους προστάτες].

Κάποτε αυτά που σου έδιναν χαρά, ή έστω ικανοποίηση, σου γίνονται θηλιά στο λαιμό:

[με έπνιξαν στέγες, κήποι, αδυναμίες απεξάρτησης. Μπουκώνουν τη ματιά τα πάμπολλα στολίδια, οι φορτωμένοι τοίχοι, οι απουσίες. Μου παίρνουν οξυγόνο ανάγκες ζωικές, και σιωπηρά καταφθάνουν φθειρόμενα σώματα].

Προσπαθούσες να αντέξεις το φορτίο από τα «σώματα» αυτά που σου ρουφούσαν την ενέργειά σου όλη

[όρθωνα το ανάστημα … για να μπορώ να δω κατάματα, κυρίως συμπονετικά, όσους αλόγιστα με πίκραναν με μίσος στην ψυχή]

ώσπου αποφάσισες ότι ήταν καιρός να αποφεύγεις τα «πολλά – πολλά» και να κλειστείς στον εαυτό σου:

[ώσπου για να υπάρχω έγινα υπερδεόντως αφιλόξενος σε άγονες συναναστροφές, … αυτό που λεν αντικοινωνικός]

με πρώτο μέλημα να βρεις ποιος είσαι:

[Ήμουν αυτό που νόμιζες;

Ήμουν αυτό που νόμιζα; …

Έφυγα δίχως απάντηση].

Ήταν αναγκαία αυτή η απομάκρυνση; Ναι, για δύο λόγους.

Σπατάλης (σκιάς) χρόνου

[ανάλωσα πολύ χρόνο ξύνοντας σκουριές

από τα κάγκελα της φυλακής μου

κι έτσι δεν πρόλαβα να αρχίσω τα βαψίματα]

και κρυστάλλωσης συνείδησης, στη σκιά της μη απόδοσης δικαιοσύνης:

[μου είπαν όπως πάντα έχεις δίκιο

αλλά τι να σήμαινε

αφού δεν μπόρεσα ποτέ μου να το βρω;]

Παρηγοριά εκτός από τη γραφή;

Το πιστό σκυλί

[έμαθα τη γλώσσα των σκυλιών

που ήταν ολιγόλεκτη

και πολλαπλάσια ουσιώδης]

η συμπόνια ή η ενσυναίσθηση

[πόσο σε νιώθω και το αγνοείς

να ήξερες πόσο…]

η δοτικότητα

[να μην υπάρχεις για τον εαυτό

αλλά και για τον διπλανό σου]

η φιλία

[Πόση ενέργεια, δύναμη, χρόνο …

χρειάστηκαν μια χούφτα βότσαλα

για να κοσμήσουν ένα πήλινο πιάτο

και πόσο λίγα ταπεινά ατόφια υλικά

έφτασαν να φτιάξουν ακριβό κόσμημα

σαν την πολύχρονη φιλία, δώρο ακριβό]

και οι συνομιλίες με τους νεκρούς

[Α, οι συνομιλίες μου με τους νεκρούς δροσιά που φέρνουν…].

Αρωγός η μνήμη, με προεξάρχουσα καταγραφή εκείνη του πατέρα, την εμβληματική:

[Πρώτος αυτός, έπαιζε με τους έγχρωμους πήλινους βόλους κι αργότερα με τις φανταχτερές κρυστάλλινες γκαζές.

Πρώτος αυτός, έπαιζε με τα μολυβένια στρατιωτάκια κι αργότερα με τα μεταλλικά αυτοκινητάκια. Μύριζαν ευωδιά τα χρώματά τους και άνοιγε η ψυχή του…

Πρώτος αυτός, έπαιζε κάθε λογής παιχνίδια για παιδιά, τάχα για να μου δείχνει πώς δουλεύουν, αλλά ξεχνιόταν και συνέχιζε να παίζει πάντα πρώτος αυτός.

Πρώτος αυτός έπαιζε, για πρώτη του φορά, ο πατέρας].

Εκεί, απομονωμένος, αν καταφέρεις να παραμερίσεις τα δολίως (να ένα παράδειγμα που δεν στέκεται καλά η λέξη «δόλια») στημένα πέπλα από εμπρός σου, αντικρίζεις την ωμή πραγματικότητα, τουλάχιστον όση μπορεί να αντιληφθεί ο νους μέσω των αισθήσεων:

[πόσοι τάχα θεόσταλτοι κυβέρνησαν τον κόσμο

και πόσοι τους προσκύνησαν

και γέμισαν τα παραμύθια βασιλιάδες

οι μύθοι ανθρωπόμορφα θεριά

με χέρια απειλητικά

και με τον δείκτη οδηγό

μυριάδων προς το πουθενά].

Όπλα στα χέρια των ισχυρών εκτός από τα κυριολεκτικά;

Οι διακρίσεις-διαβαθμίσεις και οι κάθε είδους δια-χωρισμοί:

[να υπάρχουν οι κατώτεροι

διότι χωρίς αυτούς

πώς θα υπήρχαν οι ανώτεροι]

η στρατευμένη ψυχολογία, βλ. λ.χ. η συνήθεια:

[… συνήθεια

–των εξουσιαζόντων όπλο απεχθές

όπιο αναισθητικό των εξουσιαζομένων–]

η δειλία, ο φόβος:

[άνθρωπε θνητέ και εσαεί φθειρόμενε

φοβισμένε, πάνδειλε

που μπόρεσες να ορθωθείς

ευτυχώς μόνο στιγμές

ατρόμητος, γενναίος κι όμορφος

και να γύρεις μετά, πάντα μετά

θλιβερός, αποτροπιαστικός κι ανάξιος].

Η αυτοκριτική έρχεται να εντάξει το προσωπικό στοιχείο στο συλλογικό

[στα κλοπιμαία μας το μέλλον]

και με αυτοσαρκασμό να ομολογήσει:

[Κι ήμουν σαν επιτυχημένη επανάσταση

που ως εξουσία, χρειάζεται μιαν άλλη επανάσταση

κατά της εξουσίας

για να μπορέσει υπάρξει…]

αλλά και να ξεσηκώσει τους νέους να πάρουν τη ζωή στα χέρια τους,

[πάρτε την τσακισμένη σκυτάλη

από τα κουρασμένα χέρια μας

και να ’χετε καλό δρόμο

μιας κι οι συγνώμες δεν ωφέλησαν ποτέ]

αμφισβητώντας ακόμα και τον ομιλούντα:

[φτύστε και μένα

που σας μίλησα για σεβασμό

αγάπη, ανθρωπιά, ειρήνη

και που σας πλάνεψα

με τους δικούς μου στίχους].

Αυτές είναι μερικές από τις θεματικές που υπάρχουν στο βιβλίο «Χρόνου Σκιά» του Γιώργου Δουατζή. Η ποιητική απόδοση στον Χρόνο ιδιοτήτων ανθρώπινων ή υποστάσεων υλικών μέσω της άυλης σκιάς, προϋποθέτει δύο πράγματα.

Το πρώτο; Πηγή φωτός, είτε αυτή είναι ο ήλιος, είτε κάποιο από τα ουράνια σώματα, είτε η φλόγα του κεριού που σώνεται τρεμοπαίζοντας στην κάμαρα της έμπνευσης του Καβάφη ή του Παπαδιαμάντη, είτε ο αεικίνητος έρωτας για το άλλο φύλο, για την τέχνη, τη φύση, τη ζωή. Μπορεί να είναι και ο Λόγος. Διάχυτος και καθαρός όπως το φως:

[λέξεις παντού, στο πάτωμα, τον τοίχο

στο στόμα, το χέρι, το μυαλό

στις μουσικές, τους έρωτες

λέξεις παντού καθάριες, καθαρτήριες].

Φως λέξεων, άρα αναλυόμενο σε ουράνιο τόξο, φως χρωμάτων. Μόνο;

[Έχουν τα λόγια χρώματα; εύλογα θα ρωτήσεις

Τα λόγια δεν έχουν μόνο χρώματα

έχουν τα πάντα].

Το δεύτερο; Συμπαγές υποκείμενο ή αντικείμενο, αδιαφανές, ώστε να εμποδίζει το φως να το διαπεράσει και ως εκ τούτου να είναι ικανό να παράγει σκιά. Ένας άνθρωπος, ένα δέντρο, ένας στύλος ηλεκτρικού, ένα βιβλίο. Ένα δωμάτιο, ένα γραφείο, το εργοστάσιο, το γιαπί, το καλύβι. Ή ένα γράμμα:

[το γράμμα ήταν συστημένο

για να βεβαιωθεί όχι μόνο η παραλαβή

αλλά και η ύπαρξη του παραλήπτη εν ζωή].

Ένα πάτωμα, μία πόρτα, τα χέρια του πατέρα:

[Όταν αφήνομαι νοσταλγικά, θυμάμαι το πάτωμα από μωσαϊκό, την πόρτα εισόδου σιδερένια, τα μάτια μου λαίμαργα σαν σκύλου που περιμένει λιχουδιά, τα χέρια του τα φορτωμένα δώρα].

Έτσι φαινομενικά είναι σαν να μένει ακίνητος ο χρόνος και να κινείται μόνο η σκιά του, ενώ όλα στην πραγματικότητα (σε ποια άραγε;) κινούνται. Ο τρόπος της γραφής είναι πρωτότυπος διότι έρχεται ποιητικός λόγος ολόφρεσκος να συναντήσει παρελθοντικά ψήγματα λόγου του ποιητή και να πορευτούν μαζί, με εμβόλιμες πεζές ή πεζόμορφες ποιητικές ξυλοδεσιές, απαραίτητες για να γίνει ως ένα ελάχιστο βαθμό κατανοητή η συνέχεια του κειμένου, αφού δεν πρόκειται απλά για συλλογή (ποιημάτων ή κειμένων) αλλά για ενιαία αρχιτεκτονική σύνθεση λόγου, η οποία έχει μεν ως βασικό δομικό στοιχείο την ποίηση, αλλά χρησιμοποιεί και τον πεζό λόγο για την πλήρωση των αρμών, ώστε να ολοκληρωθεί αντισεισμικότερα το οικοδόμημα. Κυρίαρχη είναι η μεταφορά προσωπικών εμπειριών που έχουν το χάρισμα να ανάγονται σε συλλογικό επίπεδο. Ευρέως διάσπαρτες οι φιλοσοφικές και δοκιμιακές τοποθετήσεις, όσο και η αμφισβήτηση των πάντων. Η πραγμάτευση γίνεται με εντιμότητα, ειλικρίνεια, ταπεινότητα, αμεσότητα.

Νομίζω ότι μπορεί εύλογα να χαρακτηριστεί ως μια αυτοβιογραφία σε ελεύθερο στίχο, στην οποία εμπεριέχονται ποιητικές –άρα συμπυκνωμένες– πραγματείες για πολλά από τα θέματα που έχουν απασχολήσει τον ποιητή-συγγραφέα-δημοσιογράφο, μέσα στις οποίες (σαν τις ρώσικες κούκλες babushka) υπάρχουν αποφθέγματα, ρήσεις, επιγράμματα, παραινέσεις και διαπιστώσεις ζωής.

Ίσως να είναι και μια ποιητική παρακαταθήκη προς τις επόμενες γενιές από έναν ποιητή ο οποίος στρατεύτηκε σε μια ποίηση με κέντρο τον άνθρωπο. Σε όσους αρέσουν οι χαρακτηρισμοί, πρόκειται για ερωτική, κοινωνική, αντιεξουσιαστική, ανατρεπτική, αυτογνωσιακή όσο και αυτοσαρκαστική ποίηση με εμφανή (μέσα και από το σύνολο του έργου του Γιώργου Δουατζή) τη δίψα για έρωτα, αγάπη, φιλία, κοινωνική δικαιοσύνη, αξιοπρέπεια, ηπιότητα, ειρηνική συμπόρευση. Τη δίψα για ζωή. Όνειρο η επίτευξη ενός πολιτισμού στον οποίο οι άνθρωποι θα μοιράζονται χωρίς εκμετάλλευση και τα υλικά και τα πνευματικά αγαθά.

Ο κοινωνικός και υπαρξιακός προβληματισμός είναι σε κάθε βήμα παρών

[μήνες εννιά ν’ ανοίξεις τα μάτια για να δεις

τον κόσμο που σε έφεραν ερήμην σου

όπως ερήμην σου συνήθως φεύγεις]

όπου ας σημειωθεί η παρουσία της σκιάς του χρόνου που πέφτει βαριά πάνω σε κάθε τι γήινο, υλικό ή μη:

[… πόσο μεγάλη θλίψη

χώρεσε σε τόσο δα μικρή ζωή].

Η σκιά του χρόνου για μένα είναι η εξ’ ορισμού περιορισμένη διάρκεια, το ότι όλα τελειώνουν κάποτε, το ότι είναι πεπερασμένος ο χρόνος που διαρκεί η ανθρώπινη ζωή. Ίσως να είναι αυτά που δεν προλαβαίνει να κάνει κανείς, αυτά που είτε δεν αντιλαμβάνεται, είτε αδρανεί, είτε προσπερνά, αυτά που μένουν ημιτελή ή ανεκτέλεστα, μέχρι τη γνωστή κατάληξη με το αναπάντητο ερώτημα:

[Πόσες ψυχές θα θάψει τούτη η γη;

Πόσες χωράει;]

Η σκιά του χρόνου πέφτει βαριά πάνω στις επιλογές, καθώς κυλάει ανεμπόδιστα το νερό (του Ηράκλειτου) στην κλεψύδρα, στην «κλεπτοσκιά» θα έλεγα με μια λέξη, φτιαγμένη για να δείξω τη σκιά που σώνεται. Η σκιά της αδράνειας που ροκανίζει τον χρόνο. Αυτή που από βιωμένο (αγαπημένο μου βιβλίο της Διώνης Δημητριάδου) τον κάνει χαμένο.

Ναι, η σκιά του «δε βαριέσαι». Η σκιά που σε κρατάει κάτωθέ της κομπάρσο στην ίδια σου τη ζωή. Η σκιά που είναι ό,τι απομένει από σένα όταν έχει τελειώσει προ πολλού ο χρόνος σου.

Μπορεί να είναι και η ίδια η μνήμη, η οποία γίνεται σκιά του χρόνου, φυλάσσοντας στα σκιερά της μνημοφυλάκια  στιγμιότυπα επιλεγμένου χρόνου, συνειδητά η ασυνείδητα.

Μπορεί να είναι η σκιά από τα κυπαρίσσια στο νεκροταφείο, αυτή που ζωγραφίζει στο χώμα τη φθαρτότητα υπαινισσόμενη τη σχέση του χρόνου με τη γη, αυτή που φανερώνει την αξία που έχει ο χρόνος πριν τον αιώνιο ύπνο, αυτή που προτρέπει για δράση εμπρός στο φόβο του θανάτου.

Ίσως να είναι και ο ίδιος ο φόβος να ζήσει κανείς. Δεν είναι τυχαίο ότι η λέξη «σκιάζομαι» σημαίνει και φοβάμαι (απερίγραπτη η Ομορφιά της γλώσσας και δη της ελληνικής!)

Χρόνου σκιά. Πέφτει πάνω στις ζωές των ανθρώπων και τις καθορίζει. Μέρα-νύχτα, πάνω από τα κεφάλια μας, ο ίσκιος από έναν αόρατο λεπτοδείχτη μας κυνηγά. Είναι ο ίδιος ο χρόνος που κυνηγάει κάθε μας δραστηριότητα, κάθε λειτουργία, κάθε κίνηση. Ο χρόνος που είναι ταυτόχρονα η σκιά του και η σκιά του που δεν είναι άλλη από τον ίδιο. Δύο υποστάσεις της ίδιας έννοιας. Ασώματη αλλά αντιληπτή. Είτε στη σκιά ενός δέντρου ή ενός σύννεφου, είτε οπτικά στο καντράν του ρολογιού χειρός ή ηχητικά στο πρωινό ξυπνητήρι.

Ίσως όμως να είναι και ο ίδιος ο άνθρωπος η σκιά του χρόνου, αφού ζει όσο η σκιά του. Αντιστρέφοντας τη θέση και τις πτώσεις του τίτλου, καταλήγουμε στο Σκιάς Χρόνος. Είναι κάτι διαφορετικό; Όχι αναγκαστικά. Αφού στην ουσία σκιές του χρόνου είμαστε. Σκιές στη γη για κάποιο (ορισμένο) χρόνο, κάτω από το φώς του ήλιου, μέσα στο φως του έρωτα για ζωή και ταυτόχρονα κάτω από τη σκιά του θανάτου. Πάντα υπό την ομπρέλα του χρόνου. Πού να πέφτει άραγε η σκιά της;

Μέγα θέμα για ένα άλλο δοκίμιο. Πολλές οι προσλήψεις. Πολλές οι εκδοχές. Η ποίηση, πέραν των άλλων θαυμαστών, έχει την ιδιότητα να φυτεύει σπόρους ενεργών αφορμών για ατέλειωτα ταξίδια χωρίς προκαθορισμένο προορισμό.

Αναλογιζόμενος το πόσο πολύ ταξίδεψα διαβάζοντας το βιβλίο, εξομολογούμαι ότι επιστρέφοντας, κατέληξα στο ότι για εμένα αποτελεί ένα ποιητικό μανιφέστο για τη ζωή.

Μετά από τούτο το γραπτό ταξίδι, καιρός (χρόνος) για προσγείωση στην πραγματικότητα. Εδώ όπου σκιές σκληρότητας, εγκατάλειψης και υποκρισίας προσπαθούν επιτιθέμενες καθημερινά να σκοτεινιάσουν το αγγελικό φως της ψυχής.

Ο ποιητής το αντιλαμβάνεται και υπερσυμπυκνώνοντας όλο το πόνημα σε μία πρόταση, ρωτάει (τον εαυτό του και  όλους):

[Μα πώς κατάφερες να κοιμηθείς με τις εικόνες των παιδιών που πέθαναν διψώντας;]

Η ποίηση, και όχι η φιλοσοφία, κομίζει τη δυνατότητα αποσύνδεσης της γλώσσας από το γίγνεσθαι, του ονόματος από την έννοια. Σύμφωνα με τον Μπρούνο Κάνι «η ποίηση εξερευνά νέα εδάφη τού λέγειν, για να επιχειρήσει μια νίκη έναντι του ανείπωτου -μεγάλος συγγραφέας είναι εκείνος που μας δίνει τη δυνατότητα να διαλαλήσουμε ό,τι ήταν πριν ανέκφραστο-, ενώ η φιλοσοφία εξερευνά εδάφη του λεγόμενου (της σκέψης με την ευρεία έννοια), για να επιχειρήσει μια νίκη έναντι του αδιανόητου». Η ποίηση εμπλέκει μια θεμελιώδη διαδικασία κατανόησης του κόσμου. Η ποίηση δεν αναπαριστά τον κόσμο∙ αναπαριστά μόνο το συναίσθημα και τις αγωνίες του δημιουργού μέσα από το δικό του φίλτρο ως αισθητήριου οργάνου της κοινωνίας. Στο λεπτό σκοινί που διαχωρίζει τα δύο είδη ακροβατεί και ο Γιώργος Δουατζής με την τελευταία του ποιητική συλλογή «χρόνου σκιά» (στίξις, 2018).

Με μία συνειρμική ροή στον ποιητικό του λόγο ο Δουατζής στοχάζεται για τον χρόνο, τη μνήμη, τον άνθρωπο. Φιλοσοφεί για την ποίηση και τη φθορά, τις συμπεριφορές του ανθρώπου. Ο ποιητής δεν χάνει την πίστη του στον ανθρωπισμό. Ο χρόνος απειλεί την ύπαρξη, μα η μνήμη τη θρέφει. Ενηλικιώνεται η απουσία και βάζει συγνώμες στις ρυτίδες. Για τον Δουατζή ο χρόνος όμως δεν είναι μόνο ιστορικός, αλλά ένας ρυθμικός παλμός που κρύβει μέσα του μια εσωτερική δομή. Ο χρόνος είναι αισθητός σαν αλληλουχία εσωτερικών διεργασιών, καταστάσεων και φαινομένων, αντιληπτή από τον ποιητή σε στενή σχέση με τον χώρο και τον εαυτό. Είναι μια διαρκής παλμική κίνηση ζωής, με τις επαναλήψεις και τις επανόδους στις όχθες του δυνατού και του αδύνατου, στο μνήμη και το παρόν, στο τότε και το τώρα. Είναι ο -κατά Jacques-Allain Miller- ο «παλμικός χρόνος» του ανθρώπου, ο σφυγμός του «είναι».

Η ποίηση του Δουατζή είναι μια προβολή της γλώσσας∙ η λογοτεχνικότητα των φιλοσοφικών του αναστοχασμών για τον χρόνο και τον άνθρωπο εντοπίζεται στην οργάνωση της γλώσσας. Ετούτη είναι που προβάλλει τον ίδιο της τον εαυτό ως μεταγλώσσα, διακρινόμενη από την καθαρή φιλοσοφία. Η γλωσσική διαδρομή και οι επιλογές λέξεων ελκύουν την προσοχή στα ηχητικά μοτίβα και τα νοήματα μέσα από τα κενά που αφήνει η αφαιρετική διάταξη του ποιήματος. Η στιχουργική του καταφέρνει να στοχαστεί πάνω στο ανθρώπινο μέσα από μία διαφορετική αισθητική προσέγγιση, ή όπως έλεγε ο Kant για τα αισθητικά αντικείμενα «με προθετικότητα χωρίς πρόθεση»∙ σκοπός είναι η αναγνωστική απόλαυση και μέσα από αυτήν γεννώνται οι στοχαστικοί προβληματισμοί του ακρόαση/αναγνώστη, που ερμηνεύει διαβάζοντας ή ακούγοντας ένα ποιητικό κείμενο. Ο I. A. Richards διέκρινε την αισθητική αξία ως διακριτό στοιχείο της ποίησης και τη συγκινησιακή χρήση της γλώσσας της τονίζοντας έτσι την ιδιαιτερότητα του ποιητικού φαινομένου που εντοπίζεται στη γλωσσική υπόσταση του ποιήματος. Για εκείνον η αξία της λογοτεχνίας έγκειται ακριβώς στην έκκληση συναισθημάτων. Ο Δουατζής επανατοποθετεί τη λειτουργία της ποίησης στο επίπεδο της καθημερινής εμπειρίας, συνδέοντας την με την πρόσληψη του κειμένου από τον αναγνώστη, ακόμα κι αν δεν υπάρχει ο ιδανικό αναγνώστης του Richards.

Επεξεργάζεται στο στίχο του αφηρημένες έννοιες που αποποιούνται στα μάτια του αναγνώστη ώστε να αποκτήσουν νόημα. Την ίδια στιγμή η εικονοποιία του, όπως αναδύεται μέσα από τη ρητορική του στίχου, αισθητοποιεί τον χώρο της σπιτικής αγωνίας. Τόσο η υπαρξιακή όσο και κοινωνική αγωνία συνδέονται πάντα με τον χώρο. Κοινωνικές αναπαραστάσεις και παρομοιώσεις συμφύρονται πλάι σε αφηρημένες έννοιες.

Το φυσικό στοιχείο δεν αποτελεί απλά ένα διακοσμητικό στοιχείο στο ποιητικό κάδρο. Ξεπερνά τη λεκτική εικόνα του φυσικού τοπίου. Η απομόνωση της φύσης αποτελεί δομικό στοιχείο στον ποιητικό στοχασμό και τροφοδοτεί τη φιλοσοφική του ενατένιση. Το τοπίο δεν αποτελεί, κατά τον Malpas, μια απλή αναπαράσταση μιας σκηνής ή μια απλή θέαση, αλλά αντίθετα αποτελεί αναπαράσταση μιας συγκεκριμένης επίδρασης και σύνδεσης του υποκειμένου με το πραγματικό φυσικό τοπίο της άμεσης εμπειρίας. Όπως έγραφε ο Bal, ο δημιουργός προτείνει μια νέα εκδοχή του φυσικού στοιχείου με έναυσμα πάντοτε από την πραγματική ζωή. Η πρωταρχική άποψη επομένως που διατηρεί το υποκείμενο για τον τόπο, εκπορεύεται από τις ίδιες τις αισθήσεις και τις αγωνίες του. Σύμφωνα με τους Ρώσους Φορμαλιστές Φορμαλιστές, η ποίηση δεν είναι σκέψη με εικόνες∙ η εικόνα δεν είναι να μας βοηθήσει να κατανοήσομε το νόημα, αλλά να μας αναγκάσει να δούμε, να ξαναδούμε τον κόσμο με καινούρια μάτια. Στην πραγματικότητα, οι Ρώσοι Φορμαλιστές πρότειναν την εικόνα ως ένα “τέχνασμα”  ώστε η ποίηση  π αραδοξοποιήσει τα πράγματα, να ανοικειώσει την αντίληψή μας, όπως αυτή έχει παγιωθεί και αυτοματοποιηθεί. Στόχος της είναι η διέγερση αναγνώριση; των πραγμάτων. Άλλωστε, η εικόνα είναι φορέας πολιτισμικών κωδίκων (Καψωμένος).

Όπως γράφαμε παλαιότερα «η ποίησή του Δουατζή είναι κοινωνική από την ίδια τη γλώσσα και την εκφραστική της, πριν ακόμα φτάσουμε στο περιεχόμενο. Είναι κοινωνική επειδή απευθύνεται στην ίδια την κοινωνία αδιαμεσολάβητα, με την εξωστρέφεια που απαιτείται για την Τέχνη. Ο Δουατζής εξάγει την ποίηση στην κοινωνία, χωρίς κρυπτικότητα».  Ο Δουατζής μένει σταθερά πιστός στην υβριδική φόρμα στίχου και πεζοποίησης που τον γνωρίσαμε από προηγούμενες συλλογές. Άλλωστε, οι αναγνώστες αντιμετωπίζουν ένα κείμενο ως λογοτεχνικό, επειδή ακριβώς το βρίσκουν μέσα σε ένα πλαίσιο συμφραζομένων που πιστοποιούν τη λογοτεχνική του ταυτότητα (Culler). Το πεζολογικό στοιχείο στη στιχουργική του, όμως, διατηρεί έναν δοκιμιακό χαρακτήρα. Υιοθετεί έναν λόγο φαινομενικά ανεπιτήδευτο, με την οικειότητα του καθημερινού λόγου ενδεδυμένου με την αφαιρετικότητα και τη θεατρικότητα. Η διαρκής παρουσία του α’ ενικού προσδίδει έναν προσωπικό τόνο. Η ποίησή του όμως δεν είναι εσωστρεφής.

______________

Καψωμένος, Ερ. (2009). Εικονοπλασία και πολιτισμικοί κώδικες στη νεοελληνική ποίηση. Πρακτικά 28^ου Συμποσίου Ποίηση. Ποίηση και Εικόνα. Πανεπιστήμιο Πατρών 28-29 Ιουνίου 2008 134-149.

Χλωπτσιούδης, Δ. (2017). Η διαχρονική ποιητική εξωστρέφεια του Γιώργου Δουατζή. Μανδραγόρας, 55, 72-75.

Bal M.(1997). Narratology. Introduction to the Theory of Narrative. Toronto/Buffalo/London: University of Toronto Press, 133 κ.ε.

Culler, J. (2016). Λογοτεχνική θεωρία, μία συνοπτική εισαγωγή, μτφρ. Διαμαντάκου Κ. Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.

Malpas, J. (2011). Place and the problem of landscape. Στο The place of Lanscape. Concepts, Contexts, Studies, edited by Jeff Malpas. Cambridge, Massachusetts: the MIT Press, 13-4.

Richards, I. A. (1964). Practical Criticism. London: Routledge.

[…] η μνήμη όταν θέλει μπορεί ως και να σε σκοτώσει

γράφει ο Γιώργος Δουατζής γνωρίζοντας τον τρόπο που η δυναμική της μνήμης εισβάλλει (πάντα απροειδοποίητα) και κανοναρχεί αυτοβούλως τον μέσα κόσμο. Με την επίγνωση αυτή, όταν επιλέγεις να εκθέσεις τα αυθαιρέτως ανακύπτοντα, ταυτόχρονα προσφέρεις τον εαυτό σου στην κοινή θέα του τυπωμένου λόγου. Μήπως, όμως, μόνον έτσι νοείται η γραφή, και μόνον έτσι παρέχεται σε κοινωνία αναγνωστική;

[…] Φτάνει να αναρωτηθείς, τη δύναμη που απαιτεί λιγοστό τράβηγμα μιας κουρτίνας για να χτυπήσεις το σκοτάδι, να έρθει τα απρόσμενο που πάντα με γέμιζε φως κι ελπίδα, όπως η πρώτη ανάσα όταν το κορμί ανεβαίνει στην επιφάνεια μετά τις καταδύσεις

Η Χρόνου Σκιά είναι ένας ποιητικός, στοχαστικός μονόλογος, μια διαδρομή προσωπική του Γιώργου Δουατζή στην αναμέτρησή του με τον χρόνο, που αθέατος στην ουσία υφαίνει το νήμα της ζωής. Μια εξομολόγηση προς εαυτόν, που τείνει ωστόσο σε μια δυνητική συνομιλία προς τον (πάντοτε ανοιχτό σε προκλήσεις) αποδέκτη της γραφής του. Οι εξομολογητικές γραφές έχουν μέσα τους το επικίνδυνο φορτίο μιας εκμυστήρευσης που κοινοποιείται με ανοιχτό το ενδεχόμενο όχι μόνον της ταύτισης με το ποιητικό υποκείμενο (ετούτο θα μπορούσε να εκληφθεί και ως αναμενόμενο ή ευκταίο) αλλά κυρίως της παρερμηνείας της αρχικής συγγραφικής πρόθεσης. Ο ποιητής εκτίθεται γράφοντας και αναλυόμενος μοιράζει τον εαυτό του στους άλλους. Ίσως αυτή να είναι και η βαθύτερη ιδέα που υποφώσκει κάτω από κάθε ποιητικό πόνημα που φθάνει στη μορφή μιας έκδοσης. Καθόλου μεμπτό αυτό, ωστόσο ανελέητα γυμνός ο δημιουργός από όποιο κάλυμμα θα προσέδιδε την αχλύ του μυστικού τοπίου στο έργο του. Στην προκειμένη περίπτωση αφήνεται ως σκοτεινός χώρος ο ίδιος ο χρόνος, που στοχαστικά προσεγγίζεται μαζί με την αναλυόμενη ψυχή του ποιητή· ως προς αυτό λίγοι θα κατόρθωναν να προχωρήσουν σε μια αποκαλυπτική ανατομία της έννοιας του χρόνου χωρίς να καταλήξουν σε αδιέξοδες κοινοτοπίες. Εδώ έχουμε, όμως, μια πολύ ενδιαφέρουσα απόπειρα ‘ανάγνωσης’ του μετρητή της ζωής.

Χωρισμένη η γραφή σε τέσσερα κομμάτια (Ι, ΙΙ, ΙΙΙ, ΙV) συνιστά μια ποιητική σύνθεση που θέτει ερωτήματα (σε ευθύ ή πλάγιο λόγο) και ενδεχομένως αποπειράται απαντήσεις. Ερωτήματα που προσδίδουν στην ποίηση έναν απρόσμενο δοκιμιακό χαρακτήρα – όσο φυσικά μπορεί ο φιλοσοφικός στοχασμός να διεισδύσει στον ποιητικό λόγο και να αναδείξει έτσι τη σχέση: η ποίηση που προκαλεί την αυτοανάλυσή της αλλά και ο στοχασμός που περικλείεται στον ολιγόλεκτο (και αρκούντως κρυπτικό) ποιητικό στίχο.

Αναρωτήθηκα τρις
αν έχει κύκλο ζωής η ανθρωπότητα
όπως ο άνθρωπος
αφού ό,τι ζει πεθαίνει
και πανταχού παρούσα
η τελευταία πράξη της ζωής

Τότε ήταν που λάλησε τρις
ένας άγνωστος κόκορας
που ξέμεινε στην πολιτεία
κι οι νύχτες έγιναν μεγάλες
για να αποδεχθώ
μια αυτοχειριαζόμενη ανθρωπότητα
που δεν καταδέχτηκε ποτέ τη σκέψη
των επερχόμενων γενιών
μιας και δεν είχε οίκτο
ούτε και για τον δόλιο εαυτό της

Ο ποιητής σε μια ευθεία αναφορά στην ποίησή του δίνει το στίγμα της γραφής του, τον στόχο του, καταδεικνύοντας έτσι και το προσωπικό του ήθος. Παλεύοντας με λέξεις, που (καλά το γνωρίζει αυτό όποιος καταγίνεται με τη γραφή) σθεναρά αντιστέκονται και απειλούν με κατακρήμνιση την όποια έμπνευση αγωνιά να χωρέσει μέσα στο ελάχιστο σώμα τους, γιατρεύοντας με μια προσωπική αίσθηση ίασης τα δικά του τραύματα βρήκε τον μυστικό δρόμο προς τον (μακάρι) ευρύτερο ιαματικό χαρακτήρα της ποίησης. Δύσκολος δρόμος, απαιτητικός στο συνταίριασμα του προσωπικού πάθους με το πανανθρώπινο, στην αυθεντική μετάλλαξη του ιδιωτικού σε αλλότριο και ανοίκειο πένθος.

Όταν βασανιστείς πυρπολημένος από μυριάδες λέξεις
για να εκφράσεις ένα μικρό ανείπωτο και χάνεις τον
ύπνο σου γιατί παράπεσε μια λέξη αρνούμενος φιλαυτία,
αυταρέσκεια, φτηνές δικαιολογίες

[…]
Τότε ίσως μπορέσεις να κάνεις την αρχή μ’ έναν στίχο
μοναδικό, να σκάψεις τα θεμέλια για ένα εξαίσιο
ποίημα που θα στεγάσει τα δικά σου όνειρα, αλλά και
του κόσμου όλου

Μοναχικός ο ποιητής, ακόμα κι όταν με όσα γράφει αγκαλιάζει τον άνθρωπο ξεφεύγοντας (ή για λίγο ξεγελώντας) την αδυναμία της μοναξιάς εν ώρα δημιουργίας. Ωστόσο συντροφευμένος από εκείνη την αύρα που γεννά καμιά φορά η σχέση των δύο ανθρώπων, τόσο διαφορετική στη δυναμική της, τόσο ξεχωριστή μέσα στην πληθώρα των θορύβων που χαρακτηρίζουν τη συναναστροφή των πολλών. Μια αναζωογόνηση εκεί που ο χρόνος (πάλι αυτός) διαρκώς υπενθυμίζει το κοντινό τέλος μιας διαδρομής. Μήπως, όμως, έχει εντελώς προσωπική διάσταση τότε ακόμη και αυτός ο αδυσώπητος μετρητής;

Ήταν τόσος ο σεβασμός στον χρόνο και τον χώρο μου, που κατάφερνα τις πιο υπόγειες διαδρομές στον εαυτό, έμπαινα στα άδυτα της ψυχής μου, και έφερνα πάντα ένα εύρημα να αποθέσω στα έμπιστα χέρια σου. Ξέρεις, καθώς συμβαίνει όταν ο χρόνος σταματά ή εξαφανίζεται, για να θυμίσει ότι η ζωή έχει πολλούς σταθμούς έγερσης σηματοδότες του αύριο, εκεί όπου χωρά της ύπαρξης κάθε δικαιολογία

Και το γκρίζο γέμιζε χρώματα, μια πανδαισία πλήρωνε τα σωθικά. Είναι οι στιγμές που λες αξίζει να ζω, έτοιμος και δυνατός για κάθε ανηφοριά. Είναι εκεί, στα μικρά πράγματα, όπου συνήθως κρύβεται η ευτυχία και σου δίνει χρόνο πολύ ν’ ασχοληθείς με πράγματα απλά και καθημερινά, πράγματα άλλοτε διάφορα ή βαρετά, που παίρνουν άλλη διάσταση μέσα απ’ τη μοιρασιά

Έξοχο και χειμαρρώδες το τελευταίο κομμάτι της ποιητικής σύνθεσης, δεν αφήνει καμία πλέον αμφιβολία πως η Χρόνου Σκιά, ετούτο το πιο πρόσφατο του Γιώργου Δουατζή, δεν είναι μόνο μια γραφή που αποπνέει εξομολογητική διάθεση, αν και θα αρκούσε αυτό για μια θετική αποτίμηση. Πρόκειται, πιστεύω, για μια κατάθεση εν συνόλω της δημιουργικής του πορείας, που με σαφήνεια προσδιορίζει και το ύφος και το ήθος της γραφής του, μια παρακαταθήκη ποιητική.

Ανάλωσα πολύ χρόνο ξύνοντας σκουριές
από τα κάγκελα της φυλακής μου
κι έτσι δεν πρόλαβα να αρχίσω τα βαψίματα

Ίσως να ήταν πρόσχημα
μιας και η σκουριά τα πάντα κατατρώει
κι επειδή γνώριζα πως άνευ περίφραξης
δεν θα άλλαζε κάτι σ’ αυτή την προαιώνια φυλακή
που έβριθε ελεύθερων χαρούμενων ανθρώπων

Εκείνη τη μεγάλη νύχτα αρνήθηκα να αποδεχθώ
τον νόμο του ισχυρού, να σκύψω το κεφάλι

Αναπόφευκτη η αναφορά στον χρόνο που ρίχνει τη σκιά του πάνω του (με σχεδόν πενηντάχρονη πορεία στα γράμματα και 27 βιβλία), χωρίς όμως να καταργεί τη δημιουργικότητα, χωρίς να μειώνει την ποιητική έμπνευση στον τρόπο που ο στοχασμός γίνεται λέξεις διεγερτικές των αισθήσεων και της σκέψης του κάθε αποδέκτη. Άλλωστε, σημαντική είναι η αίσθηση της κάθε μιας στιγμής, η συνειδητοποίηση πως είναι αυτή η ελάχιστη μέσα στη σοφία της, που μπορεί να συμπυκνώνει όλο το νόημα του χρόνου, η στιγμή που μετουσιώνεται σε σύλληψη του αθέατου, σε καταγραφή της εικόνας, σε κοινοκτημοσύνη του αγαθού ως ποίηση πλέον.

Θαρρώ πως δικαιολογημένα ο ποιητής θα πει:

Άρα καλώς πλανιέμαι
ασφαλής ανάμεσα στο άπειρο και το μηδέν
ώρες νυχτερινές, μοναχικές, ανώνυμες επίσης

την ώρα που πάει να σβήσει κάθε ελπίδα »

Η νέα ποιητική συλλογή του Γιώργου Δουατζή θα πρέπει να θεωρηθεί ουσιαστική εξέλιξη στην ποιητική γραφή του. Όσον αφορά την φόρμα τουλάχιστον. Σύγχρονη φόρμα με περιεχόμενο που αναδίδει αρώματα ρομαντισμού και λυρισμού. Μην ξεχνάμε πως ο Ρομαντισμός είναι το θεμέλιο του Μοντέρνου. Πρόκειται για καθημερινό λόγο σε ολοκληρωμένη σύνθεση. Αιτιολογημένη ανάγκη γραφής. Μεστός λόγος. Γεμάτο «δοχείο» με σαφές περιεχόμενο. Μια εκ βαθέων εξομολόγηση που αγγίζει ως οικεία κατάσταση τον αναγνώστη και καταλήγει καταρράκτης παραινέσεων, καθώς η εκκίνηση από το προσωπικό αγκαλιάζει το γενικό.

Συμπύκνωση ιδεών για την εξέλιξη της προσωπικότητας, των σχέσεων, για την αξιοπρέπεια. Όχι δεν είναι θεοσεβούμενες οδηγίες περί την ηθικήν, αλλά σπόροι για την καλλιέργεια του αναγκαίου ήθους στην σύγχρονη εποχή.

Εδώ ο ποιητής δεν έχει την ανάγκη για αδιάφορα γεμίσματα που κρύβουν τα κενά ανάμεσα σε γενεσιουργούς στίχους. Πρόκειται για γραφή προερχόμενη από κόσμους, εποχές και προσωπικούς μετασχηματισμούς κατά τον αγώνα για την αξιοπρέπεια, την επιβίωση, την δημιουργία· κατά την ουμανιστική αντίληψη της συνέχειας εν μέσω δραματικών γεγονότων και αντιθέσεων, «Στάζει η μελαγχολία σαν ρετσίνι / οι συλλέκτες δεν το χρειάζονται πια / τα κρασιά ωριμάζουν σε κάδους αζώτου / η ζωή άνοστη χωρίς ζυμώσεις / ίσως της έδινε νόημα μια καταστροφή». Μια προφητική στροφή καταγράφοντας το παρόν.

Μα είναι ή θα πρέπει να είναι γνωστό πως ο Γιώργος Δουατζής μέσω της γραφής του εξασκεί και το λειτούργημα του Κοινωνιολόγου – Δημοσιολόγου. Η παρατήρηση, η μελέτη, η ανάλυση και η συμπύκνωση εξαγόμενων ήταν πάντα στο πλευρό της ποίησης από τις απαρχές της ανθρώπινης εξέλιξης. Από την αίσθηση  της θείας ουσίας, τις επτά ημέρες της δημιουργίας, την ελληνική  δραματουργία ως την πλουραλιστική εξέλιξη του οικουμενικού λόγου παρά την ποικιλία, τις αντιθέσεις, τις διαφορές, τις εκκαθαρίσεις.  Και όλα αυτά σε  ατμόσφαιρα ποιητικής πρόζας όπου ο ρυθμός συμβαδίζει με την ειλικρίνεια του απλού λόγου, «Για να μπω στη μάχη έπρεπε να αψηφήσω / καθημερινούς θανάτους / ν΄ αγνοήσω το  επερχόμενο οριστικό / να βρω νόημα ουσιώδες στα τόσα θολά και αφανή / και να εφεύρω τεχνάσματα, ιδέες επιβίωσης». 

Ακόμη και τα ερωτικά για την οφειλόμενη ευγνωμοσύνη στην αγάπη είναι μέρος της αξιοπρέπειας κατά Δουατζή, καθώς η ύπαρξη κινά κάθε στιγμή εκ νέου ζωγραφίζοντας με αδρές γραμμές την έννοια «ορίζοντες». Μια τεθλασμένη που γεννά την ευθεία ή το αντίστροφο. Ερωτικός λόγος σε πρώτο επίπεδο, άρωμα γενεσιουργού μνημοσύνης και αναγκαία εμμονή ως στοιχείο σταθερότητας σε δεύτερη ανάγνωση, «Μιλώ και για τα όνειρα / που πήραν σάρκα και οστά / σαν την υπόσχεση ισοβιότητας της Άνοιξης / μπροστά στη βεβαιότητα της έλευσής σου / όταν η απουσία έντονη κάθε που σουρουπώνει / κι  ανθίζουν πάνω μου οι μυρωδιές / που ξέμειναν απ΄ το κορμί σου».

Πρόκειται για  ένα ενιαίο  ποιητικό έργο με ουσιαστικούς διαχωρισμούς κατά την σωματοποίηση. Σύνορα σχεδόν αόρατα, ακίνδυνα σύνορα, που ευνοούν την επικοινωνία ιδεών, πράξεων, καρτερίας και παραινέσεων χωρίς την αίσθηση  διδασκαλίας. Ένα ημερολόγιο γεγονότων, ευγένειας, ήθους. Ένα ημερολόγιο καταγραφής αναγκαίων συνταγών ευθύνης και συνευθύνης. Ένα ημερολόγιο καταγραφής προτροπών διασχίζοντας το αντικειμενικό χέρι-χέρι με την κατανόηση και την αποδοχή, στο καλό και στο κακό. Από τεχνική άποψη ο μετασχηματισμός του ρυθμού της πρόζας σε στίχους, σε στροφές και ποιητικά υποσύνολα, επιτυγχάνεται χάρις στην σχετική αφαιρετική. Συχνά νομίζεις πως διαβάζεις κανόνες ή οδηγίες σε σταυροδρόμια όπου η αρετή και η κακία  έχουν συγκρουστεί, έχουν συνθλιβεί, έχουν αναμιχθεί· όπου τα τραύματα και η αιμορραγία γίνονται σοφία που πρέπει να μεταλαμπαδευτεί, «Υπάρχει σας λέω φως, το βλέπω συνεχώς / αλλά, ως φαίνεται, μιλώ χαμηλοφώνως», και πιο δίπλα,  «Τότε, όμως, θα είναι αργά / διότι το αλλού θα είναι ανεπιστρεπτί εδώ», και πιο κάτω, «Πάρτε την τσακισμένη σκυτάλη / από τα κουρασμένα χέρια μας / και να ΄χετε καλό δρόμο / μιας και οι συγνώμες δεν ωφέλησαν ποτέ».

Εδώ η αφαίρεση δεν φθάνει μέχρι την άκρη του γκρεμού, δεν προσδίδει τεχνητά ελλειπτικό ύφος στις εικόνες και στις μεταφορές. Αντίθετα ελέγχεται το ελλειπτικό απελευθερώνοντας το περιεχόμενο απ’ την βαρύτητα  συμβόλων και πράξεων.  Πρωταγωνιστής είναι ο χρόνος.  Μα μπορεί η ποίηση να μετράει τον χρόνο; Μα υπάρχει ο χρόνος; Μα μπορεί ο χρόνος ν’ αποκτήσει σώμα; Μα πρέπει ν’ αποκτά σώμα ο χρόνος; Ο Γιώργος Δουατζής δίνει την καλύτερη απάντηση. Ναι η ποιητική διαδικασία είναι η καλύτερη επεξεργασία για την αποτύπωση του γίγνεσθαι από την εποχή των αρχαίων κειμένων έως το αέναο της άλλης ημέρας. Ο Χρόνος υπάρχει μόνο μέσα από εμάς ή αλλιώς ο Χρόνος στηρίζεται, θεμελιώνεται, στην ύπαρξη. Είναι η σκιά της ύπαρξης ο χρόνος. Έχουμε δηλαδή ένα  τίτλο συλλογής που ανταποκρίνεται με απόλυτη ακρίβεια στο περιεχόμενο. Ο Γιώργος Δουατζής υπονοεί ότι ο ποιητής υπάρχει και καθορίζει τα όρια του χρόνου περιχαρακώνοντας κάθε φορά την έκταση τής ανασκαφής. Αλλά η αιωνιότητα υφίσταται μόνο ως ασάφεια ενώ οι πράξεις μας είναι η σωματοποίηση της αιωνιότητας, «Και είπα / αξίζει τον κόπο τόση ενέργεια λείανσης / την κουβαλά αμέριμνο το βότσαλο / για ν’ αποκαλυφθεί η ομορφιά / που ξεπηδάει στην αμμουδιά / με την περίεργη ματιά του σκαπανέα».

Όλα  φαίνονται απλά, σχεδόν συνήθεις ή απλές διαδικασίες-τεχνικές μείξης και απόσταξης, αλλά εδώ η οδύνη είναι που καθορίζει την ποιότητα καθώς οι  μυλόπετρες αλέθουν ακόμη και το ελάχιστο, ακόμη και το σύντριμμα. Και οι σταγόνες φθάνουν συνταγή πνεύματος με ικανότητα ίασης. Βοτάνια και οίνοι για τη σωτηρία του ήθους και την ενίσχυση της καρτερίας ετούτοι οι στίχοι. Οι μυλόπετρες του Δουατζή παράγουν βασικά είδη επιβίωσης, αλεύρι και λάδι και αλάτι σκόνη. Οι μυλόπετρες του Δουατζή μας επιτρέπουν να φτάσουμε με πείσμα και ομορφιά εκεί που πηγάζει η ελπίδα του ουμανισμού, δηλαδή ο συνεχής εξανθρωπισμός μέσω της προόδου, του μαρτυρίου και της συντριβής, «Με βρήκαν βυθισμένο χάραμα / στ’ αποκαΐδια του ονείρου για κόσμο δικαιότερο / να ορθώνω το κορμί, τις στάχτες να τινάζω / εν συνειδήσει ηττημένος».

 Το καθήκον του ποιητή δεν είναι μόνο η αναζήτηση  της πρωτοπορίας. Η πρωτοπορία δεν είναι το πρωταρχικό καθήκον  του ποιητή. Αν η πρωτοπορία γίνει το πρωταρχικό καθήκον του ποιητή μπορεί να καταλήξει ένα αβέβαιο, αδύναμο και αναποτελεσματικό επίχρισμα αντί ικανή φόρμα. Η  πρωτοπορία, δηλαδή η έκφραση αθανασίας, με γραφειοκρατικές διαδικασίες ή συνταγές, όσο και καλή θέληση να υπάρχει, όσο και να βοηθάνε οι επιστημονικές περγαμηνές, δίχως την  αναγκαία ιστορική στιγμή δε μπορεί να υπάρξει. Άρα πρωταρχικό καθήκον του ποιητή είναι κυρίως η αναζήτηση της ουσίας καθημερινά και η ανάδειξη αξιωμάτων ανάλυσης. Όπου η ανάλυση παράγει και  διδάγματα, και φτάνει σύνθεση όσον αφορά την κατανόηση και την αποδοχή. Όπου το δίδαγμα, αφορισμός ουσιαστικά, δεν αλλάζει το παρόν, δεν επηρεάζει το μέλλον, αλλά καταπραΰνει τις αντιθέσεις υποβοηθώντας την διαδικασία μετάβασης. Αυτό υπονοεί ο ποιητής και μάλιστα με απόηχους λυρισμού παρά τη γυμνότητα του λόγου, «Δεν πέτυχα καλούς συνδυασμούς / μιας κι η αισθητική μια πολυτέλεια πια / αλλά τουλάχιστον ήταν ντυμένη / έστω με ράκη ισόβιας ελπίδας / που τα ‘παιρνε ο άνεμος μακριά / σε κάτι σκοτεινούς αιώνες».

Κίνηση δεν σημαίνει  διαδικασία επαναφοράς. Ο λόγος δεν είναι Ελατήριο. Δεν επιστρέφει πίσω συσπειρωμένος για να εκτιναχθεί πάλι στον θρίαμβο. Ο Λόγος δεν είναι μέρος της μηχανικής . Ίσως ο Λόγος δεν είναι απλά μέρος του Σύμπαντος. Ίσως ο Λόγος είναι το πείσμα του Σύμπαντος. Η σταθερότητα του σύμπαντος εν μέσω γενικευμένης αστάθειας. Τα «πείσματα», η στήριξη της ύπαρξης, όπως ακριβώς με ελαστικότητα δένεις ένα πλεούμενο στην αποβάθρα. Ο ρυθμός προέρχεται από την τριβή ανάμεσα στην  αστάθεια, την σταθερότητα. Αυτό το πείσμα, υπονοεί ο ποιητής, είναι η κινητήρια αλήθεια στην ποιητική του, «Που να σας ιστορώ τι βλέπω από δω, απάντησα / βρήκα, βλέπεις, πολύ σκληρό να πω / πως πάντα έρχεται μια νύχτα δίχως τέλος».

Ετούτη η συλλογή είναι συσσώρευση στοιχείων εξανθρωπισμού μέσα σε περιβάλλον διεθνούς αχρειότητας. Αχρειότητα που την καλύπτουμε με ότι ισχυρότερο διαθέτουμε, το εξελιγμένο ψεύδος, την κοσμοπολίτικη απάτη, την άρνηση επαλήθευσης. Ο ποιητής με πάθος ακολουθεί τη ζωή προσπαθώντας να φτάσει κάθε φορά σε κάποιο ανώτερο επίπεδο συνευθύνης. Συχνά στην γραφή αλά Δουατζή η απλότητα της αλήθειας σημαίνει ήθος. Η συλλογή «Χρόνου σκιά» είναι καταρχήν ένας κώδικας περί ήθους σε μια εποχή όπου το ήθος είναι το ζητούμενο, παρά την έντονη παραμυθία πως το ζητούμενο είναι η ανάπτυξη, «Και τέλος, συνηθίζεις / ταϊσμένος αίμα, σπέρμα και παραπληροφόρηση / τη σοφή ρήση του λαού ξεχνώντας / Όταν καίγεται το σπίτι του γείτονα / το δικό σου καπνίζει».

Τελικά εδώ τα ζητούμενα είναι η μετριοπάθεια και ο σεβασμός απέναντι στο αναπόφευκτο της εξέλιξης, παρά την κριτική στάση ως αναγκαία προϋπόθεση για έναν σύγχρονο πολίτη-ποιητή. Και μιλάμε για μια εξέλιξη ραγδαία γι’ αυτό ανευλαβή, όπου συνείδηση και ήθος σημαίνουν την αποδοχή προσωπικής ευθύνης. Ο Γιώργος Δουατζής  χρησιμοποιώντας απλή γλώσσα, με τρυφερότητα εκθέτει συλλογές γεγονότων και συναισθημάτων. Ό,τι ξεφεύγει κονιορτοποιημένο κατά τη διαδικασία επιβίωσης όπου συχνά θλιπτικές δυνάμεις υπερισχύουν. Αλλά δεν υπάρχουν μόνο λέξεις και ιδέες, υπάρχουν και εικόνες και μεταφορές με την σταθερότητα μιας φωτογραφίας. Κάθε δεδομένο στέκει ή μάλλον ίσταται όπως κάθε ίχνος απ’ τη σμίλη του γλύπτη στο μάρμαρο. Και το ακίνητο άγαλμα μετασχηματίζεται σε διαρκές μήνυμα της αιωνιότητας, μια κίνηση με στοιχείο ιερότητας. Αντιλαμβάνεται συχνά ο αναγνώστης μια προτροπή για ελεγχόμενη επιβράδυνση υπέρ της ομορφιάς. Κι αυτό είναι μάλλον ένα διπλό κόλπο του ποιητή· να πάρει το κοινωνικό σύνολο τον χρόνο του, να μην πιεστεί πέρα του ασφαλούς, να μην εξαντληθεί μπροστά στο αστραπιαία αλλεπάλληλο της εξέλιξης και να  κατανοήσει πως το ήθος πλέον για να μπορεί να ξανανθίσει χρειάζεται κανόνες και χρόνο.

Ο ποιητής εδώ αποδεικνύει πως γνωρίζει ότι οι δέσμες του τεχνητού και ελεγχόμενου απόλυτα φωτός κατακρεουργούν την Ομορφιά του Σώματος συνθλίβοντας το πνεύμα, (εδώ η λέξη Σώμα με την καθολική της έννοια), απαντά στην αντίθεση με αντίθεση κρατώντας ασπίδα το ελεύθερο φως: «Έφτιαξα τεράστια την πόρτα και τα παράθυρα πολλά, ώστε να μπορεί πάντοτε ο ήλιος να λούζει με φως την ομορφιά σου». Έχω την άποψη πως εδώ η έννοια της λέξης «Ομορφιά» είναι κάτι ανώτερο από ερωτικός θαυμασμός. Είναι προσφώνηση για το Ιδανικό στην αγωνία της ύπαρξης ή της επιβίωσης αν θέλετε.

Ολοκληρώνοντας τολμώ κάτι σαν αφορισμό: η συλλογή «Χρόνου σκιά» διαθέτει εξαιρετικό ουμανιστικό περιεχόμενο που υπερβαίνει της φόρμας και γι’ αυτό αφενός προσφέρει «δωρεάν» και απλόχερα τον αναγκαίο σήμερα κώδικα επαλήθευσης και αφετέρου όχημα με τροχούς ήθους για την κίνηση προς την άλλη ημέρα.

Η ποίηση του Γ.Δ. με μοναδική καθαρότητα και ευστοχία τής κάθε λέξης, καταφέρνει το γνωστό ιδανικό –για τους περισσότερους ποιητές τουλάχιστον– να ενώσει ποίηση και φιλοσοφική σκέψη. Ακολουθώντας αυτό το μονοπάτι ο Γ.Δ., φτάνει, με απόλυτη φυσικότητα, να ενώνει τα αντίθετα και να καταλήγει να ζει μια γιομάτη ζωή. Λέει: «Ψάχνω στο βάθος του ορίζοντα / με μάτια τυφλού / σχεδιάζω το αβέβαιο μέλλον μου / και ζω ένα υπέροχο παρόν / υπέροχο απλώς γιατί το ζω». Προσοχή όμως. Η συνύπαρξη αυτή των αντιθέτων δεν σημαίνει την κατάργηση των στοιχείων που τα χωρίζουν. Αντίθετα, ο Γ.Δ. τα τονίζει και με την ποίησή του είναι σαν να σκάβει στη ρίζα των πραγμάτων, πριν ακόμη καλλιεργηθούν οι διαφορές τους. Και όχι μόνο. Ο Γ.Δ. προχωράει και στην ανάλυση στοιχείων της πραγματικότητας που θεωρούμε αυτονόητα: «Ξέρεις γιατί τα συναισθήματα είναι άυλα; Για να μην τελειώνουν». «Τα ηλιοβασιλέματα που διαρκούν ελάχιστα και γι’ αυτό έχουν αξία». «Όπως ενώνονται οι ράγες όταν μακραίνουν στον ορίζοντα, έτσι ενώνονται οι ζωές μας μέσα στον χρόνο».

Είναι κι ένα άλλο επίπεδο που χειρίζεται Γ.Δ. Είναι αυτό της αυτογνωσίας, χωρίς όμως τις «άκαρπες μύριες ενδοσκοπήσεις». Ψάχνει, λέει, «μήπως και βρω το ανέφικτο / να δω πραγματικά ποιος ήμουν». Εφαρμόζοντας κι εδώ τη δική του μέθοδο ανάλυσης, κρίνει αυστηρά και συγχρόνως δικαιολογεί τη στάση του απέναντι στην ίδια του τη ζωή –αισθάνεται υποχρεωμένος να την υπερασπιστεί– όπως και το αντίθετό της τον θάνατο αν, όπως λέει, «ανακαλύψεις της φύσης τη σοφία / που σου ’δωσε το δώρο του θανάτου / αφού χωρίς αυτόν πλήξη / ανιαρή ζωή, καμιά ανακύκλωση / και η δημιουργία περιττή».

Τα παραδείγματα σύζευξης ποίησης και φιλοσοφίας δεν σταματούν εδώ. Βρίσκονται, θα ’λεγα, σε κάθε στίχο της συλλογής «Χρόνου σκιά». Δεν θυμάμαι, απ’ όση ποίηση έχω διαβάσει –πρόσφατα τουλάχιστον– τέτοια αρτιότητα του ποιητικού λόγου, όπως του Γιώργου Δουατζή, που με τόση σαφήνεια εκφράζει το απόλυτα άγνωστο της ύπαρξης, ίσως όχι και μόνο σ’ αυτή τη γη.

Γιώργος Ρούσκας για το Χρόνου σκιά στο fractal.gr

Διώνη Δημητριάδου  για το βιβλίο Χρόνου σκιά στο frear.gr

Έφη Καλογεροπούλου για το βιβλίο Χρόνου σκιά

Εκπομπή – αφιέρωμα στην ποιητική σύνθεση Χρόνου σκιά από την Πέννυ Τομπρή στον ραδιοσταθμό 958FM, στις 3. 4. 2019Εκπομπή – αφιέρωμα στην ποιητική σύνθεση Χρόνου σκιά από την Πέννυ Τομπρή στον ραδιοσταθμό 958FM, στις 3. 4. 2019

The post Χρόνου σκιά – Είπαν Έγραψαν first appeared on Γιώργος Δουατζής.]]> https://douatzis.gr/2014/01/14/kalogeropoulou/ Tue, 14 Jan 2014 16:03:16 +0000 https://douatzis.gr/site/index.php/2014/01/14/2-534/ «Χρόνου σκιά», ποιητική σύνθεση σε τέσσερεις ενότητες. Ο ποιητής, «πλάνητας και ανώνυμος» σε ένα μοναχικό ταξίδι ενδοσκόπησης, βυθισμένος στην «πολύτιμη σιωπή των αδηφάγων στιγμών» στοχάζεται τα ανθρώπινα «με την ωριμότητα εκείνων που δεν έχουν να χάσουν τίποτα, ούτε τους μέλει να κερδίσουν κάτι». Στον πυρήνα της ποιητικής αυτής σύνθεσης ,η ευθύνη του πνευματικού ανθρώπου η […]

• Δήμος Χλωπτσιούδης για το Χρόνου σκιά στο tvxs.gr
• Γιώργος Ρούσκας για το Χρόνου σκιά στο fractal.gr
• Διώνη Δημητριάδου  για το βιβλίο Χρόνου σκιά στο frear.gr
• Έφη Καλογεροπούλου για το βιβλίο Χρόνου σκιά
• Εκπομπή – αφιέρωμα στην ποιητική σύνθεση Χρόνου σκιά από την Πέννυ Τομπρή στον ραδιοσταθμό 958FM, στις 3. 4. 2019Εκπομπή
• Συνέντευξη του Γ. Δουατζή στην Τέσυ Μπάιλα στο Literature, 7.4.2019
• Ομιλία του Γ. Δουατζή για το βιβλίο του Κώστα Αξελού “Το παιχνίδι του κόσμου” – Ποίηση, ποιητικότητα στο έργο του Κ. Αξελού – 28 Μαρτίου 2019
• Γιώργος Δουατζής και Κατερίνα Αγγελάκη Ρουκ διαβάζουν τους Αντικατοπτρισμούς στο θέατρο Αλεξάνδρεια 1 Φεβρουαρίου 2019         Α’ Μέρος,    Β’ Μέρος
• Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης 21 Μαρτίου 2019. Διάλογος Ποίησης και Μουσικής με τους ποιητές Τίτο Πατρίκιο και Γιώργο Δουατζή και τον συνθέτη Γιώργο Βαρσαμάκη στην Ελληνική Ραδιοφωνία.

The post Νέες Καταχωρίσεις first appeared on Γιώργος Δουατζής.]]> https://douatzis.gr/2013/12/27/skia-2018/ Fri, 27 Dec 2013 21:18:28 +0000 https://douatzis.gr/site/index.php/2013/12/27/%cf%87%cf%81%cf%8c%ce%bd%ce%bf%cf%85-%cf%83%ce%ba%ce%b9%ce%ac-2018/    Δύο Λόγια για το Βιβλίο Δείγμα γραφής Είπαν Έγραψαν Μπορείτε να κατεβάσετε το βιβλίο σε αρχείο PDF σε σύστημα Braille για τυφλούς εδώ.

 

 Δύο Λόγια για το Βιβλίο

Δείγμα γραφής

Είπαν Έγραψαν

Μπορείτε να κατεβάσετε το βιβλίο σε αρχείο PDF σε σύστημα Braille για τυφλούς εδώ.

The post Χρόνου σκιά – 2018 first appeared on Γιώργος Δουατζής.]]>