Σχεδίες, Γιώργος  Δουατζής

Εκδόσεις Καπόν, Αθήνα 2012

Δεκαοχτώ μικρά ποιήματα, δεκαοχτώ ενότητες απαρτίζουν αυτή την ένθετη ενότητα, στην ποιητική συλλογή Σχεδίες, που τιτλοφορείται «Σκούρα Ομορφιά». Βρίσκεται ακριβώς στον αντίποδα η συλλογή αυτή από εκείνη της Πατρίδας των Καιρών. Από άποψη λεξιλογίου μπορούμε να πούμε πως είναι καθαρά τρυφερό, πεζό και ξεκάθαρο, εκφράζοντας με απόλυτη σαφήνεια ωστόσο τον πόθο του Δουατζή για τη γυναικεία αγκαλιά και τον έρωτα, ένας ύμνος στην Αγαπημένη όπως την ονομάζει. Η «Σκούρα Ομορφιά» αναφέρεται/ απαγγέλλεται σε μια κόρη, σε μια Μούσα, Στην Μούσα του ποιητή μας. Οι στίχοι του, είναι κάτι περισσότερο από λεπτοδουλεμένοι, περονιάζουν κατευθείαν την ερωτευμένη ψυχή.

Αν και, κατ’ εμέ, είναι ανώφελη η προσπάθεια ανεύρεσης διακείμενων μέσα σ’ ένα έργο, με την ιδιότητα του φιλόλογου στρεφόμαστε καθαρά και εξ ολοκλήρου στα κειμενικά δεδομένα και όχι σε επιρροές, θα μπορούσαμε να παρομοιάσουμε τη «Σκούρα Ομορφιά», με την ευρύτερη έννοια, με το Άσμα Ασμάτων, ύμνος για τον έρωτα και τη ζωή, θρήνος για την απώλεια, ή ακόμη θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για την «περδικόστηθη τσιγγάνα, ώ πλανεύτρα που μιλείς» του Παλαμά. Ψάχνοντας ακόμη περισσότερο θα διαπιστώσουμε επιρροές από Ρίτσο και άλλους. Δεν πρέπει ωστόσο να παραμείνουμε σ’ αυτά.

Η ποίηση του Δουατζή, η «Σκούρα Ομορφιά», πιστεύω πως αγγίζει κάθε ερωτευμένο, τον καθένα που έχει ανάγκη να ζήσει, να δράσει, να επιβιώσει μέσα από τον άλλο. Η «Αγία Αγαπημένη» του ποιητή μας, είναι η αγαπημένη όλων μας, είναι ο πόθος. Ο έρωτας, η δύναμη, ό, τι μας κρατά ζωντανούς. Τα όνειρα του, οι ελπίδες του, η δύναμη του, όλη αυτή είναι η «Σκούρα Ομορφιά», γι’ αυτή ανασαίνει, γι’ αυτή υπάρχει: «δύναμη ο Έρωτας, ήξερες πάντοτε να κάνεις χαρούμενες τις μέρες μου/ είσαι η πηγή, η θάλασσα..» και πόσες άλλες αναφορές στην ενότητα που προκαλούν δέος για δύναμη της Αγάπης που νιώθει. Η αγάπη αυτή, φτάνει πολλές φορές μάλιστα να παίρνει και κοσμογονικές διαστάσεις, εμφανίζεται ως η αρχή και το τέλος των πραγμάτων,  ο πόντος απ’ όπου όλοι ξεπήδησαν και η άβυσσος που όλοι μας καταλήγουμε: «είσαι η πηγή, η πνοή/ στην άβυσσο βυθίστηκα που φέρει το όνομα σου».

Αυτός ο θείος έρωτας, που τόσο υμνείται στο ποίημα, ο πόθος και ο ίμερος για ζωή, το στοιχείο εκείνο που καταλύει το χώρο και το χρόνο, την έννοια τους, «ένθα ου τόπος και χρόνος», θα σημειώσει κάπου, κατά το χριστιανικό «ένθα ουκ έστι λύπη και στεναγμός αλλά ζωή αιώνιος», ίσως μπορεί να αναφέρεται και στην ίδια τη γη, στο ζωοποιό χώμα. Και ‘δω να συσχετίσουμε το στίχο «στάζουν αρώματα τα ασπρόρουχα της γης» απ’ την Πατρίδα των Καιρών, με τα λευκά πέπλα που φορεί η Αγαπημένη: «ήσουν χαμένη στις ολόλευκες δαντέλες της χαράς». Εικασίες ωστόσο μπορούμε μόνο να κάνουμε.  Πρέπει να σταθούμε στην αισθητική απόλαυση και το νόημα της συλλογής.

Αν συγκρίνουμε την Πατρίδα των Καιρών με την «Σκούρα Ομορφιά», θα μπορέσουμε να βρούμε ποιό είναι το στήριγμα του Δουατζή στους χαλεπούς καιρούς, η Αγαπημένη του Δουατζή, η Αγία Αγαπημένη, η εξαγνισμένη πλέον, είναι το σωσίβιο, η Σχεδία, λέξη κλειδί, για να πορευτεί σε μια ζωή γεμάτη πάθη και λύπη. Είναι η μυστική ύπαρξη, η αόρατη που τον καθοδηγεί. Μέσα στο ποίημα δεν εμφανίζεται πουθενά να μιλά η αγαπημένη, σε ελάχιστα σημεία έχουμε παράθεση συνομιλίας απ’ το ποιητικό υποκείμενο- Δουατζή. Και για να  λύσουμε τυχόν αμφιβολίες πρέπει να σταθούμε ακριβώς στο ότι είναι ένας μονόλογος η «Σκούρα Ομορφιά». Ένας δραματικός μονόλογος όπως η Σονάτα του σεληνόφωτος, ακριβώς, όπως η Σονάτα.

Ο Δουατζής μονάχος μοιρολογεί, θρηνεί για τα εφηβικά του χρόνια, για τη Μούσα του που τον αποστρέφεται και τον κοιτά σιωπηλά. Είναι Μούσα λοιπόν η ομορφιά, η Μούσα του καθενός μας, γιατί δεν εμφανίζεται να μιλά, είναι η φύση, τα λουλούδια, η πλάση, η γης με τα ασπρόρουχά της. «Δε σου ‘δωσα όνομα λουλουδιού, αλλά σε ονόμασα λουλούδι». Και προχωρεί ο ίδιος ο ποιητής μας στην αναφορά και στην κατονομασία της Μούσας, τα ταξίδια που κάνει για να την βρει, η σιωπή που μεταλλάσσεται σε ύψιστη μορφή συνομιλίας είναι οι δίαυλοι που μας μαρτυρούν πως η Μούσα αυτή είναι η ίδια η Ποίηση. Ο Γιώργος Δουατζής προσπαθεί μέσω αυτής να μειώσει τις αποστάσεις με το συνάνθρωπο «σου χάριζα αθανασία… νικώντας αποστάσεις». Αυτή όμως είναι το ταξίδι και ο αυτοσκοπός, η ποίηση, ο έρωτας για την τέχνη, ο ίμερος για την ποίηση που καταλήγει σε κοσμοθεωρία  εκφράζονται απόλυτα στη «Σκούρα Ομορφιά».

Ξεχνώντας όλα αυτά, σταματώντας τη συζήτηση μας στο σημείο αυτό, διαβάζοντας εντελώς επιφανειακά την «Σκούρα Ομορφιά», κοινωνούμε και ‘μεις το θείο έρωτα, τον έρωτα για τον άλλο, κοινωνούμε απ’ τα χείλη του άλλου την υπέρτατη πνοή, πνοή ζωής. Η «Σκούρα Ομορφιά» δεν αναφέρεται σε άντρα ή γυναίκα. Στο ημίφως τα άσπρα δαντελένια πέπλα πέφτουν, το βράδυ νικώνται οι αποστάσεις, σκουραίνουν τα βλέμματα. Τι κι αν αυτή η ομορφιά, η «Σκούρα Ομορφιά» δεν αναφέρεται σε συγκεκριμένο πρόσωπο; Σάματες το ωραίο μπορεί να έχει υπόσταση;

Εννοώ ότι ασκεί την ποίηση με έναν ιδιαίτερο τρόπο, σε αντίθεση με την σχεδόν συνωμοτική προσπάθεια  πολλών ποιητών να γράφουν ο ένας για τον άλλον και να διαβάζουν ο ένας τον άλλον. Ο Γιώργος απεναντίας κάνει ένα άνοιγμα όπως θάλεγε ο Κώστας Αξελός, κάνει ένα άνοιγμα στο αίνιγμα και επιχειρεί με ένα λόγο δικό του να κάνει μια στρατηγική της απεύθυνσης.   Στρατηγική της απεύθυνσης, σημαίνει ότι βλέπω τον άλλο στα μάτια με έντιμο τρόπο και του απευθύνω το λόγο, του λέω αυτά που έχω μέσα μου και προσπαθώ να είμαι όσο πιο σαφής γίνεται.

Στις “Σχεδίες” διέπεται από ένα ρεαλισμό, από ένα λόγο λιτό, ένα λιτό λυρισμό. Υπάρχει το λυρικό στοιχείο, αλλά υπάρχει αυτό που επεσήμαναν κι άλλοι, ότι υπάρχει το πολιτικό με την ακρίβεια ενός δημοσιογράφου που τίμησε το επάγγελμα τόσα χρόνια, την ακρίβεια που μιλάει για το νυν, για το παρόν και οραματίζεται με μια πικρή ειρωνεία ένα μέλλον, που δεν ξέρουμε αν θα έρθει.

Ο ρεαλισμός είναι ένα βασικό στοιχείο στις “Σχεδίες”, αλλά υπάρχει και μία υπονόμευση αυτού του ρεαλισμού από έναν περίεργο και πλάγιο υπερρεαλισμό, κάτι που δουλεύει ο Γιώργος Δουατζής με λεπτότητα και το κάνει σαν ένα κέντημα.

Θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε τα ποιήματα που συναντάμε στις “Σχεδίες” ασπρόμαυρες πολαρόϊντ, ακριβώς γιατί είναι μια φωτογραφική απεικόνιση, αποτύπωση αυτού που συμβαίνει και αυτό είναι πάρα πολύ τολμηρό και το είχαμε συναντήσει και στις “Σπονδές”.

Να κλείσω με μία φράση του Ναμπόκωφ, η οποία ταιριάζει πάρα πολύ στις “Σχεδίες”. Λέει ότι ο δημιουργός εργάζεται με το πάθος του επιστήμονα και την ακρίβεια του καλλιτέχνη. Αντιστρέφει δηλαδή το αυτονόητο. Το συμπληρώνω αυτό με μία απόφανση του Καρούζου,ότι “ο ποιητής γυμνάζει τη σκέψη σε απογύμνωση”. Αυτό ακριβώς κάνει ο Δουατζής και στις “Σχεδίες”, δηλαδή κάνει το αντίθετο από αυτό που έλεγε ο Ρολάν Μπαρτ “να κολακεύει και να κανακεύει τον αναγνώστη”.  Ο Γιώργος Δουατζής δεν κανακεύει και κολακεύει κανέναν, ούτε τον ίδιο του τον εαυτό, παρότι θα του άξιζε.

Στρατηγική της απεύθυνσης και ποιήματα τα οποία μας λείπουν σήμερα και θα μπορούσε να διαβάζονται δυνατά στους δρόμους.

Στα αλήθεια δεν είναι πολλοί που θα μπορούσαν να γράψουν τέτοιους στίχους σκέφτομαι, αλλά ακόμα παραπέρα. Είναι πολύ λιγότεροι εκείνοι που θα τους υποστήριζαν με τη ζωή, τη στάση τους και την παρουσία τους. Ένα από αυτούς είναι ο Γιώργος Δουατζής. Όταν μου έκανε την τιμή να με καλέσει να μιλήσω για τον Τάσο Λειβαδίτη, σε ένα συνέδριο που ο ίδιος είχε την πρωτοβουλία και την ευθύνη της διοργάνωσης, ο τίτλος της ομιλίας μου είχε τον τίτλο «Η ΑΠΕΡΑΝΤΗ ΝΕΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΙΚΩΣ ΖΕΙΝ». Μπορώ να πω με βεβαιότητα, κοινωνώντας το έργο του Δουατζή πως το νόημα αυτής μου της ομιλίας συναντά στο έπακρο τον πυρήνα του συνολικού του ποιητικού corpus. Γιατί αυτός ο πυρήνας είναι ο άνθρωπος που αγωνιά, ονειρεύεται, έχει περιέργεια, γνωρίζει και συνεχώς ανακαλύπτει, πληγώνεται, θυμώνει, αντιστέκεται, μάχεται, φωνάζει, απελπίζεται, εμπνέεται και εμπνέει. Είναι ο αδιάλειπτα και συνεχώς νέος άνθρωπος, ο μη έχων ηλικία, ο του θανάτου ανταγωνιστής και της ζωής ρουφηχτής. Και πως θα μπορούσε να ήταν αλλιώς αφού τέτοιος είναι και στη ζωή του ο Γιώργος Δουατζής.

Η ποίηση του Γιώργου Δουατζή είναι μια ποίηση που δεν υπηρετεί κάποιο καλλιτεχνικό όραμα, δεν αγκυλώνεται σε ιδεοληψίες, δεν ακολουθεί ατραπούς καταναγκαστικής πρωτοπορίας. Είναι ποίηση που κοινωνείται, μιλιέται και μοιράζεται ανάμεσα στους ανθρώπους απλά και αισθητηριακά, όπως άλλωστε απλή και αισθητηριακή είναι και η ίδια. Εδώ έγκειται άλλωστε και η «παραφωνία» του. Το έργο του Δουατζή δεν είναι υπόθεση των λίγων παροικούντων στην Ιερουσαλήμ των ποιητικών και φιλολογικών καφενείων. Είναι φωνή προς τα έξω, καθάρια και απέριττη όσο γίνεται. Έχει στόχο, προτάγματα, πιστεύω, αξίες. Είναι μια Ποίηση αμιγώς εξωστρεφής. Και αυτή ακριβώς είναι η «παραφωνία» του. Ο Δουατζής δεν απευθύνεται σε λίγους, δεν απευθύνεται σε πολλούς. Απευθύνεται σε όλους, νεκρούς και ζώντες. Κι όμως αυτή η δυναμική, η γεμάτη νεανικό σφρίγος ποιητική φωνή, πηγάζει από μια βαθιά και επίπονα σκαμμένη εσωτερικότητα. Ο ποιητικός λόγος του είναι ως τα μύχια ριζωμένος στην ανθρώπινη ύπαρξη, είναι απόσταγμα αναρίθμητων βουτιών στον πυθμένα του εαυτού. Θα λέγαμε έρχεται από βαθιά.

Αυτή η αμιγώς φιλοσοφική και υπαρξιακή ρίζα της γραφής του θα μπορούσε κάποιος να υποθέσει πως θα την καθιστούσε ερμητική, πολύπλοκη, ρητορική. Όμως όχι εδώ –και εδώ έγκειται το χάρισμα των ποιημάτων του Δουατζή. Τα ποιητικά του έργα είναι δημιουργήματα της αφαίρεσης, της λιτότητας και της σύνοψης –ακόμα και στα μεγαλύτερα του ποιήματα όπως στο Προς Δέκα Επιστολή. Ο Δουατζής δεν έχει περίσσιες λέξεις, ότι αφήνει στο χαρτί, μοιάζει να σώζεται από τον αμείλικτο έλεγχό του. Θα λέγαμε πως ξέρει να σβήνει, για αυτό και ξέρει να γράφει. Πεζότροπος, δίχως να πεζολογεί, ρεαλιστής δίχως να γίνεται κυνικός, λυρικός δίχως να γίνεται μελιστάλαχτος, ονειρικός δίχως να γίνεται ονειροπαρμένος ο λόγος του Δουατζή κρύβει την μεγάλη του δύναμη σε ένα καίριο χαρακτηριστικό: στην απεύθυνση. Ο τρόπος εκφοράς του λόγου είτε άμεσα είτε έμμεσα πάντα απευθύνεται κάπου, γεγονός που καθιστά τον αναγνώστη μέρος του ποιήματος. Είτε σε β’ πρόσωπο, είτε σε πρώτο ή και τρίτο τα ποιήματα του Δουατζή μοιάζουν με κομμάτια ποιητικών επιστολών, εξομολογήσεις και αποκαλύψεις ενός Υποκειμένου που ψάχνει πάντα την αναφορά του στον άλλο, στον διπλανό, στον νεκρό, στον μέλλοντα συνάνθρωπο. Έτσι η ποιητική γραφή του Δουατζή κερδίζει την ζωντάνια της όχι μέσω των στενών γλωσσικών μηχανισμών, αλλά του συνολικού ύφους, της γενικής ατμόσφαιρας που αυτή η ποιητική γλώσσα αποπνέει. Με άλλα λόγια είναι μια ποίηση που μας αφορά.

Όσον αφορά τώρα την ποιητική του θεματική, έχουμε συνηθίσει ως πολίτες της κανονικότητας να μιλάμε ξέχωρα για το «κοινό» και την πολιτική, για τον έρωτα, για τον θάνατο, ίσα ίσα να βοηθηθεί ο απάνθρωπα εξορθολογιστικός τρόπος με τον οποίο μας έμαθαν να ζούμε και να κατηγοριοποιούμε  τον βίο μας. Η αλήθεια όμως είναι πως είναι έρωτας το να επαναστατείς, νικάς τον θάνατο με το να ερωτεύεσαι, ο θάνατος μιας σχέσης ίσως είναι οδυνηρότερος από ένα αντίστοιχο φυσικό. Κινητήριος μοχλός των πάντων λοιπόν ο φλέγον άνθρωπος, αυτή η τρομακτική κινητήρια δύναμη στον κόσμο ικανή για το χειρότερο και το καλύτερο. Η ποίηση του Δουατζή έτσι αντιλαμβάνεται τα πράγματα. Δεν έχει θεματικές. Μόνη της θεματική η ζωή σε όλες της τις διαστάσεις, κυρίως δε, όταν αυτή μας αποκαλύπτεται σαν θαύμα ή σαν πρόκληση, σαν ευλογία ή σαν πεδίο αγώνα, σαν δίψα και σαν ξεδίψασμα. Για τον Δουατζή ο ενεργός και με την ομορφιά παντοτινά ερωτευμένος άνθρωπος είναι το ζητούμενο. Από εκεί ξεκινά και έτσι μπορεί να υμνεί την γυναίκα, να κρίνει την Ιστορία, να οραματίζεται (σε μια εποχή που οι ποιητές δεν οραματίζονται, δεν κρίνουν, δεν υμνούν.)

Στην τελευταία του συλλογή από τις εκδόσεις Καπόν, Σχεδίες, ο Δουατζής προσφέρει ένα χαρακτηριστικό δείγμα του ποιητικού του τρόπου. Για τον ποιητή οι λέξεις είναι σχεδίες σε αγριεμένη θάλασσα. Έρχονται την κρισιμότερη στιγμή όταν το υποκείμενο χάνει την ταυτότητά του (όνομα και πρόσωπο) και όταν η πεισματική τους αντίσταση προκαλεί τον πόνο, το πένθος, το φόβο και την ικεσία κάποιων. Έρχονται σαν αποτέλεσμα λύτρωση και κάθαρσης όχι με αναίμακτο τρόπο. Γιατί οι λέξεις δεν μπορούν να σώσουν τα πάντα…οι λέξεις, οι σχεδίες μου και οι ναυαγοί.. όπως λέει και ο τελικός στίχος.

Αλλού (Άντρας σπουδαίος) ο ποιητής εκφέρει μια κρυστάλλινη άποψη ανατέμνοντας την Ιστορία τέμνοντας το ατομικό με το συνολικό: « Τέλος παρηγοριόμουν πως οι μεγάλοι αγώνες δεν χρειάζονται σπουδαίους αλλά επί της ουσίας μόνους και μες στη σοφία της σιωπής ένιωθα πάντα χρήσιμος ως σκεπτόμενος ή αυτόχειρας». Ο διάλογος με την νεκρή πατρική φιγούρα, και ο βίος της σπουδαιότητας, οδηγεί εντέλει τον άντρα σε αυτήν την βαθιά παρηγορητική διαπίστωση σε ένα από τα καλύτερα ποιήματα της συλλογής.

Ο ποιητής βιώνει στο ακέραιο την σιωπή της μοναξιάς του και αναρωτιέται μονάχος πώς να αδειάσεις μια στείρα λύπη στο κενό;, είναι «μοναχικό εργαστήριο εργοστάσιο, βιοτεχνία, οικοτεχνία» που αναζητά και δεν αφήνεται στο κενό, «είναι μικρός εκδικητής στο όνομα των χιλιάδων που χάθηκαν», γιατί ακριβώς μπορεί να αφουγκράζεται τον «κάματο χιλιάδων καθημερινών θανάτων», παίρνει το μέρος της πόρνης γιατί εκείνη δεν έφταιξε για τις «δια βίου ανεπιτυχείς πρόβες να παίξουν τη ζωή τους» εκείνοι που θα την λιθοβολούσαν.

Στις Σχεδίες ο Δουατζής φαίνεται να μας αφήνει στο χαρτί ό,τι συγκράτησε η διαδικασία ανάβασης του από τα βάθη της σιωπής, της μοναχικότητας και της αυτοπαρατήρησης, δίχως αυτό να είναι εσωστρεφές. Ό,τι καταγράφει έχει την αναφορικότητά του στο έξω κόσμο, αυτόν που συνδιαμορφώνουμε όλοι με τις δικές μας προσωπικές εσωτερικές περιπλανήσεις. «…δεν τους καταδίωκε κανείς πλην ενός αόρατου εντός που χάθηκε κι αυτό στην άκαρπη έρευνα μιας στοιχειώδους δικαιολογίας για το πώς χάθηκαν ολόκληρες ζωές…».

Ο Γιώργος Δουατζής λοιπόν ως Ποιητής μπορεί να κοιμάται ήσυχος. Γιατί αν κάποτε ρωτήσει κάποιος πού βρίσκονταν οι ποιητές τον καιρό της μεγάλης εσωτερικής Κρίσης των ανθρώπων, εκείνος θα είναι σε θέση να πει πως το ποιητικό του ήθος του υπαγόρευσε να κάνει το καθήκον του ως Ποιητής.  Έτσι μονάχα όποιος θέλει να λέγεται Ποιητής εν καιρώ πολέμου κερδίζει την αξιοπρέπεια του, πόσο μάλλον τώρα και εδώ, σε μια χώρα στην οποία  κυριαρχεί η σιγή του φόβου των βολεμένων, αλλά και η σιγή του πάθους των οργισμένων.

Θα σας αποκαλύψω ότι ο Γ.Δ. στο τελευταίο έτος της σπουδής του στο Λύκειο σκηνοθετήθηκε από τον δάσκαλό του στην Ηλέκτρα του Σοφοκλή παίζοντας τον Ορέστη και ήταν πάρα πολύ καλός. Ήταν μια παράσταση σχολική μεν, αλλά πολύ καλή όσον αφορά στην απόδοση των παιδιών.

Ο Γιώργος Δουατζής έχει μια πορεία αξιοζήλευτη στον χώρο της λογοτεχνίας, της δημοσιογραφίας και του δημόσιου βίου ιδιαιτέρως. Δεν μπορώ να ασχοληθώ με το καθέκαστα έργο του, αλλά γνωρίζω την δοκιμιακή του προσφορά, την προσφορά του ως δημοσιογράφος που ξέρει να παίρνει συνεντεύξεις, να στέκεται απέναντι στον άνθρωπο που θέλει να ανιχνεύσει το μέσα του. Πάει έτοιμος, μελετημένος, τεκμηριωμένος.

Επιμένω στη δημόσια παρουσία του Γιώργου διότι είναι σημαντική, καταλυτική και για τη λογοτεχνική του κατάθεση. Σε μια εποχή σαν τη δική μας, είναι πολύ δύσκολο πια να αποκρυπτογραφήσεις τα πάθη, τα αδιέξοδα, τις συναισθηματικές φορτίσεις των ποιητών, ανεξάρτητα από την σημαντική λογοτεχνική τους κατάθεση. Δεν μπορείς εύκολα να επικοινωνήσεις με το περιεχόμενο της ποίησής τους, που είναι τελείως ιδιωτικό. Δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει γι αυτό εξήγηση.

Ζούμε την εποχή όπου η ποίηση απουσιάζει ακόμα και από τα ετήσια αφιερώματα των εντύπων, των εφημερίδων που παρουσιάζουν την λογοτεχνική παραγωγή της χρονιάς, Πράγμα που σημαίνει απαξίωση της ποίησης. Αυτή η μοναξιά του ποιητή σήμερα, όντως οδηγεί του ανθρώπους σήμερα σε έναν κώδικα επικοινωνίας τελείως συντεχνιακό, όπου φυσικά γίνονται ενδιαφέρουσες προτάσεις ποιητικές, αλλά αφήνουν απέξω έναν σημερινό υποψιασμένο άνθρωπο, τον αδιέξοδο και εκκρεμή άνθρωπο του καιρού μας.

Αντίθετος σε αυτήν την πορεία είναι ο Γιώργος Δουατζής. Ακούστηκε προηγουμένως ότι έχει γράψει ερωτικά ποιήματα. Τα ερωτικά του ποιήματα δεν είναι όμως προσωπικές εξομολογήσεις. Είναι ο έρωτας για τη ζωή, είναι ο φόβος του θανάτου, η απελπισία του σημερινού ανθρώπου, τα αδιέξοδα. Και αυτά δεν είναι προσωπικές απόψεις, αλλά προσωπική κατάθεση στα μεγάλα προβλήματα του καιρού. Και από αυτή την άποψη ο Δουατζής είναι ο ποιητής της δημόσιας αγωνίας. Ακόμα και στα τελευταία του ποιήματα στις; “Σχεδίες”, που έριξα προ ολίγου μια ματιά, έχει ακουμπήσει ακριβώς σε αυτήν τη σχεδία του βίου. Και είναι πολύ ενδιαφέρον αυτό, είναι η σχεδία του βίου που είναι σχέδιο και ταυτοχρόνως ένας τρόπος να διασωθούμε, ένα σωσίβιο ζωής.

Με τέτοια σωσίβια μας εφοδιάζει ο Γιώργος Δουατζής, από όλες τις θέσεις. Ακόμα και από αυτές που του εμπιστεύθηκε η πολιτεία και είχε το μεγάλο θάρρος, να πετάξει στα μούτρα της εξουσίας την καρέκλα του, που δεν ήθελε με κανένα τρόπο να την ζεστάνει, όταν είχε τη μεγάλη τύχη να διευθύνει κρατικό τηλεοπτικό σταθμό, και δεν έμεινε εκεί, διότι δεν δέχτηκε ποτέ να ταπεινωθεί, δεν δέχτηκε ποτέ να συμβιβαστεί, να λάβει εντολές άνωθεν.

Αυτόν τον άνθρωπο τιμούμε απόψε, αυτό το έργο, αυτή τη θέση στα δημόσια πράγματα, αυτή τη δημόσια θά λεγα εξομολόγηση σημαντικών προβλημάτων του βίου, με κυρίαρχο αν θέλετε το ερωτικό στοιχείο, αλλά όχι με τη στενή αντίληψη. Εδώ υπάρχει ο έρωτας για τη ζωή και ο φόβος του θανάτου, που είναι ο οίστρος αυτού του τόπου όπως θάλεγε ο Εμπειρίκος.

Τον Γιώργο Δουατζή λοιπόν τιμάμε απόψε, που πρόσφατα εμφανίστηκε και ως θεατρικός συγγραφέας με ευρηματική τεχνική, πράγμα που σημαίνει ότι αυτό το εύρος των δραστηριοτήτων του είναι η αγωνία του να συλλάβει πρισματικά όλα τα προβλήματα του καιρού μέσα από τις δυνατότητες με τις οποίες είναι προικισμένος. Τον ευχαριστούμε.

Χαρακτηριστικός είναι ο τίτλος του που υπόσχεται στον αναγνώστη με  την  ταπεινή “σχεδία” του αληθινού ποιήματος (και όχι κανενός κραυγαλέου “υπερωκεάνειου”) την πλοήγησή του προς τη συνάντηση του άλλου, τη συνείδηση του εαυτού του, τη γνώση και την επίγνωση του κόσμου. Με μια δομή που ξεκινά με την πρόρρηση:

 ” Να στρώσουμε τα ποιήματά μας

   πορφυρό χαλί

   στις λεωφόρους του μέλλοντος

   να διαβούν οι νέοι

   με τη ματιά υψωμένη

   με την ελπίδα να μεταλάβουν

   τουλάχιστον αυτοί

   την ύστατη δικαίωση”

και τελειώνει  ερωτικά με την ανάπτυξη ενός σπονδυλωτού ποιήματος για την  “αγαπημένη”.

Αλλά σημασία έχει,  ενδιάμεσα, όλος ο ενδόκοσμος των ποιημάτων της συλλογής που μαρτυρεί  τη δράση, την αντίδραση,  τη συμπεριφορά του ποιητή, ως “εγώ” και ως “όντος”, στην προσωπική, την κοινωνική, την πνευματική του  ζωή: την οργανική και την αξιακή του ζωή. Χωρίς επιλογές του συν και του πλην, αλλά πρισματικά, όπως δείχνεται από τους προσδιορισμούς των τίτλων ( αρνητικούς π.χ.,”απειλή”, “αναίρεση”, “αυταπάτη”,”φόβος”, “καταφυγή”), αλλά και  με τους  θετικούς  προσδιορισμούς τους (π.χ., “θεσπέσια αυταπάτη”,  “άτρωτος φόβος”,  “μακάρια καταφυγή”,  ή πιο απόλυτα: “λύση φωτός”,  “΄Αλεκτο ποίημα” κλπ., κτλ.).

Ένας κόσμος αισθητικός, που προκαλεί  σε δημιουργική ανάγνωση, με μια κριτική δυναμική  που δεν μειώνει την ευαισθησία και με μια ευαισθησία που πλουτίζει την κρίση μας.

Μια συλλογή από τις πλέον αξιόλογες  των ημερών μας.

Απόστολος Μπενάτσης, Αναπληρωτής Καθηγητής Θεωρίας και Ερμηνείας της Λογοτεχνίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Δείγμα Γραφής

 Είπαν έγραψαν

πέφτουν στη γη οι στίχοι μου 

και τα σοφότερα των μυρμηγκιών

τους μεταφέρουν σε υπόγειες στοές

σκεπτόμενα τους δύσκολους χειμώνες

αυτά που δεν φοβήθηκαν ποτέ τον θάνατο 

αλλά τη ζωή φοβήθηκαν

Ζωογόνες ριπές

Οι ριπές ήταν αδιάλειπτες

με ένα στιγμιαίο σκύψιμο 

θα έσωζε την άδεια πια ζωή του

μα το σωτήριο σκύψιμο 

θα σκότωνε την περηφάνεια του 

Δεν έσκυψε 

και οι θανάσιμες ριπές 

του χάρισαν ζωή αληθινή

αφού  με αυτόν τον θάνατο 

πήρε ουσία η ύπαρξή του

Έπειτα

άνοιξε τη μοναδική πόρτα 

όπου υπήρχε βήμα 

πέρα από το κατώφλι 

εκεί που βρίσκονται έφηβες ψυχές 

με ίχνη γηρατειών

Όπως ανακαλύπτεις ένα γίγαντα σε παιδικές παλάμες 

ή 

όπως τρυπούν την κουρτίνα τα χελιδόνια για να φωτίσει ο άνεμος

Δεν επέτρεψα να του στήσουν ανδριάντα

πάντα σιχαινότανε τις κουτσουλιές…

Δεκέμβρη δωδεκάτη

Τούτη η φεγγαροστιχίδα 

το ωραιότερο τραγούδι

στα πιο ερημικά γενέθλια

χρόνια μετά

ή

Σαν τον αυτόχειρα 

που με το ένα χέρι βουλώνει το αυτί 

μην τον ξεκουφάνει ο πυροβολισμός στον κρόταφο

ή

Εισπράττουν τη μοναδικότητα 

εκείνου που φεύγει 

μόνο με τη βεβαιότητα της μη επιστροφής

κι έτσι μακραίνουν οι μικροί τους επικήδειους

Σκούρα ομορφιά

IX

Δύναμη υπέρβασης ο έρωτας

υμνεί το παράλογο 

πυρπολεί τα σωθικά

σαν δικαιωμένη επανάσταση 

ή όπως φλέγονται οι ποιητές 

τις θεοσκότεινες νύχτες

Δύναμη ο έρωτας

κι εγώ ασπίδα να μην ξαναμπεί

ο σωρευμένος βόγκος

στο ευαίσθητο στέρνο σου

ΧΙΙΙ

Α, να ήξερες 

πόσα λιμάνια άφησα 

πόσους σταθμούς 

και κυρίως ανθρώπους 

με τη σιωπή οδηγό 

και καταφύγιο τα ταξίδια 

που μου τάχτηκαν

για να σε φτάσω

Έτσι

καθώς στηρίζει τα πανωφόρια του κόσμου

ένα διάφανο μικρό κουμπί

The post Σχεδίες – Δείγμα Γραφής first appeared on Γιώργος Δουατζής.]]> https://douatzis.gr/2013/11/17/shedies-eipan/ Sun, 17 Nov 2013 20:53:18 +0000 https://douatzis.gr/site/index.php/2013/11/17/sxedieseipanegrapsan/ Ερρίκος Μπελιές Γιώργος Μαρκόπουλος Κώστας Χατζηαντωνίου Η συγνώμη(από τη συλλογή Σχεδίες) στα ισπανικά. Μετάφραση επιμέλεια: Miguel Angel Chiovetta Ουαί (από τη συλλογή Σχεδίες) στα ισπανικά. Μετάφραση επιμέλεια: Miguel Angel Chiovetta Τάσος Ρήτος Γιάννης Δάλλας Γιάννης Κουβαράς Κώστας Γεωργουσόπουλος Απόστολος Μπενάτσης Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης Σταύρος Σταμπόγλης Νικόλας Ευαντινός Παναγιώτης Ελ Γκεντί Γιώργος Γιαννέλης

Οι “Σχεδίες” του Γιώργου Δουατζή είναι μια συλλογή πλούσια και χαρισματική. Ο Γιώργος Δουατζής είναι συγγραφέας πολύπλευρος: ποιητής, πεζογράφος, κριτικός, δημόσιος εισηγητής και διοργανωτής πνευματικών εκδηλώσεων. Ιδιότητες και χαρακτηριστικά, που δίνουν το στίγμα τους σε πολλά βιβλία του, έμμεσα και ποιητικά άμεσα στη συλλογή: “Σχεδίες”.

Χαρακτηριστικός είναι ο τίτλος του, που υπόσχεται στον αναγνώστη με την ταπεινή “σχεδία” του αληθινού ποιήματος (και όχι κανενός κραυγαλέου “υπερωκεάνιου”) την πλοήγησή του προς τη συνάντηση του άλλου, τη συνείδηση του εαυτού του, τη γνώση και την επίγνωση του κόσμου. Με μια δομή που ξεκινά με την πρόρρηση:

“Να στρώσουμε τα ποιήματά μας

πορφυρό χαλί

στις λεωφόρους του μέλλοντος

να διαβούν οι νέοι

με τη ματιά υψωμένη

με την ελπίδα να μεταλάβουν

τουλάχιστον αυτοί

την ύστατη δικαίωση”

και τελειώνει  ερωτικά με την ανάπτυξη ενός σπονδυλωτού ποιήματος για την  “αγαπημένη”.

Αλλά, σημασία έχει, ενδιάμεσα, όλος ο ενδόκοσμος των ποιημάτων της συλλογής που μαρτυρεί τη δράση, την αντίδραση, τη συμπεριφορά του ποιητή ως “εγώ” και ως “όντος”, στην προσωπική, την κοινωνική, την πνευματική του ζωή: την οργανική και την αξιακή του ζωή. Χωρίς επιλογές του συν και του πλην, αλλά πρισματικά, όπως δείχνεται από τους προσδιορισμούς των τίτλων ( αρνητικούς π.χ., “απειλή”, “αναίρεση”, “αυταπάτη”, “φόβος”, “καταφυγή”) αλλά και  με τους  θετικούς  προσδιορισμούς τους (π.χ., “θεσπέσια αυταπάτη”,  “άτρωτος φόβος”,  “μακάρια καταφυγή”,  ή πιο απόλυτα: “λύση φωτός”,  “΄Αλεκτο ποίημα” κλπ).

Ένας κόσμος αισθητικός, που προκαλεί σε δημιουργική ανάγνωση, με μια κριτική δυναμική που δεν μειώνει την ευαισθησία και με μια ευαισθησία που πλουτίζει την κρίση μας.

Μια συλλογή από τις πλέον αξιόλογες των ημερών μας.

Γιάννης Δάλλας, Αθήνα 8 Φεβρουαρίου 2014.