Ένας εκ βαθέων διάλογος του ηλικιωμένου ποιητή Μιχαήλ Ευχέτη με τον κατά πολύ νεώτερό του δημοσιογράφο Τέρπανδρο Σακελλάρη, είναι το έναυσμα για την εξέλιξη αυτής της γοητευτικής περιπέτειας, της γεμάτης με ευαισθησία, απαντοχές, αποκαλύψεις, ανατροπές. 

Ο Ευχέτης, ποιητής ώριμος, φτασμένος. Ο Σακελλάρης δημοσιογράφος στη μέση μιας δύσκολης πορείας. Δύο άνθρωποι διαφορετικοί, δύο κόσμοι γεμάτοι εντάσεις, οι οποίοι αποκαλύπτονται σταδιακά. Για να έρθουν στην επιφάνεια τα κρυμμένα κομμάτια μιας ζωής, τα απωθημένα στο χώρο της λησμονιάς, τα οποία όμως επιμένουν όχι μόνο να υπάρχουν, αλλά να δρουν καθοριστικά στο παρόν και το μέλλον.

Η συνάντηση των δύο ανδρών είναι η αφορμή, η πρόκληση για ενδοσκοπήσεις, για εξομολογήσεις που συνθέτουν τη μυθιστορία του έργου, στην οποία εμπλέκονται αρκετοί άνθρωποι των οποίων η παρουσία, η ανάμνηση, η σκιά, παίζουν καθοριστικό ρόλο στη ζωή των ηρώων. Ο Τέρπανδρος Σακελλάρης και ο Μιχαήλ Ευχέτης δεν είναι τυχαία πρόσωπα,  αλλά στο ρόλο τους, ο καθένας μπορεί να βρει το δικό του είδωλο.

Ο ποιητής και ο δημοσιογράφος. Ένα «εκ προθέσεως ραντεβού», όπου ο καθένας αναζητά τη δική του αλήθεια. Ένας διάλογος για τον έρωτα, την αγάπη, το φόβο, την αναζήτηση, την αλήθεια. Μια αναζήτηση στο χθες, στο σήμερα, στο επέκεινα… Μια «εκ βαθέων»  αναμέτρηση, για όσα θα ήθελαν να πουν, ο ποιητής και ο δημοσιογράφος, στοιχηματίζοντας, στα όρια της αλήθειας. Και τα ερωτηματικά που πρέπει να απαντηθούν, άφθονα.

Γιατί ο «απόρθητος» Ευχέτης δέχτηκε να συναντήσει τον Σακελλάρη;

Τι ρόλο μπορεί να παίξει στη ζωή του Ευχέτη μια οικιακή βοηθός από τη Βουλγαρία σε διατεταγμένη υπηρεσία; 

Τι σήμαινε η επικοινωνία του Ευχέτη με το χαμένο επί δεκαετίες μεγάλο νεανικό του έρωτα από τη Γαλλία; 

Τι καταλογίζουν οι δύο ήρωες στο συγγραφέα;

Γιατί η εντονότερη ερωτική στιγμή «αφήνεται» στον αναγνώστη;

Στην αφήγηση του συγγραφέα ο αναγνώστης  θα βρει το πάθος, τη γνώση, τον έρωτα, την περιπλάνηση στους σκοτεινούς λαβύρινθους του νου, την αναζήτηση της εσωτερικής αλήθειας, την ποίηση, τη ζωή.

Ο Γιώργος Δουατζής συνιστά έναν από τους δημιουργούς, οι οποίοι εκφράζουν με το έργο τους μια συνέχεια της ανθρωπιστικής ιδεολογίας, όπως εκφράστηκε στο καλλιτεχνικό παρελθόν. Δημιουργοί, όπως ο Γιώργος Δουατζής διατήρησαν ζωντανό τον παλμό μιας εσωτερικής, αναλυτικής οπτικής. Έχοντας βιώσει τις ιστορικές διαψεύσεις και τις ακυρώσεις των οραμάτων της γενιάς του, ο Αθηναίος δημιουργός στρέφει φυσικά το βλέμμα του προς τα «ανθρώπινα», κοπιάζοντας να ερμηνεύσει τις στοχεύσεις της καλλιτεχνικής δημιουργίας, όσες δηλαδή στάθηκαν στο ύψος μιας ενδοσκοπικής διαδικασίας. Η κατά γενική ομολογία πλούσια εργογραφία του, η ζεύξη της αναπάραστασης και του λόγου, όπως τη συναντούμε σε ορισμένα από τα έργα και τις δράσεις του, άλλο σκοπό δεν επιδίωξε παρά να προσδιορίσει με ακρίβεια μεγαλύτερη αρχές, βαθιά ανθρώπινες, ουσιώδεις.

Υπό το πρίσμα ετούτο λοιπόν, αναγνωρίζοντας την ίδια στιγμή τη δημιουργική πρωτοπορία του Γιώργου Δουατζή, θα φωτίσουμε το έργο του δημιουργού, επικεντρώνοντας την οπτική μας σε μεμονωμένα έργα του, αντιπροσωπευτικά μιας σαφούς, διατυπωμένης και ενσυνείδητης τάσης. Ο Γιώργος Δουατζής, συνιστά έναν δημιουργό ειλικρινή, έναν κατ΄ουσίαν ποιητή, σαν εκείνους που αποπειράθηκαν και τελικά πλησίασαν τους γενναίους. Διότι ως τέτοιους μόνον μπορούμε να θεωρήσουμε εκείνους που συγκράτησαν το κοίταγμά τους προς τις τραχιές και ανεξερεύνητες εκτάσεις της ανθρώπινης ψυχής.

Αφορμή και αφετηρία της αδόκιμης αναφοράς μας το έργο του Γιώργου Δουατζή, «Μην φεύγετε κύριε Ευχέτη.» Έκδοση του 2008, το ψυχολογικό ετούτο μυθιστόρημα αποτελεί μια έκπληξη για τα ελληνικά, πεζογραφικά χρονικά. Ο σαφής νεωτερισμός του δεν συνδέεται με τις θεματικές του έργου, οι οποίες σηματοδοτούν μια ψύχραιμη και επίκαιρη τοποθέτηση πάνω σε κορυφαίους και διαχρονικούς προβληματισμούς της ανθρώπινης ψυχής, αλλά με μια τεχνική, εξειδικευμένη προσέγγιση. Έχουμε να κάνουμε δηλαδή με τη μίξη πεζογραφίας και ποίησης, αλλά και με την εισαγωγή ενός στοιχείου έκπληξης.

Οι επινοημένοι ήρωες του μυθιστορήματος, σημάνσεις συγκεκριμένων προοπτικών, εμποτισμένοι με την εντοπιότητα της παράδοσης και την ευρύτητα της οικουμενικότητας, δεν παύουν με την λήξη της μυθιστορίας. Αυτόνομοι, εξακολουθούν να υφίστανται, θέτοντας πια στο περιθώριο τον ίδιο τον δημιουργό, επαναφέροντας στο προσκήνιο την απαίτηση για έναν λόγο ανεξάρτητο και ζωντανό, για μια τέχνη, η οποία λειτουργεί ως ένας ζωντανός και αυτάρκης οργανισμός. Το πρωτοποριακό ετούτο τέχνασμα του Γιώργου Δουατζή θέτει και το στοιχείο της διαφοροποίησης για τον «Ευχέτη.» Ο Απόστολος Μπενάτσης, ο σημαντικός μελετητής της «Ποιητικής Μυθολογίας του Τάσου Λειβαδίτη», επισημαίνει: «“Το μυθιστόρημα αυτό είναι ένα απολαυστικό κείμενο με αλλεπάλληλες προτάσεις, με διαπλοκή ηρώων και προβολή ενός κόσμου καθημερινού, αλλά μη ορατού σε όλους μας. Όταν ο ιστορικός του μέλλοντος θα ανατρέξει σε μια σε μια παλιά εποχή, στην πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα, θα πληροφορηθεί ότι κάποιοι κριτικοί επέμεναν πώς μια νέα μεθοδολογική και συγγραφική πρόταση εμφανίστηκε στο χώρο της νεοελληνικής λογοτεχνίας με το έργο του Γιώργου Δουατζή «Μη φεύγετε, κύριε Ευχέτη». Νομίζουμε ότι το έργο ικανοποιεί τις προσδοκίες του αναγνώστη και ταυτόχρονα θα αποτελέσει αφετηρία διαλόγου για τον ρόλο της λογοτεχνίας στον σύγχρονο κόσμο.»

Η διαπίστωση ετούτη του καθηγητή δεν συνιστά μια ακαδημαϊκή κριτική, βασισμένη στη λογική μιας αναλυτικής κριτικής, μα μία ειλικρινή διατύπωση αισθητικής και συναισθηματικής υφής. Τέτοια, λοιπόν η τεχνοτροπία του Γ. Δουατζή και ανάλογη η δυναμική της, μες στην εξέλιξη του μυθιστορήματος. Θα μπορούσαμε να επικαλεστούμε δε, προκειμένου να επεκτείνουμε την αναφορά μας στα χαρακτηριστικά του έργου, πως στην περίπτωση του «Ευχέτη» επιβεβαιώνεται με τρόπο σαφή και αδιαμφισβήτητο, η επισήμανση του Χατζίνη, στην κριτική αναφορά του για το έργο του Κωστή Παλαμά. Εννοείται δηλαδή η διαμόρφωση ενός πνευματικού κλίματος, ικανού να προκαλέσει τον ενεργητικό στοχασμό του αναγνώστη, πέρα και έξω από τον ίδιο τον εσωτερικό ρεαλισμό της ποίησης. Η τελευταία δεν αποτελεί μία δευτερεύουσα ή υποννοημένη πρακτική του Γ. Δουατζή, μα μια ξεκάθαρη προσθήκη του ίδιου του δημιουργού, ικανή να προσδώσει στις πολλαπλές θεματικές του έργου το στοιχείο της διασύνδεσης. Μιας σύνθεσης διακριτικής και περιεκτικής, η οποία επεκτείνει τη συλλογιστική φιλοσοφία του έργου πέρα από τις προφανείς αναφορές του. Η διαρκής αναφορά σε διαχρονικά ζητήματα, πραγματοποιείται με όρους παροντικούς. Εντούτοις ο Γιώργος Δουατζής επιδιώκει να αποκαλύψει το αιώνιο μέσα από τις πρόσκαιρες αναφορές του, ενισχύοντας τον ισχυρό χαρακτήρα του έργου, τις άμεσες διασυνδέσεις του πέρα και έξω από τον τρέχοντα χρόνο της γραφής.

Λόγος περιεκτικός, ποιητικός ξεκάθαρα ή υπαινικτικός μιας ορισμένης, συναισθηματικής σημειολογίας. Άμεσος λόγος, ευθύς, προφορικός, ρευστός, καθημερινός. Οι ήρωες του έργου κινούνται εντός της ροής του, περιφρονώντας ελιτίστικες, γλωσσικές απόπειρες, οι οποίες μόνο στην περίπτωση ενός αισθητή θα μπορούσαν να υφίστανται. Ο  Γιώργος Δουατζής δεν περιορίζεται σε τούτο. Άλλοτε αποποιείται, καθ΄όλη τη διάρκεια του έργου κάθε γλωσσική εκζήτηση, διατυπώνοντας ζητήματα φιλοσοφικής έντασης μέσα από τον απλουστευμένο λόγο, ο οποίος μαρτυρά συστηματικά τις ποιητικές καταβολές του δημιουργού.

Επιδέξιος, ο Γιώργος Δουατζής κινείται ανάμεσα στη μαρτυρία και την ψυχολογική ομολογία, φανερώνοντας τις πολλαπλές μορφές, μέσω των οποίων μπορεί κανείς να ερμηνεύσει και τελικά να ανταποκριθεί σε ένα σαφώς ψυχογραφικό έργο, σε ένα εγχειρίδιο αισθητικής και ιδεολογίας. Ο Γ. Δουατζής περιφρονεί ευθέως, οφείλουμε να τονίσουμε εκ νέου, τις πολιτικές διαπιστώσεις, δίχως όμως να αποποιείται της κοινωνικής υφής, με την οποία υποχρεούται να προικίζει το έργο του ο ίδιος ο ποιητής.

Μιλώντας περί ποιητικού ύφους και ανάλογης στόχευσης, σκόπιμο είναι να επισημάνουμε ένα βασικό χαρακτηριστικό του διατυπωμένου λόγου. Ο Γ. Δουατζής επιστρατεύει τις διακεκομμένες, ποιητικές ανάσες, επιτρέποντας στην κριτική να αποδώσει ένα αντίστοιχο ρόλο στον «Ευχέτη.» Ετούτες οι εμβόλιμες αναφορές, οι οποίες μας νομιμοποιούν να μιλούμε για την ποιητική ροπή του έργου, αλλά μας συστήνουν την ίδια στιγμή τις ποιητικές καταβολές του δημιουργού προσδίδουν στο σωκρατικό, λογικό τόνο του έργου τη συναισθηματική πληρότητα, το βασικό δηλαδή εφόδιο, για την όσο το δυνατόν ολοκληρωμένη θέαση της «ύψιστης», της ίδιας της ποιητικής δημιουργίας.

Ο ίδιος ο δημιουργός, διατυπώνοντας έναν υγιή αρνητισμό και μια αντιδραστικότητα εμπρός στην κοινοτυπία, αρνείται τις φιλολογικές συστάσεις της λογοτεχνικής κριτικής. Το αξιολογικό του σύστημα βασίζεται στη συναισθηματική έξαρση, στην ανάδειξη μιας προσωπικής αισθητικής, η οποία ξεπερνά τα ύφη, περιφρονεί τη σχετιζόμενη, καλλιτεχνική υπερβολή, την τεχνική επεξεργασία και βασίζει τη δυναμική του στην ένταση του απλού λόγου, εκείνου που εκτείνεται σε τρεις διαστάσεις, προικισμένο με ευρύτητα, ύψος και ανθρώπινο βάθος.

Η μοναδικότητα του ύφους στον «Ευχέτη» του Γ. Δουατζή, στηρίζεται εν πολλοίς, όχι σε μια απόκλιση του κοινόχρηστου τρόπου επικοινωνίας, μα σε μια σαφή αντίσταση απέναντι σε κάθε έκφραση του λογοτεχνικού συρμού. Ο Δουατζής δεν πραγματεύεται την τέχνη την ίδια, η καθολική δυναμική της δεν συνιστά αντικείμενο του στοχασμού του, επιβεβαιώνοντας την ευφυία και την πνευματική επάρκεια του δημιουργού. Οι σοφοί γνωρίζουν πού και πότε οφείλουν να επιδείξουν τον προσήκοντα σεβασμό. Ο συγγραφέας οραματίζεται και προσδιορίζει την ποιητική ιδιότητα του καιρού του. Πρόκειται για τον δημιουργό τον ίδιο, ο οποίος αποζητά πια, απεγνωσμένα να ερμηνευθεί, να αποκωδικοποιηθεί, κοινωνώντας το μήνυμά του. Και δεν μιλούμε για στείρες ματαιοδοξίες, μα για πτυχή του κοινωνικού ρόλου του ποιητή, τον οποίο και καλείται τώρα να εκπληρώσει ο ίδιος με το έργο και τη στάση του.

Η απαίτηση του Γιώργου Δουατζή αφορά τον αρθρωμένο, ποιητικό λόγο όλων των εποχών, ο οποίος ανακυκλώνεται, επεκτείνεται και πάλι εξαντλείται για να αποδώσει έπειτα μια άλλη ένταση, μια εκφραστική ή θεματική εξειδίκευση. Είναι τιμητική η στάση του ίδιου του δημιουργού, ο οποίος αποδέχεται την εν ενεργεία υποταγή εμπρός σε ένα σύμπαν άφταστων, ηλεκτρικών εκκενώσεων, ψυχικής φύσεως πάντα. Ομολογεί θα λέγαμε ο ποιητής την απερίφραστη συντριβή του εμπρός στην ευρύτητα και το βάθος του λόγου, στην εκτίμηση του χρόνου, στην πολλαπλή θεώρηση της πραγματικότητας της ίδιας, μιας μαρτυρίας ρεαλιστικής.

Ετούτο το τελευταίο χαρακτηριστικό επιβάλλεται, η ποιητική αυτογνωσία του Γιώργου Δουατζή θα μπορούσε κάλλιστα να προβεί στην ονοματοδοσία του είδους, το οποίο συστήνει με τον καλύτερο τρόπο ο δημιουργός. Ομολογία ποιητικής πίστης, πέρα και πάνω από ιδεολογήματα και κριτικές ρήξεις. Η μοναδικότητα του φαινομένου, οι διάσπαρτες, μεμονωμένες σκέψεις των ανυποψίαστων συμπάντων, η ποίηση η ίδια συνιστά μια θαυμάσια παραδοχή, μια αφετηρία για τη μαρτυρία της ανεπανάληπτης, ανθρώπινης στιγμής, μες στην οποία ο άνθρωπος εντοπίζεται, παθιάζεται, τελεί εν γένει υπό τη δοκιμασία των προσωπικών αμαρτημάτων. Η ποιητική δημιουργία συνιστά μια αποκάλυψη, έναν κώδικα ερμηνευτικό της προσωπικής, ποιητικής αγωνίας, ανεξάρτητα από την όποια, εργαστηριακή προσέγγιση. Μες σε τούτο το κλίμα της ευφορίας και της τραγικότητας  μόνο το μεγαλείο της ποίησης είναι δυνατόν να φανερώσει τη λατρευτική θεώρηση, την τόσο ταπεινή αγιότητα,  την αδυναμία και την αισθητική σκοπιμότητα του ίδιου του δημιουργού.

Τα σύμβολα του «Ευχέτη» εκτείνονται πέρα και έξω από τα προφανή νοήματα. Η επιστράτευσή τους δεν περιορίζεται σε συμφραζόμενα ενός ορισμένου ενδιαφέροντος. Οι ίδιοι οι χαρακτήρες του έργου κατορθώνουν να ενσαρκώσουν τις βαθύτερες ιδεολογίες του δημιουργού. Ο λόγος καθίσταται σύμβολο, φανερώνοντας μια θρησκευτικότητα, με την έννοια της ευλάβειας, της πίστης στην ποιητική δυνατότητα. Τούτο εκπληρώνει η μοναχικότητα, η αφοσίωση του «Ευχέτη» στο λειτούργημα της έκφρασης. Πέρα από την τεχνική κατάρτιση, την επάρκεια, τη στράτευση, την ηθελημένη ή όχι του έργου, μιλούμε για νοηματικές συντεταγμένες, εκπορευόμενες από την ώριμη εκπλήρωση συναισθηματικών οδύνων.

Μιλούμε για ψυχικές χορδές, οι οποίες καθώς πάλλονται αποκαλύπτουν το βαθύτερο κλονισμό, σηματοδοτούν και απαιτούν την ίδια στιγμή μια άνευ όρων ελευθερία και μαχητικότητα εμπρός σε κάθε συμβατικότητα. Μιλούμε, λοιπόν για μια κρίση απόλυτη, πέρα από τις επιβολές της κριτικής, για μια λατρεία, ισοδύναμη με τη διατύπωση βαθύτατων, ανθρωπιστικών αξιών, για μια συνέπεια κοινωνική περισσότερο παρά καλλιτεχνική. Η τέχνη απέναντι στο στυγνό ρεαλισμό, η πνευματικότητα απέναντι στην ύλη, ο ποιητής απέναντι στην κοινωνία και τις απαιτήσεις των καιρών, η επιδίωξη της διαχρονικότητας απέναντι στη ματαιοδοξία του εφήμερου. Εν καιρώ κατευθύνσεων επιβαλλόμενων από φρενήρεις ανεμοδείκτες η στάση του «Ευχέτη» συνιστά μια ουσιώδη πολιτική πράξη, μια στάση κοινωνικής ευθύνης, συνώνυμης με εκείνη του καλλιτέχνη που τάσσεται και δοκιμάζεται μες στις θυελλώδεις διαψεύσεις του καιρού του.

«Είναι ίσως το Ντουέντε του Λόρκα, είναι ο αφανισμός του τόπου και του χρόνου, είναι η σπουδή στην ύψιστη, είναι αυτή η έκρηξη στα σωθικά.» Με τούτη την περιεκτική φράση του κυρίου Γιώργου Δουατζή ολοκληρώνουμε το σύντομο κόπο να προσεγγίσουμε ένα έργο φιλοσοφικού στοχασμού.

Επιδιώκοντας έναν λόγο, ο οποίος θα είναι σκέψη και όχι πράξη, οφείλουμε να σταθούμε με σεβασμό και θαυμασμό εμπρός στον «Ευχέτη» του Γιώργου Δουατζή. Δεν θα αποπειραθούμε να ορίσουμε ή να κατατάξουμε τούτο το σημαντικό έργο. Η επισήμανση του ίδιου του ποιητή μας αρκεί. Άλλωστε συνιστά μια σαφή οδοσήμανση, απαραίτητη μες σε τούτους τους απεγνωσμένους καιρούς. «Ορισμός», σημειώνει ο  Γιώργος Δουατζής, «σημαίνει περιορισμός.» Και είναι ο τελευταίος μια τάση ασύμβατη με την αρχετυπική, ποιητική σημασία της σύνθεσης.

Ο ποιητής ετούτος ανήκει στην ευγενή τάξη των «ανιχνευτών.» Μοιάζει με εκείνους τους σοφούς της λατινικής ενδοχώρας που μιλούν με λόγια απλά και μπορούν να μας γλιτώσουν από τις αδιέξοδες τοπογραφίες.

Το βιβλίο έχει πολλά επίπεδα. Εκτός από το πρώτο επίπεδο, του κλασικού θα έλεγε κανείς μυθιστορήματος, υπάρχει ένα δεύτερο επίπεδο το οποίο με παρέπεμψε σε χορικά αρχαίας τραγωδίας. Προτείνει ο Δουατζής μια τεχνική θα έλεγα – παρότι δεν είμαι φιλόλογος αλλά μηχανικός – σύμφωνα με την οποία ένθετα, παρένθετα, ανάμεσα στους διαλόγους του τοποθετεί ποιητικό λόγο, αποσπάσματα ποιητικού λόγου, τα οποία παραπέμπουν στο χορό της αρχαίας τραγωδίας, παραπέμπουν σε αυτό που ανάμεσα σε έναν έντονο διάλογο, αποτελεί συνήθως είτε τη γνώμη του κόσμου, είτε αυτό που σκέπτεται ο θεατής εκείνη τη στιγμή, είτε αυτό που θέλει να πει ο συγγραφέας για όσα διαδραματίζονται.

Αυτό είναι ένα δεύτερο επίπεδο, το ποιητικό. Εκεί βλέπει κανείς τον Δουατζή-ποιητή  και αναγνωρίζει τον ποιητικό χαρακτήρα αυτού του μυθιστορήματος. Αλλά και πάλι, δεν είναι μόνον αυτό.  Προχωράς λίγο παρακάτω και διαπιστώνεις, ότι το βιβλίο έχει μια δομή η οποία  αντιδιαστέλλει το προηγούμενο που είπα, που είναι η αρχαία δομή του χορικού. Διαπιστώνεις κάτι εξαιρετικά σύγχρονο, κάτι που παραπέμπει σε κόμικς.

Ο τρόπος με τον οποίο παρατίθενται οι κρυφές σκέψεις αυτών που συζητούν, του Τέρπανδου και του Ευχέτη και μάλιστα με διαφορετική γραφή από την κανονική γραφή, μου θύμισε τα κόμικς που διαβάζαμε όταν ήμασταν μικροί. Όπου οι πραγματικοί διάλογοι, ήταν σε μια συνεχή γραμμή πέρα από το περίγραμμα μέσα στο οποίο βρίσκονταν με κανονική γραφή και οι σκέψεις του καθενός από εκείνους που μιλούσανε, ήταν σε κυκλάκια διακεκομμένα. Ήταν οι μύχιες σκέψεις. Έτσι λοιπόν, έχεις αυτό που λένε οι πρωταγωνιστές και ταυτόχρονα αυτό που σκέπτονται, που σου δίνει μια δομή η οποία παραπέμπει σε εικόνα, σε σύγχρονο εικονογραφημένο διήγημα.

Δεν είναι όμως ούτε μόνο αυτό. Είναι ότι το βιβλίο στην πραγματικότητα είναι ένας αγώνας μεταξύ δύο διαλεγομένων, ένας αγώνας διαλόγου. Ο οποίος με πήγε πάλι πίσω, σε τέτοια δομή έργου, στους διαλόγους του Λουκιανού. Πράγμα το οποίο είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον, έχει εξαιρετικά ενδιαφέρουσα δομή.

Σε ορισμένες αποστροφές, το κείμενο ξεφεύγει από το μυθιστόρημα και γίνεται δοκίμιο. Ένα δοκίμιο που αφορά στη σοφία, τον έρωτα, την ποίηση, την τέχνη, τη δημοσιογραφία, τη σχέση συνεντευξιαζόμενου και δημοσιογράφου.

Ένα σημείο το οποίο έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε αυτό το βιβλίο είναι όταν διαπιστώνεις την ανατροπή που γίνεται στους ρόλους και διαπιστώνεις ότι ο ψυχογραφούμενος που είναι ο περισπούδαστος, γνωστός και απόμακρος ποιητής Ευχέτης, τελικά είναι αυτός ο οποίος ψυχοθεραπεύει, το νεαρότερο από αυτόν δημοσιογράφο, ο οποίος έρχεται να του πάρει συνέντευξη, τον Τέρπανδο. Αναπτύσσεται λοιπόν, μια ιδιότυπη σχέση μεταξύ του νεαρού δημοσιογράφου και του καταξιωμένου και απόμακρου ποιητή, μεταξύ του Τέρπανδου και του Ευχέτη. Έτσι που άλλες φορές, η ψυχοθεραπεία αφορά στον ποιητή και άλλες φορές στο δημοσιογράφο.

Εκεί πραγματικά μπερδεύεσαι και λες, τελικά ο Δουατζής ποιος είναι; Είναι ο Ευχέτης ή ο δημοσιογράφος; Μέχρι που αμέσως παρακάτω διαπιστώνεις μια μεγάλη ανατροπή, ότι μπαίνει ο ίδιος ο συγγραφέας σε συζήτηση και γίνεται αντικείμενο κριτικής του Τέρπανδου,: «τι ρόλους μας έβαλε αυτός να παίξουμε και γιατί μας έβαλε να παίξουμε αυτούς τους ρόλους;» Έτσι τελικά διαπιστώνεις πως ο διάλογος δεν γίνεται μόνο μεταξύ των δύο πρωταγωνιστών,  αλλά και με τον ίδιο το συγγραφέα, ο οποίος γίνεται και αυτός αντικείμενο ψυχοθεραπείας και κριτικής.

Ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο, ένα βιβλίο, θα έλεγε κανείς, πρόταση στα Γράμματα και στο χώρο της διανόησης. Ένα βιβλίο το οποίο είναι έκπληξη ειδικά στη σημερινή εποχή που ζούμε.

Νομίζω ότι όλοι έχουμε την αίσθηση ότι ζούμε σε έναν χειμώνα. Παραχειμάζουμε. Ζούμε σε μια εποχή παρακμής, πολιτικής παρακμής, κρίσης οικονομικής, παρακμής θεσμών, παρακμής της τέχνης, παρακμής  του πολιτισμού γενικότερα. Σε τέτοιες εποχές χειμώνα, το μόνο πράγμα το οποίο περιμένει κανείς είναι το σπέρμα του καινούριου. Είναι η πρόταση. Είναι αυτό το οποίο θα σε βγάλει κάποια στιγμή από το χειμώνα και θα σε φέρει σε αυτό που όλοι περιμένουμε και ελπίζουμε να μην αργήσει,  στην Άνοιξη.

Πιστεύω ότι αυτό το βιβλίο είναι μια τέτοια ακριβώς πρόταση, σε μια εποχή χειμώνα, ενός σπέρματος που θα φέρει το διαφορετικό, που θα  φέρει την Άνοιξη. Επιτρέψτε μου όμως, για να στηρίξω τα όσα είπα, να σας διαβάσω δύο χορικά χωρίς να σας κουράσω. Δύο χορικά, δύο αποσπάσματα που μου έκαναν πολύ μεγάλη εντύπωση του ποιητικού ένθετου λόγου στο μυθιστορήματα.

«Αυτή η φωτιά που βγαίνει από τα μάτια σου δε θα βλάψει κανέναν. Θα κάψει ό,τι περιττό κι άχρηστο από αυτά που κουβαλάς χρόνια στις αποθήκες σου.

Όσα ξεχάστηκαν σ΄ εκείνο το υγρό υπόγειο, με τις κασέλες από το εξωτερικό και τη γενέτειρα πόλη σου. Θα κάψει όσα φύλαγες παιδί, στο μέρος της καρδιάς. Κορμιά, ανάσες, εικόνες, έρωτες, μνήμες, μικροψυχίες ,εκδικήσεις, πετροβολήματα και φωτιές θα κάψει.

Αυτό το ηχείο που έγιναν τα στήθη σου, στέλνοντας ένα αβάσταχτο Ωχ,δε θα πειράξει κανέναν. Οι μουσικές του θα ακουστούν στα πέρατα της οικουμένης. Ναι, η οικουμένη θα ακούσει μουσικές να γέννιονται από το ηχείο- στήθος σου. Με συχνότητα κι ένταση τέτοια, που στο διάβα σου ο ήχος θα κάνει να τρέμουν λογικές κι αισθήματα. Τώρα εσύ, αγκαλιά με την Υψίστη, απλώνεις τα χέρια ως Ίκαρος πάνω από πελάγη. Κι η φωτιά συνεχίζει να βγαίνει από τα μάτια σου και δεν έβλαψε κανέναν, κι ας έκαψε έρωτες, κορμιά, ανάσες, εικόνες, μνήμες, μικροψυχίες, εκδικήσεις, πετροβολήματα και κυρίως φωτιές…»

Και λίγο μετά, για να πάρετε μια γεύση από αυτό που θέλω να σας εξηγήσω.

«Κι είναι τόσο λευκά τα σεντόνια της οικουμένης απόψε, σαν κείνα τα κορμιά που δεν έμαθαν να πλαγιάζουν ακόμα, αφού ο αληθινός τρύγος αργεί βασανιστικά να έρθει…Και του Αιγαίου οι μυρωδιές τόσο μεθυστικές, σαν εκείνα τα εφηβικά οράματα που ήθελαν μια φωλιά για κούρνιασμα, μια ματιά συντροφική, φίλους, προσκεφάλι και λίγο ψωμί, βρεγμένο σε κόκκινο κρασί, να δείχνει την καθαρότητα της στιγμής».

Τέλος θα μου επιτρέψετε να διαβάσω το τελευταίο κομμάτι του βιβλίου, ενδεικτικό της ποιότητάς του. Λέει λοιπόν ο Τέρπανδος ο δημοσιογράφος, αναφερόμενος σε απόσπασμα ενός βιβλίου:

«Λιποτάκτης είναι αυτός που αρνείται να δεχτεί πως έχουν νόημα οι αγώνες των συγχρόνων του.

Που αρνείται να δει το τραγικό μεγαλείο στις σφαγές.

Που απεχθάνεται την ιδέα να συμμετέχει σαν γελωτοποιός στην κωμωδία της ιστορίας.

Ο τρόπος με τον οποίο βλέπει τα πράγματα είναι συχνά διαυγής, πολύ διαυγής, αλλά κάνει τη θέση του δυσβάστακτη, τον αποκόβει από τους δικούς του, τον απομακρύνει από την ανθρωπότητα».    

 -Ευχέτης: Νιώθεις αλήθεια λιποτάκτης;

– Τέρπανδρος: Κατά το βλέμμα του μυθιστοριογράφου, ναι. Ορισμένες φορές, όπως σας είπα, απόλυτα λιποτάκτης.

-Ευχέτης: Αγαπάς Τέρπανδρε ;

-Τέρπανδρος: Τι εννοείτε;

-Ευχέτης: Αυτό που ακούς εννοώ. Αγαπάς;

-Τέρπανδρος: Ναι. Πολύ. Αγαπάω. Μοιράζομαι…

-Ευχέτης: Με ό,τι  συνεπάγεται αυτό;

-Τέρπανδρος: Α, λέτε  την ευθύνη, την αγωνία…το τίμημα…το…

-Ευχέτης: Να αγαπάς. Είναι το σημαντικότερο που θα μπορούσες. Είναι πάνα από τη δημοσιογραφία σου. Κι από την Ποίηση και τη δημιουργία. Πολύ πιο πάνω. Να αγαπάς, Τέρπανδρε.

-Τέρπανδρος: Κύριε Ευχέτη…

… Μη φεύγετε, κύριε Ευχέτη. Μη…

Νομίζω ότι σε μια εποχή, που οι μισοί είμαστε συνένοχοι και οι άλλοι μισοί λιποτάκτες, υπάρχουν άνθρωποι  που έχουνε προτάσεις, που ούτε αποφεύγουν, ούτε ενέχονται ενοχικά σε αυτά που συμβαίνουν. Νομίζω λοιπόν, ότι το μόνο που έχει να πει κανείς διαβάζοντας το βιβλίο «Μη φεύγετε κύριε Ευχέτη», το πρώτο πράγμα που του έρχεται στο μυαλό, είναι να πει:  Μη φεύγετε κύριε Δουατζή από το χώρο της διανόησης, η εποχή σας  έχει ανάγκη.

Στις δεκαετίες, που έθρεψαν τη ζωή του και άρδευσαν το έργο του, βίωσε και ενθουσιασμούς και απαισιοδοξίες, βρέθηκε απέναντι και σε εξουσίες και σε ευκολίες δελεαστικές, που δεν μπόρεσαν καμιά τους χωριστά κι όλες μαζί να τον σπρώξουν στην αυτοαναίρεσή του ή στην άκριτη διαθεσιμότητά του.

Αντιστάθηκε και προκάλεσε, ταρακούνησε και προβλημάτισε, με τη στάση του και το στοχασμό του, διεκδικώντας πάντα την ειλικρίνεια με τον εαυτό του και τη συνέπεια με τους άλλους, για να κρατάει σε δημιουργική συνοχή τη ζωή του με τους καιρούς, με τα γεγονότα και με τους ανθρώπους. Εσωτερικεύει πάντα την εμπειρία του δημιουργικά. Αυτή η αυτογνωσία ως δύναμη αυτοπροσδιορισμού, αυτή η προσφορά ζωής ως δεσμός ευθύνης με τους άλλους, δεν είναι μονάχα θέληση διαρκούς αναδημιουργίας της προσωπικότητας του Γιώργου Δουατζή. Είναι έκφραση της δύναμης που χρειάζεται για να ανοίξουν δρόμοι, όταν οι καιροί είναι περίκλειστοι και η κοινωνία σπρώχνεται στην απάθεια και την παραίτηση. Όταν «οι παλιάτσοι και οι φασουλήδες» όπως έλεγε ο Παλαμάς γίνονται καθοδηγητές και τιμητές της ζωής μας, αντιστρέφοντας τις κατακτήσεις του ορθού λόγου, του πολιτισμού και της Δημοκρατίας.

Με τη δουλειά του κάνει τη διαφορά. Τη διαφορά του μαχόμενου δημοσιογράφου από τα τηλεοπτικά ομοιώματά του. Τη διαφορά του επίμονου και άκαμπτου ερευνητή, του συντάκτη που έχει γνώμη και την υπερασπίζεται κριτικά, από τους αντιγραφείς non papers, τους μεταφορείς κατευθυνόμενων παραπολιτικών και όσους παπαγαλίζουν ή κοάζουν, θεωρώντας ότι ομιλούν ελληνικά. Τη διαφορά του ευαίσθητου και άγρυπνου ποιητή, που με τη μέσα ματιά φωτίζει τις όψεις του πραγματικού, του φανταστικού και του συμβολικού.

Κάθε γραπτός ή προφορικός λόγος έχει το ύφος του. Όπως και κάθε έρευνα ή κριτική, έχει τα χαρακτηριστικά της. Αλλά και η εκπομπή στην τηλεόραση με ειδήσεις, συνεντεύξεις και σχόλια, έχει την ποιότητα της. Αν διαμορφώνει και υπηρετεί το κριτήριο της ευθύνης, εάν αναζητάει και αναδεικνύει το καθήκον του κριτικού ελέγχου. Εάν διαπλάθει στον πολίτη ως αναγνώστη, ακροατή ή θεατή την αυτοεκτίμηση, τον αυτοσεβασμό, την αισθητική και την ηθική του ενημερωμένου, ενεργού και υπεύθυνου πολίτη.

Επιμένω στην προσφορά του Γιώργου Δουατζή για ένα ακέραιο δημοκρατικό ήθος στην κοινωνία και τη δημοσιογραφία, γιατί σήμερα στο δημόσιο βίο επικρατεί μια γενικευμένη νοσηρότητα, προβάλλονται ως πρότυπα, με το αζημίωτο ενός αρπαχτικού νεοπλουτισμού, κανιβαλισμοί της ζούγκλας και ευτελισμοί της χυδαιότητας, πρακτικές και καμώματα αγυρτίας, που αυτοδιαφημίζονται, αλληλολιβανίζονται και συνεργούν στον ξεπεσμό των πάντων, της διαπλεκόμενης πολιτικής, της συναλλασσόμενης δημοσιογραφίας και της συνένοχης κοινωνίας. Ο Γιώργος Δουατζής, δημοσιογράφος, ποιητής, δοκιμιογράφος και πεζογράφος, κατέκτησε την διακριτή θέση του στο δημόσιο βίο δουλεύοντας σκληρά. Δεν ετεροπροσδιορίστηκε, είναι αυτάρκης, που διαρκώς αναμετριέται με την αξίωση ανανέωσής του. Δεν είχε «του κισσού το πλάνο ψήλωμα». Είναι αυτοδημιούργητος, με αγώνες και κατακτήσεις, ανατροπές και αναστάσεις, με κόστος ζωής, αλλά και με πλούτο ζωής.

Αυτός είναι ένας ακόμη λόγος, που χαίρομαι να βρίσκομαι ανάμεσά σας και να μιλάμε για το έργο του Γιώργου Δουατζή. Δούλεψε σκληρά, σε όλους τους τομείς της έντυπης και της ηλεκτρονικής δημοσιογραφίας, από την εφημερίδα ως την τηλεόραση, από το ραδιόφωνο ως το διαδίκτυο. Ο Γιώργος Δουατζής διαρκώς αναζητάει τις σημασίες, παλεύει για την ουσία, εσωτερικεύει τα βιώματα και απελευθερώνει δημιουργικά τη σκέψη του, δεν καταθέτει τα όπλα, σε μιαν εποχή που η κοινοτοπία, η ασημαντότητα, ο αμοραλισμός και ο λαϊκισμός θριαμβεύουν δολοφονώντας την πολιτική, τον πολιτισμό, την ιστορία. Δημιουργικές παρουσίες, όπως του Δουατζή στο δημόσιο χώρο, που τον κατακλύζουν τόσες αθλιότητες καθημερινά, είναι δείγμα αντίστασης στο γενικευμένο κομφορμισμό και απόδειξη ότι έχει και δυνάμεις αυτός ο λαός, που δεν θα πάψουν να μάχονται για τη νέα κοινωνική συνείδηση, με στόχο το μέλλον, που δικαιούται και αξίζει. Ο Δουατζής εντάσσει την έξαψη της σκέψης του και τις εντάσεις του εσωτερικού του κόσμου στις διεργασίες και ανησυχίες που διαμορφώνουν τη συλλογική ευαισθησία και αξίωση για το διαφορετικό και καλύτερο.

Κάθε φορά, επίσης, που μου γίνεται η τιμή να μιλήσω για πνευματικούς δημιουργούς, ενεργούς πολίτες και το έργο τους, διερωτώμαι μεγαλόφωνα, μήπως είναι ουτοπικό να συζητάμε για αξίες ζωής, ποιητικό και στοχαστικό λόγο, όταν τα πάντα γίνονται ένα κακόγουστο θέαμα, που επικοινωνεί μονάχα με το διαφημιστικό λόγο, για να εξασφαλίσει την εμπορική πρωτίστως αναγνωρισιμότητα και ρευστοποίησή του.

Τα ερωτήματα δεν είναι άσχετα ούτε υποδηλώνουν προσχώρηση στο κυρίαρχο αίσθημα, αυτό της απογοήτευσης, που πλανάται πάνω από το δημόσιο χώρο και διαποτίζει την εσωτερική πλευρά του βίου μας.

Απεναντίας οι διαψεύσεις των καιρών, οι ταλαιπωρίες της ζωής, οι προκλήσεις της εποχής που αλλάζει κι επιταχύνει την ιστορία, όλα αυτά, που ζούμε ως δοκιμασία ή ματαίωση, επιβάλλουν να διεκδικήσουμε αλλιώς την αυτογνωσία μας, να αγωνιστούμε διαφορετικά για τον λυτρωτικό αυτοπροσδιορισμό μας, να αντιτάξουμε την πίστη στη δύναμη που αλλάζει τα πράγματα και δεν παραδίδεται στην απάθεια και την προσαρμογή.

Θα έλεγα ότι αυτός είναι ο σταθερός άξονας της ζωής και του έργου του Γιώργου Δουατζή. Ενός ενεργού πολίτη, που δοκιμάζεται σε πολλά μέτωπα. Μιας άγρυπνης πνευματικότητας, που διαβάζει τους καιρούς κι αποτυπώνει το μήνυμά τους, όσο γίνεται πιο αυθεντικά.

Ο Γιώργος Δουατζής στοχάζεται για τις αξίες εκείνες της ύπαρξης, που δεν είναι ηθικολογικές αρετές ενός μεταφυσικού κόσμου, αλλά τρόπος ζωής και στάση συνείδησης του ζωντανού ανθρώπου και του καιρού του. Ο εσωτερικός διάλογος στο έργο του είναι η αδρή και πλήρης διατύπωση των υπαρξιακών του όρων, για την συμμετοχή του στο κοινωνικό και πολιτικό γίγνεσθαι.

Ο Δουατζής δεν επεξεργάζεται το λόγο του, στην κλειστή κάμαρη, κοιτώντας από το παράθυρο τη βουή ή την ερημιά των δρόμων. Είναι στο δρόμο. Κι οδοιπορώντας μόνος ή μέσα στο πλήθος, καταγράφει τα βιωματικά τεκμήρια του στοχασμού του, εμπνέεται την αυθεντική έκφραση της πνευματικής και συνειδησιακής έξαψης.

Είναι δημοσιογράφος, ρεπόρτερ, κριτικός και αναλυτής, που σημαίνει ότι καθημερινά βρίσκεται αντιμέτωπος με τη σκληρή κι αντιφατική πραγματικότητα της ζωής, αλλά και με τους εξουθενωτικούς μηχανισμούς που σπρώχνουν στην εμπορευματοποίηση και την εκμετάλλευση των πάντων. Είναι πολιτικός, που σημαίνει ότι θέλει να δώσει περιεχόμενο ζωής στις ιδέες του και να ανταποκριθεί με ευθύνη στις αγωνίες και λαχτάρες για τη συλλογική πρόοδο, αλλά και να αναμετρηθεί με όλες εκείνες τις συνθήκες που κονιορτοποιούν το δημόσιο χώρο της πολιτικής, αλέθοντας πρόσωπα, ιδέες, θεσμούς, θυσίες και οράματα, για να σταβλιστούν οι πολίτες ως αγέλες καταναλωτών και φιλάθλων.

Είναι ποιητής, στοχαστής και πνευματικός δημιουργός, που σημαίνει ότι θέλει να δώσει έκφραση σε όλα εκείνα που συγκροτούν την ύπαρξη και τον κόσμο, που πραγματώνουν και καταξιώνουν τη ζωή ως το ύψιστο αγαθό, αλλά και να μην χαθεί, να μην κρυφτεί, πίσω από τις μάσκες του υπερβατικού λόγου, που εξαϋλώνει την πραγματικότητα.

Ο Δουατζής ως δημοσιογράφος, πολιτικός, ποιητής, αναμετριέται σταθερά με την τραυματική καθημερινότητα και την εσωτερική του αγωνία, χωρίς να κομματιάζεται, να υποτάσσεται ή να ταξινομείται. Ξέρει ο Δουατζής, τι είναι ζωή, πραγματική και πλήρης ζωή. Γι΄αυτό και ξέρει τι  είναι ποίηση. Αδρή και άρτια ποίηση. Ξέρει τα αδιέξοδα του κόσμου και τα περάσματα της ιστορίας. Δεν κρύβεται  ούτε φεύγει, δεν αναθεματίζει ούτε προσεύχεται, δεν ψάχνει να βρει τι αρέσει και τι πουλάει, για να ξεγελάσει τους άλλους και τον εαυτό του.

Αναμετριέται με τον καιρό του, διατρέχει τα πεδία της ζωής του δρώντας με ελπίδες και διαψεύσεις, ανατάσεις και ματαιώσεις, αναζητώντας πάντα αυτό που είναι ο εαυτός του αυτό που είναι ο κόσμος. Μιλώντας απλά και γνήσια για τον εαυτό του και όσα τον περιβάλλουν και τον εμπεριέχουν.

Ξέροντας με ποια συγκίνηση ζωής, ο Δουατζής, τιμά τη σχέση του με τον Τάσο Λειβαδίτη, παίρνω αφορμή να αναφερθώ στο ποίημά του «Ο τυφλός με το λύχνο», για να επιχειρήσω την παραβολή προς τη σημερινή κατάσταση. Προς τις μέρες μας, που μοιάζουν του τυφλού με το λύχνο, στο διάδρομο, καθώς είναι έτοιμος να κατέβει τη σκάλα. «Τι τον θέλει το λύχνο αναρωτήθηκα» γράφει ο Λειβαδίτης.

Σε αυτήν, λοιπόν, την περίοδο, που μοιάζει να περπατάμε στα κουτουρού, φλυαρώντας ακατάσχετα με τσόφλια λόγου, περιδεείς, ανασφαλείς και άκρως επιπόλαιοι για όσα μας επιφυλάσσει το παρόν και το μέλλον, αυτάρεσκοι με τις επιπόλαιες σχέσεις δημοσιότητας και την ανταλλακτικότητα της συμπεριφοράς, σ’ αυτήν την περίοδο είναι που συγγραφείς όπως ο Δουατζής και πνευματικά έργα, όπως το βιβλίο του «Μη φεύγετε, κύριε Ευχέτη» επαναπροσδιορίζουν το ρόλο και την προσφορά του διανοούμενου στην κοινωνία.

Όπως έλεγε ο Έντγκαρ Μορέν, με ρίζες από τη Θεσσαλονίκη, από τους μεγαλύτερους διανοητές της ανθρωπότητας στις μέρες μας, «ο διανοούμενος πέρα από τις ειδικές γνώσεις του στο καλλιτεχνικό, φιλοσοφικό, λογοτεχνικό και επιστημονικό πεδίο, έχει το καθήκον να προτείνει στη δημόσια προσοχή τα βαθύτερα προβλήματα που αφορούν τον άνθρωπο, το κοινωνικό σύνολο, τη δικαιοσύνη, την αλήθεια…». Αυτό κάνει ο Δουατζής στο βιβλίο του «Μη φεύγετε, κύριε Ευχέτη».

Δεν είμαι κριτικός της λογοτεχνίας, για να αναφερθώ ως ειδικός στο βιβλίο. Ως αναγνώστης, το κρίνω, ως πολίτης – αποδέκτης του συγγραφικού έργου μιλάω μέσα από το βιβλίο με τους ήρωες του, τους στοχασμούς του, τον συγγραφέα και τον εαυτό μου.

Έχει αυτή την αρετή το μυθιστόρημα του Δουατζή. Φτάνει τον προβληματισμό του, ατόφιο και ζωντανό, ως το τέλος, μέχρι τον αναγνώστη. Αναγκάζει τον αναγνώστη να ανοίξει ειλικρινή συνομιλία σε πολλά επίπεδα, να αναζητήσει τους πολλούς εαυτούς, που έχει μέσα του, να αποκαλύψει τον εσωτερικό χρόνο, που τρέχει διαφορετικά από τον πραγματικό.

Το βιβλίο του Δουατζή επιβεβαιώνει ότι, κάθε γράψιμο, είναι μια συνομιλία με τον εαυτό μας, που έλεγε ο Ανδρέας Φραγκιάς, αλλά και ότι κάθε ανάγνωση είναι μια από τις μεγαλύτερες ελευθερίες, να στοχαστείς, να αμφισβητήσεις, να πάρεις θέση απέναντι σε όλα που νιώθεις να σου μιλάνε.

Ο Δουατζής στον Ευχέτη, σου δείχνει ότι δεν υπάρχει τίποτα που να μην σε αφορά. Με αδρή διατύπωση, που προϋποθέτει σωστή, συστηματική δουλειά με τη γλώσσα, όχι ως τεχνική γραφής, αλλά ως εκφραστική λειτουργία και στοιχείο υπαρξιακής ταυτότητας. Σου ανοίγει, επίσης, η μυθιστορία του Ευχέτη, με την πρωτότυπη και ενδιαφέρουσα πλοκή, τα κρίσιμα ερωτήματα αυτοπροσδιορισμού του ανθρώπου, μέσα στο χρόνο, ανάμεσα στα γεγονότα, απέναντι στα καίρια υπαρξιακά και πολιτικά γεγονότα. Πώς υποστασιοποιείται ο εσωτερικός λογισμός, ποια η αντίστιξη πραγματικού και συνειδησιακού χρόνου, ποιο το συναισθηματικό απόσταγμα των γεγονότων, ποιες σημασίες προκύπτουν από την αποκρυπτογράφηση των απλών συμβάντων της καθημερινότητας. Η βιωματική σχέση με τα γεγονότα ως λυτρωτική δύναμη διαμόρφωσης κι ανατροφοδότησης της ζωής.

Η ματιά του δημοσιογράφου τα ερευνά όλα, τα μετράει, τα σχολιάζει, τα εντάσσει στον παρόντα και μέλλοντα κόσμο. Πολυεπίπεδο το έργο του Δουατζή, αναζητάει τα ηθικά, πνευματικά και υπαρξιακά αντίβαρα του ιδιωτικού χώρου, απέναντι στην κουλτούρα της βιτρίνας και την πρακτική των εκπτώσεων του δημόσιου χώρου. Μαθαίνοντας να διαλέγεσαι με τους εαυτούς σου, χωρίς να τους φοβάσαι ή να τους ξεφεύγεις. Αναζητώντας να συνυπάρχεις με τους άλλους, χωρίς να τους ανταγωνίζεσαι ή να τους υποτάσσεσαι.

Εύχομαι η πνευματική αναζήτηση και δημιουργία του Δουατζή να συνεχιστεί. Χρειάζεται να ξεκολλήσουμε από το ατελείωτο σημειωτόν, στο οποίο είμαστε καθηλωμένοι, με πολιτική ενεργοποίηση, κοινωνική εγρήγορση και πνευματική δημιουργία. 

Ξαφνιάστηκα για τον τρόπο και το λόγο που επιλέγει ο συγγραφέας για να παρουσιάσει αυτή τη διαδρομή. Με εναλλαγές ανάμεσα στους δύο ήρωες με κομμάτια ποίησης που παρεμβάλλονται ανάμεσα στις στιχομυθίες με ανάλογο θέμα, με εσωτερικό μονόλογο με μύχιες σκέψεις του ενός ήρωα κυρίως για το συνομιλητή του και τον ίδιο του τον εαυτό.

Ομολογώ λοιπόν ότι αυτό που διάβασα ήθελε να μου πει μερικά πράγματα και να τι αποκόμισα: Ο ίδιος άνθρωπος αυτοβιογραφείται μέσα από τα δυο πρόσωπα, τις δύο πραγματικές ενότητες της ζωής που βιώνει ο καθένας μας. Στο ίδιο πρόσωπο οι δύο εκδοχές, οι δύο όψεις.

Η μία όψη ό,τι κερδίζει κανείς σαν άγραφο χαρτί στον κόσμο των παιδικών και νεανικών του βιωμάτων, που ως απροσκύνητος και αβόλευτος έχτισε. Ο δημιουργός, ο κόσμος του νου και της ψυχής, ο ευαίσθητος δέκτης που ζει για τη ζωή και όχι για το θεαθήναι, για την ενσυνείδητη θέαση του σύμπαντος και όχι για την κατάστικτη καθημερινότητα. Και βέβαια την ευαισθησία που κρατά κανείς ως απόθεμα αξιών στο κελάρι της ζωής του. Ο ποιητής. Ο κόσμος και εγώ. Ο ανίκητος κόσμος της δημιουργίας. Ο Ευχέτης.

Και υπάρχει η άλλη όψη. Ό,τι διαμορφώθηκε ως επιβολή του περιβάλλοντος κόσμου σε αυτόν, στη διαδρομή, στην πραγματικότητα της ζωής, με τους συμβιβασμούς, με τις νίκες και τις ήττες σε πολέμους με πραγματικά πυρά, με μάχες που σμιλεύουν τη δύσκολη καθημερινότητα, που προσγειώνουν τους στόχους, που εξειδικεύουν τα βήματα στον κόσμο των ιεραρχήσεων, των μέτρων, των καταναγκασμών, στον κόσμο της πραγματικής αλλοτρίωσης. Ο κόσμος, εγώ και οι άλλοι. Ο πραγματικός κόσμος της ενσωμάτωσης. Ο δημοσιογράφος. Ο Τέρπανδρος.

Λέει ο Ελύτης:

«Βλέπεις» είπε, «είναι οι Άλλοι

και δε γίνεται Αυτοί χωρίς Εσένα

και δε γίνεται μ’ Αυτούς χωρίς, Εσύ

Βλέπεις» είπε, «είναι οι Άλλοι

και ανάγκη πάσα να τους αντικρίσεις

η μορφή σου αν θέλεις ανεξάλειπτη να’ ναι

και να μείνει αυτή».

Η σύγκρουση των δύο κόσμων μέσα από το διάλογο του ποιητή και του δημοσιογράφου, έρχεται στο ακραίο όριο της ωριμότητας αυτής της διαδρομής για τον Γιώργο Δουατζή. Έψαχνε τόσο καιρό και τώρα ολοκληρώνει ένα διάλογο με το απόθεμα που έχτισε στα νεανικά του χρόνια ως ποιητής. Ο διάλογος αυτός γίνεται με τη φυσική φορά των πραγμάτων. Είναι επιστροφή.

Νομίζω πως όλοι επιστρέφουμε. Αν έχει μείνει κάτι από το απόθεμα που παραμένει ανεκτίμητο, που δεν έχει εμπορευματοποιηθεί, δεν έχει πουληθεί στους συμβιβασμούς της πραγματικής ζωής, όλοι γυρίζουμε εκεί. Στη ρίζα, στην παλιά λεπτομέρεια που μπορεί πάντα να σκαλίσει μια καινούργια ομορφιά. Αυτό δηλαδή που πορευόμενος σε κάνει να νιώθεις ότι μπορείς ακόμα και να δημιουργήσεις, παρά τις μάχες με πραγματικά ή άσφαιρα πυρά.

Νομίζω ότι αυτή η επιστροφή δείχνει ένα πράγμα. Το απόθεμα άντεξε στο χρόνο. Το άμεσο, το ευθύ, το ακατέργαστο επέζησε απέναντι στο έλλογο, στο πλάγιο, στο επεξεργασμένο. Η επιστροφή γίνεται σημειολογικά. Θα έλεγα ότι διατρέχοντας κανείς μέσα από όλα αυτά τα θέματα, τη ζωή και το θάνατο, την υπαρξιακή αναζήτηση, την αίσθηση του χρόνου και του τόπου στη ζωή μας, την ελευθερία, τη φιλία τον έρωτα, την αγάπη, αλλά και σε πιο πεζά πράγματα όπως είναι τα ΜΜΕ, οι ταξικές κοινωνίες, οι πολιτικές αναζητήσεις, οι συγκρούσεις, θα ήθελε να αναζητήσει ένα σημείο όπου φαίνεται αυτή η σύγκρουση, για κάποιον που σκέπτεται πορευόμενος στη ζωή και που δεν εγκαταλείπει τον εαυτό του στην τεχνική της εξουσίας.

Σε ένα σημείο του βιβλίου που καταδεικνύει με τον πιο εύληπτο και καθαρό τρόπο αυτή την αντιπαράθεση θέλω να αναφερθώ: Λέει καταρχήν ο Ευχέτης: «Όλοι οι δημιουργοί όχι μόνο στο χώρο της τέχνης, αλλά παντού στο χώρο της οικονομίας, της επιστήμης, της τεχνολογίας, είναι εξ αντικειμένου ταγμένοι. Να υπερασπίζονται τον άνθρωπο και τις αξίες ζωής. Δεν μπορώ να διανοηθώ δημιουργό που από το μηδέν παράγει έργο, να μην ορθώνει ανάστημα σε κάθε τι βάρβαρο και ευτελές. Τι θα πει ερήμην τους; Παράγεις έργο και απευθύνεσαι στους συνανθρώπους σου για να υπάρχεις. Είναι αυτονόητο ότι υπερασπίζεις την ίδια τη ζωή. Κι αν δεν το κάνεις, τότε τι να περιμένει ο πολίτης και από πού;»

Και απαντάει ο Τέρπανδρος: «Εγώ με τη λέξη δημιουργός εννοώ αυτόν που φέρνει το νέο που αρχίζει από το μηδέν και δημιουργεί ένα κόσμο ολόκληρο. Κι όμως θάλεγε κανείς ότι έχουν κρυφτεί αυτοί οι άνθρωποι. Σε περιόδους κρίσης ιδίως εξαφανίζονται. Όταν υπάρχει διαμάχη για ασήμαντα θέματα τότε όλοι βρίσκονται στη δημοσιότητα. Και μεις οι δημοσιογράφοι τους προβάλλουμε για να γεμίζουν οι ραδιοτηλεοπτικές ώρες και οι σελίδες εφημερίδων και περιοδικών». Και λέει ο ποιητής: «Μάλλον για τους λεγόμενους διανοούμενους μιλάς».

Αυτές οι λέξεις για την πνευματική ελίτ της χώρας σε μια περίοδο κρίσης όπως αυτή που περνάμε, είναι πολύ σημαδιακές. Δεν θα πω αυτά που αναφέρθηκαν πριν για την παρακμή κλπ. Θα μιλήσω για το ότι δεν υπάρχει δυνατότητα μια κοινωνία να επιβιώσει αν δεν νικούν κάποιες ιδέες που τραβάνε τα πράγματα μπροστά. Και κει το απόθεμα, το κελάρι που κρατάει τις χρήσιμες αξίες, επιτίθεται στον εμπορευματικό και τεχνολογικό μας πολιτισμό και καταφέρνει μια γερή γροθιά στο στομάχι του Γιώργου Δουατζή που τώρα νιώθει έντονα την ανάγκη να την πει.

Ο τίτλος του βιβλίου μοιάζει με την κραυγή μιας απεγνωσμένης προσπάθειας της εποχής μας. «Μη φεύγετε κύριε Ευχέτη». Κάτι να μείνει στα μάτια της ψυχής μας, που να μην έχει προσκυνήσει, να μην έχει βολευτεί, να μην έχει συμβιβαστεί.

Διάβασα αυτή τη συναρπαστική διαδρομή σε μια εκ βαθέων εξομολόγηση με λόγο γρήγορο και αιχμηρό, με μορφή πολλαπλών κατόπτρων, με απεικόνιση του εσώτερου κόσμου, με αστραπές στη γαλήνη και βροντές στη νηνεμία.

Γνώρισα το Δουατζή  στα μέσα της δεκαετίας του εβδομήντα, νεαρό δημοσιογράφο που αναζητούσε την πορεία του, αλλά που τότε ο ποιητής ήταν ο κυρίαρχος στον κόσμο της ψυχής του. Τον συνάντησα σε πάρα πολλές διαδρομές, αλλά σήμερα ένιωσα ότι έκανα μια πραγματική συνάντηση μαζί του. Είναι μια πραγματική συνάντηση μετά πολλά χρόνια. Άφησε στο κελάρι της ψυχής του, στο απόθεμά του αξίες, που ακόμα τον οδηγούν και γι αυτό είναι άξιος επαίνων. Ευχαριστώ πολύ το φίλο μου τον Γιώργο γι’ αυτή την πραγματική συνάντηση.

Με ρώτησαν: Για ποιο πράγμα μιλάει ο Δουατζής στο νέο του βιβλίο; Και αυθόρμητα απάντησα: Για ποιο πράγμα δεν μιλάει να με ρωτάτε. Κι αυτό, διότι η γραφή του σε παρασύρει, σε κάθε σελίδα, σε κάθε παράγραφο, να σκεφτείς κάτι ακόμα και μετά κάτι άλλο, βάζοντας τον αναγνώστη σε ένα γοητευτικό ταξίδι. Φυσικά, δεν θα μπορούσαν να λείπουν από τις σελίδες του η ποίηση, η πολιτική και η δημοσιογραφία.

Από τα βασικά πράγματα που κατά τη γνώμη μου δικαιολογούν την ύπαρξη αυτού του βιβλίου, είναι ότι στις σελίδες του, ο αναγνώστης θα βρει πολλές φορές τον εαυτό του. Βρήκα τις κρυμμένες παιδικές ευαισθησίες μου, τις σκέψεις μου για την επιβίωση στη ζούγκλα της καθημερινότητας. Ταυτίστηκα συχνά και με την αίσθηση πρόσληψης των ηρώων του βιβλίου, σε περιγραφές καταστάσεων και αισθημάτων.  Και με έκπληξη ανακάλυψα ότι συμπίπτω με τον Ευχέτη κυρίως, σε  αρχές και αξίες ζωής. Αξίες, τις οποίες θεωρώ αναγκαίες στον σύγχρονο άνθρωπο, για να ζήσει αυτός τη ζωή και να μην αφήσει να τον ζήσει εκείνη.

Είπα αρχές και αξίες… Πιστεύω ότι ο Δουατζής οικοδομεί, στηρίζει και υποστηρίζει ένα σύστημα αξιών, εφικτό για το μέσο άνθρωπο. Με πρωταρχικό μέλημα το δόσιμο στους άλλους. Κάπου μάλιστα το λέει ευθέως, πως ίσως μοναδική δικαιολογία, επιβεβαίωση ύπαρξης, είναι το να δίνεις στους άλλους.

Με κέρδισε αυτό το βιβλίο για αρκετούς λόγους. Ένιωσα πως δεν είμαι μόνος, αλλά έχω συνοδοιπόρους στις αναζητήσεις μου. Με βοήθησε να κάνω πιο συγκεκριμένες κάποιες σκέψεις. Με έκανε να δω με άλλη ματιά ορισμένα πράγματα. Με κέντρισε σε φιλοσοφικό επίπεδο να ανοιχτώ σε νέους ορίζοντες. Και αυτό είναι ένα όμορφο στοιχείο στα κείμενα του Δουατζή. Σου λέει: Να οι σκέψεις μου, να ο μόχθος μου, δεν διεκδικώ καμία αλήθεια μου ως μοναδική, πάρε ό,τι θέλεις και δούλεψέ το στα δικά σου μέτρα.

Θα σας αναφέρω ένα ενδεικτικό παράδειγμα. Εντόπισα στο έργο του τους όρους «Γενναίος, αντρειωμένος, άγιος». Όρους για τους οποίους ο Ευχέτης διευκρινίζει:

 «Δεν είναι σκληρότητα να έχεις στόχους και να βελτιώνεσαι. Χωρίς αυτά τα χαρακτηριστικά, δεν μπορώ να διανοηθώ ύπαρξη δημιουργού. Βεβαίως αυτοί οι όροι, αυτές οι ιδιότητες, αφορούν σε κατασκευές μου, όπως κάθε άνθρωπος κατασκευάζει φωλιές για να κουρνιάζει».

Και παρακάτω, νομίζω αξίζει να σας μεταφέρω τα σημεία:

«Με τη δική μου ματιά, – λέει – γενναίος είναι ο δημιουργός που τολμά, που ανοίγει δρόμους, και παλεύει με τις νέες αλήθειες. Που έχει το κουράγιο να δέχεται ότι κάθε αλήθεια είναι από τη φύση της αυτοαναιρούμενη, και δεν μπορείς να στηρίζεσαι ανέμελος πάνω της. Γενναίος, είναι αυτός που γεύεται τη ζωή άφοβα, σε όλες της τις εκφάνσεις. Που ενδίδει στα πάθη του

Αντρειωμένος είναι αυτός έχει αποδεχτεί την εμπειρία του γενναίου. Είναι αυτός, που θέτει σεμνά το ανάστημα του στην υπηρεσία των άλλων, τις κρίσιμες ιστορικά στιγμές, όταν δοκιμάζονται η ελευθερία, η δημοκρατία, η ειρήνη, τα ανθρώπινα ιδανικά. Είναι ο ίδιος, που βυθιζόμενος στη γνώση, έχει τη δύναμη να επιλέγει τη σιωπή… Άλλωστε στο άλλο βιβλίο του «Τα Μικρά», πρώτος αφορισμός του είναι: Όταν φτάσεις στη σιωπή θα ξέρεις.

Η λέξη άγιος, είναι αρχαιοελληνική, και κατά τα λεξικά σημαίνει αυτόν που δεν έχει ηθικές ατέλειες, που προκαλεί το σεβασμό.  Μπορεί να υπάρχει αγιοσύνη, πέρα από τις θρησκείες. Μπορεί κάποιος να έχει στόχους υψηλούς. Να  αγαπάει πραγματικά, σε βάθος, τον άνθρωπο. Να μην έχει νιώσει ποτέ μίσος, ζήλια, φθόνο, κακία, μικροψυχία».

Και σε άλλο σημείο λέει ο Ευχέτης: «Πιστεύω πράγματι σε μια αριστοκρατία του πνεύματος, που απαρτίζεται από αυτούς που χαρακτηρίζω γενναίους. Η οποία αριστοκρατία δεν έχει να κάνει με κοινωνικούς, ταξικούς διαχωρισμούς, με φυλή, φύλο, ηλικία, εμφάνιση και άλλα. Είναι αυτοί οι ελάχιστοι, που παλεύουν τις νύχτες παράγοντας έργο. Οι τολμηροί, που δε φοβούνται την αλήθεια της ζωής και της τέχνης τους. Αυτοί, που δεν ντρέπονται για τις ευαισθησίες τους και τις προβάλλουν δημόσια. Ξέρεις πόση γενναιότητα απαιτούν όλα αυτά;»

 Το βιβλίο «Μη φεύγετε κύριε Ευχέτη», ήρθε σε μια κρίσιμη εποχή για την κοινωνία, την οικονομία, την πολιτική, τον πολιτισμό. Μια εποχή με διάχυτη την ανασφάλεια και το φόβο, όπου πρότυπα και αξίες καταρρέουν και όλα ζητούν να προσδιοριστούν ξανά. Και ίσως δεν είναι τυχαίο ότι ολόκληρο το βιβλίο διαπερνά μια προβληματική για την πολιτική. Βγαίνει ολόγλυφη η άποψη του Δουατζή, για συνεχή εγρήγορση όλων, για να μην εξουσιάζονται αλλά να κυβερνώνται, για να μην υποκύπτουν αλλά να αγωνίζονται, για να να μην χάνουν την πίστη σε ιδανικά, να μην απογοητεύονται, αλλά να πιστεύουν σε έναν καλύτερο, δικαιότερο, ανθρώπινο κόσμο.

Λέει: «Άρχισα την εκφώνηση άκρως πολιτικού λόγου, άρχισα να τους μιλάω για τη μοναξιά, την κατάθλιψη και για αυτοκτονίες», προφανώς θέλοντας να τονίσει την ανθρώπινη υπόσταση, έναντι της τεχνοκρατικής αντίληψης στην πολιτική. Και αλλού: «Η με κάθε τρόπο αφύπνιση της σκέψης, της κρίσης, η διεύρυνση της γνώσης, όλα αυτά, είναι μέγιστη προσφορά και άκρως πολιτική. Γι αυτό  υποβαθμίζονται. Για να είναι χειραγωγήσιμος ο λαός. Το μυαλό τρέμουν οι εξουσιάζοντες και όχι μια αντίπαλη πολιτική δύναμη, ένα κόμμα που λειτουργεί με τα δικά τους μέτρα».

Και ο δημοσιογράφος συνομιλητής του, συμπληρώνει: «Κομματική ένταξη μπορεί να έχει ο καθένας. Να πολιτικολογεί με κουβέντες καφενείου, μπορεί οποιοσδήποτε. Να υπεραμυνθεί αξιών ζωής και να αφυπνίσει με το έργο του, μπορεί ο καθένας;»

Το βιβλίο αυτό, είναι πολυδιάστατο. Κατά τη γνώμη μου δεν είναι ένα απλό έργο λογοτεχνίας, αλλά έργο πολλαπλής δυναμικής. Είναι ένα μυθιστόρημα, με έντονο ποιητικό λόγο, που προκαλεί σε μεγάλα ταξίδια του νου. Παράλληλα έχει στιγμές άκρως ερωτικές. Τελειώνω με μια φράση του Ευχέτη: «θεωρώ – λέει – ότι είναι ανάπηρος όποιος δεν συγκλονίστηκε από τον έρωτα, δεν χάθηκε μέσα στις δονήσεις του».

Σας συνιστώ να μην χάσετε τις συναισθηματικές και νοητικές δονήσεις που προσφέρει η ανάγνωση του βιβλίου «Μη φεύγετε κύριε Ευχέτη».  Και λέω με τη σειρά μου: Μη φεύγετε κύριε Δουατζή από το χώρο της ποίησης και της λογοτεχνίας. Σας χρειαζόμαστε ακόμα.

                                                    (…σέβομαι τις ευαισθησίες του καθενός

                                                     και παριστάνω τον ανήξερο… σελ.180)

Όταν πρωτάνοιξα το βιβλίο του Γιώργου Δουατζή, «Μη φεύγετε, κύριε Ευχέτη», ένιωσα αμέσως ότι κρατούσα κάτι ασυνήθιστο. Έτσι∙ απ΄ την μυστική ανάσα των σελίδων. Απ΄ το ρυθμό των αράδων. Πρόκειται για μια ασυνείδητη ενέργεια. Κάτι που έχει μείνει από παλιά. Απ΄ την εποχή  των Κλασσικών εικονογραφημένων στη δεκαετία του 1950. Στις μέρες της ανάπηρης ειρήνης με τους πατεράδες να ξελαχανιάζουν απ’ την Οδύσσεια των πολέμων. Την εποχή του «κρύβε λόγια». Τότε που η εφημερίδα έμπαινε στα σπίτια τυλιγμένη σε κάτι. Να μην γνωρίζει ο έξω κόσμος. Τότε που το σημερινό «μη ηθικό» δεν θα ήταν δυνατόν να κατανοηθεί. Στην  εποχή  του προεφηβικού βιβλίου της περιπέτειας και του ιπποτισμού. Με την έγχρωμη εικόνα του εξώφυλλου να σε προετοιμάζει για το θαύμα εντός. Τότε που κοιτούσαμε με δέος τους «πανάκριβους» δαμασκηνούς τόμους του Ιουλίου Βερν ή τους μαύρους δερματόδετους του Βίκτωρος Ουγκώ και του Ονορέ ντε Μπαλζάκ.

Η λογοτεχνία σ΄ άρπαζε απ΄ τη μύτη. Σε κέρδιζε πρώτα απ΄ το χρώμα και τις μυρωδιές. Χαρτί με υγρασία κόλλας  και τυπογραφική μελάνι που ίδρωνε στο χέρι. Η σπιρτάδα της γραφής έκαιγε τα ρουθούνια. Οι μυρωδιές συμπορεύονταν με τη γεύση. Όπως φέρνεις στη μύτη το φρούτο ξεφλουδίζοντας. Πριν  δαγκώσεις τον καρπό τον είχες αναγνωρίσει με κλειστά  μάτια. Θυμάμαι καθαρά εκείνη τη μέρα, 14 Σεπτέμβρη του 1955, που μου χάρισαν τον «Τομ Σώγιερ» του Μαρκ Τουαίν, εκδόσεις ΑΤΛΑΝΤΙΣ. Κοιμήθηκα με τον φίλο μου αγκαλιά πριν τον ανοίξω, πριν του ανοιχτώ. Τόσο μακριά πάει η έναρξη  της ωριμότητας. Στην αρχή της αρχής. 

Να γιατί  κατάλαβα αμέσως ότι κρατώ κάτι ασυνήθιστο στα χέρια μου. Και δεν εννοώ βέβαια  πως εντόπισα σαν μάγος ένα αριστούργημα και όλα τ΄ άλλα στάχτη. Απλά αντιλήφθηκα πως είχα μπροστά μου κάτι διαφορετικό. Και δεν έπεσα έξω. Εμπιστοσύνη απ΄ την αφή λοιπόν. Τα υπόλοιπα έπονται. Πως μπορεί να γίνει αυτό; Και όμως γίνεται. Αίφνης το εξώφυλλο του βιβλίου. Ένα παιδί χαμογελώντας οκλαδόν στα ρηχά  και η θάλασσα που γεμίζει γραφή απ΄ το χάος. Νερά στο χρώμα της μνήμης. Μια φωτογραφία που ήταν παλιά εξαρχής.

Ανοίγω το εξώφυλλο και μπαίνω απρόσκλητος στην κουβέντα. Τα πάντα εξελίσσονται αργά. Από το λόγο στην εικόνα. Από ερώτηση σε απάντηση. Από αβεβαιότητα σε βεβαιότητα. Από δυσπιστία σε εμπιστοσύνη. Από υποψία σε γεγονός. Από το μη ηθικό στην ανοχή. Απ΄ την ανοχή στην κατανόηση. Από αλήθεια σε αλήθεια. Μέχρι την πλήρη αποδοχή.

Η γλώσσα ρέει. Απλή, καθημερινή, στιβαρή. Πότε με νεύρο, πότε αργόσυρτη. Σωστός ρυθμός. Ανάλογα με την ανάγκη. Η αρχιτεκτονική θυμίζει κάπως Πλάτωνα. Σωκράτους διάλογοι. Μπορεί και το φιλοσοφικό μυθιστόρημα «Ο ανιψιός του Ραμώ» του Ντενί Ντιντερό.

Δυο πρόσωπα συναντιούνται με την ανομολόγητη θέληση να συζητήσουν για τα πάντα. Ο δημοσιογράφος Τέρπανδρος και ο κύριος Ευχέτης. Απ΄ την αρχή υπάρχει η υποψία ότι ο Ευχέτης είναι το άλλο του δημοσιογράφου. Ευκαιρία για να μιλήσει ένας επαγγελματίας γραφιάς για ότι γνώρισε, ότι τον σημάδεψε, ότι τον  ολοκλήρωσε. Η γνώμη μου είναι ότι ο Ευχέτης, έτσι ή αλλιώς, υπάρχει αλλά είναι δύσκολο να τον εντοπίσει ο καθένας.

Αυτό είναι το κέρδος του Γιώργου Δουατζή. Μια ολόκληρη ζωή για να εντοπίσει έναν άνθρωπο. Να κερδίσει έναν ΑΝΘΡΩΠΟ. Τον εαυτό του ίσως, όπως είναι ή όπως θα ήθελε να είναι. Δεν έχει σημασία. Σημασία εδώ έχει ο άνθρωπος. Ο ανθρωπισμός. Ο ουμανισμός ξεχειλίζει στις σελίδες. Φωνάζει κιόλας, αν προσέξεις πίσω απ΄ τις λέξεις και την ήρεμη κουβέντα, ότι το μόνο που μας λείπει σήμερα είναι αυτό ακριβώς, ο ουμανισμός.

Θυμίζει, είπα, κάτι η αρχιτεκτονική του βιβλίου, αλλά εδώ η  δομή είναι διαφορετική. Τόσο διαφορετική που ίσως δεν θα έπρεπε να χρησιμοποιήσω αυτό το «θυμίζει». Παραδείγματος χάριν  τα πρόσωπα αλλάζουν θέσεις στη διαδικασία της συζήτησης. Συχνά προβάλλεται η βαθύτερη σκέψη πίσω από αυτά που υποστηρίζουν δημόσια. Άλλοτε, ως τελευταίο οχυρό δυσπιστίας, πριν ο ένας αποκομίσει κάτι απ΄τον άλλον, άλλοτε ως παράδοση.

 Ο ένας κατανοεί και αποδέχεται τον άλλον λες και ανεβαίνουν σκάλα. Ο ένας μπαίνει  στον άλλον. Ο ένας ανοίγεται στον άλλον λες και πορεύονται από δωμάτιο σε δωμάτιο. Υπάρχει έντονα μια θεατρικότητα στην κίνηση του διαλόγου αν και τα σώματα τα φαντάζεσαι ακίνητα καθισμένα σε πολυθρόνες σ΄ ένα δωμάτιο. Ελάχιστες κινήσεις. Ο λόγος όμως κινείται.

Σημαντικό είναι πως δε βασανιζόμαστε ή δεν πελαγοδρομούμε με  υψηλή φιλοσοφία και ψυχολογικές μεθόδους εργαστηρίων, με πούρο επαγγελματισμό ή όρους επιστημονικούς και ακατανόητους που απαιτούν  πτυχία και ειδικά λεξικά. Αν και ο συγγραφέας έχει ανάλογες περγαμηνές αρνείται να τις χρησιμοποιήσει. Βασίζεται στη λαλιά της καθημερινότητας για να πλησιάσει σώμα φιλοσοφικό. Απλός λόγος. Καθημερινά γεγονότα. Η ζωή, η πραγματική ζωή είναι ο  πρωταγωνιστής με απλή και όχι απλοϊκή ανάλυση. Ψηφίδα-ψηφίδα ολοκληρώνεται κάθε ερώτημα κάθε απάντηση. Η ανάδειξη των χαρακτήρων μοιάζει με ράψιμο. Ένα καινούργιο φουστάνι από κομμάτια παλιών. Ένα όμορφο ολοκαίνουργιο φουστάνι από κουρέλια φουστανιών που έλιωσαν στο δρόμο. Άλλοτε πάλι μοιάζει με συρραφή μικρών διηγημάτων. Αλλά, το αποσπασματικό κρύβεται όπως στον κινηματογράφο. Εκατοντάδες αστραπιαία κενά καλύπτονται πίσω απ΄ την ενιαία εικόνα.

Εκτός από εξομολογήσεις, αφορισμούς, φιλοσοφημένες απόψεις, κοινωνιολογική μεθοδικότητα και ρεαλισμό μπορείς να ξεχωρίσεις και στιγμές ποίησης. Όχι να απομονώσεις, όχι να ξεριζώσεις, αλλά απλά, όπως ξεχωρίζεις μια ιδιαίτερη στιγμή που ξετυλίγεται επάνω στα κρύσταλλα του λεωφορείου. Γωνιές, που θυμίζουν μεταγραφή εικόνων από Μέλπω Αξιώτη,  Τάσο Λειβαδίτη και Γιάννη Ρίτσο. Εικόνες που ασφυκτιούν στο κρύσταλλο, στο μάτι, στα σωθικά. Εικόνες αλήθειας περασμένες στο χαρτί. Επιμένω σ΄ αυτό και δε νομίζω πως προσβάλω το συγγραφέα με ένα ακόμη «θυμίζει», διότι πρώτον ως ποιητής ο ΓΔ έχει τελείως διαφορετική γραφή και δεύτερον ως πεζογράφος – δημοσιογράφος γνωρίζει και ελέγχει το εργαλείο της γλώσσας. Παίρνει αυτό που του χρειάζεται από την ίδια τη ζωή. Ο λόγος του υψώνεται σαν κτίσμα που δεν έχει ανάγκη κανέναν παρά μόνο τις ρίζες του. Αφανές θεμέλιο, βαθιά. 

Δεν έχουμε να κάνουμε με ένα εύκολο βιβλίο που θέλει να μας διασκεδάσει. Δεν πρόκειται για μυθιστόρημα των διακοπών με έντονες ανατροπές και φοβερά πάθη. Πρόκειται για ένα φιλοσοφικό δοκίμιο   καθημερινής επιβίωσης και εμπειρίας. Για την προσωπική αξιοπρέπεια, τον αυτοσεβασμό, την αποδοχή των δεδομένων της ζωής και την κατανόηση του περιβάλλοντος. Η κατανόηση οδηγεί στην αποδοχή του άλλου και στην άφεση. Στην άφεση πρώτα τη δική σου και ύστερα των άλλων. Εδώ καταγράφεται με τι έχεις να παλέψεις για να βγεις δίκαιος με τον εαυτό σου και τους τρίτους.

Εδώ μέσα δεν διαπραγματεύεται κανείς με την αδυναμία του να παλέψει και να  συντρίψει το άλλο, αλλά για να καταλάβει ότι η δύναμη πηγάζει μέσα από την αποδοχή της οδύνης. Η γνώση είναι η επιβίωση. Οδύνη είναι η  επιβίωση. Επιβίωση, κατά βάθος, σημαίνει αποδοχή και κατανόηση της ήττας που συντελέστηκε, που συντελείται, που θα συντελεστεί. Κάθε είδους συντριβή.

Το βιβλίο μιλάει για τη σκόνη που σηκώνει ο άνεμος κι΄ ύστερα πάλι κατακάθεται, κι΄ ύστερα πάλι σηκώνεται. Σκόνη και άνεμος είναι σχεδόν ένα τη στιγμή της δράσης. Συνεργάζονται εν ανεξαρτησία, αν δεχτούμε ότι είναι δύο διαφορετικές έννοιες. Όπως η γνώση και η οδύνη.

Τούτο το βιβλίο θέλει αργό διάβασμα. Πηγαίνεις με τα νερά του. Όπως παρακολουθείς  μια κουβέντα απ΄ τη διπλανή παρέα. Μεσημέρι, αργόσυρτες σκιές, η θάλασσα στο βάθος να ορίζει τον ορίζοντα, και οι φωνές πίσω σου να σε ακουμπάνε πότε επιθετικά πότε κουρασμένα. Αν δεν φύγεις και σταθείς λίγο, γρήγορα θα κατανοήσεις την αιτία ή την ανάγκη που προκάλεσε όλη αυτή τη συζήτηση. Και τότε νιώθεις ότι εδώ βρήκες ένα κερί αυτοσεβασμού αναμμένο. Ίσως να χρειάζονται πολλές μέρες για να φτάσεις ως το δια ταύτα. Το βιβλίο δεν προσπαθεί να δυσκολέψει, αλλά δεν είναι εύκολο. Αξίζει όμως να το ξεκινήσουμε και να το τελειώσουμε. Ειδικά τώρα που ζούμε σ΄ έναν  κόσμο που διατείνεται πως είναι καινούργιος ή σ΄ έναν κόσμο που νομίζει ότι είναι καινούργιος, και μας χρειάζεται ένα κερί αυτοσεβασμού  αναμμένο.  

Το παιδί του εξώφυλλου που κάθεται οκλαδόν σε μια ανύποπτη θάλασσα μεγάλωσε. Και η θάλασσα μεγάλωσε. Έγινε νερό και αίμα. Έγινε νερό και αίμα πάλι. Θα πάρει το χρώμα του σκοτωμένου αίματος αν χρονίσει το κακό. Χρειαζόμαστε  τις μυστικές οδηγίες της επιβίωσης που υπάρχουν εδώ μέσα. Χρειαζόμαστε τις μυστικές οδηγίες της δύναμης. Μυστικές γιατί το δασκαλίστικο δεν υπάρχει. Χρειαζόμαστε τις μυστικές  οδηγίες για ήθος, κυρίως. Μ΄ ένα τέτοιο αόρατο ένδυμα,  όπως προσφέρεται εδώ μέσα,  θα μπορέσουμε να  παλέψουμε μ΄ ελπίδα.

Σήμερα έχουμε τη μεγάλη χαρά να παρουσιάζουμε ένα ιδιότυπο είδος λογοτεχνίας. Πραγματικά ιδιότυπο και μάλιστα θα έλεγε κανένας πρωτότυπο στη δική μας ιστορία της λογοτεχνίας. Δεν θα διστάσω να πω ότι καταγωγικά το είδος αυτό ξεκινάει από την Πλατωνική φιλοσοφία και πιθανόν από τον Επίχαρμο που μιμήθηκε ο Πλάτωνας. Δηλαδή είναι μια πεζογραφία στοχαστική, διαλογικής μορφής. Ακούσατε ορισμένα αποσπάσματα πριν λυρικά, τα οποία αποτελούν σχεδόν ένα είδος χορικών σε αυτό το δράμα των συγκρούσεων δυο προσωπικοτήτων.

Ο Γιώργος Δουατζής έχει ένα δικό του προνόμιο στο βίο του. Εξάλλου τα κατέθεσε αυτά σε ένα πόνημά του πρόσφατο, που το σχολίασα επίσης. Είχε το προνόμιο να γνωρίσει τον μέγα ποιητή Τάσο Λειβαδίτη βαθιά. Μία από τις τραγικότερες φυσιογνωμίες της νεοελληνικής μεταπολεμικής ζωής. Μια προσωπικότητα η οποία πέρασε δια πυρός και σιδήρου, πολύ συχνά πέρασε Κλαυδιανά δίκρανα από τη ζωή του. Σχεδόν απωθήθηκε από τους ομοϊδεάτες του, γιατί έκανε τον αγώνα της ζωής και τον αγώνα των ιδεών, υπαρξιακό αγώνα. Αυτή η εμπειρία του Γιώργου Δουατζή, της γνωριμίας του με τον Τάσο Λειβαδίτη νομίζω κρύβεται πίσω από αυτό το βιβλίο. Ο ποιητής που μιλάει εδώ έχει πάρα πολλά από τα γνωρίσματα του Τάσου Λειβαδίτη. Αλλά και κάθε τραυματική εμπειρία που γίνεται ποιητικό γεγονός.

Από την άλλη μεριά πιστεύω – χωρίς να θέλω να κάνω ψυχαναλυτικές διερευνήσεις – ότι το βιβλίο αυτό είναι ένα είδος λυτρωτικής σχιζοφρένειας. Από τη μια μεριά είναι ένας δημοσιογράφος, είναι και ένας ποιητής, που πιθανό να είναι τα δυο πρόσωπα του Ιανού, του Γιώργου Δουατζή. Από τη μια μεριά αυτό το – όπως θάλεγε ο Πάουντ – κερατένιο επάγγελμα της δημοσιογραφίας, που είσαι υποχρεωμένος και σε συμβιβασμούς και σε υπερβολές και σε εκπτώσεις και σε θριάμβους και σε ταπεινώσεις. Περνάει αυτό μέσα στο βιβλίο. Περνάει γιατί υπάρχει ανάγκη επικοινωνίας και φυσικά εδώ υπάρχει ένας ουσιαστικός διάλογος ανάμεσα στα δυο είδωλα. Στο είδωλο της καθημερινότητας, του επαγγέλματος, της προσαρμογής, του πρωτεϊκού βίου – που είναι ο καθημερινός μας βίος, όπου καμιά φορά υπάρχει η ανάγκη πολλές φορές να μεταμορφωνόμαστε, να είμαστε οι χαμαιλέοντες – και του ποιητή, ο οποίος πολλές φορές μέσα από την εγωπάθειά του υπερβαίνει πολλά πράγματα έχουν specci eterni, κάτω από την οπτική της αιωνιότητας. Αυτό το δράμα είναι κοινό στην εποχή μας. Αυτός ο διάλογος και ταυτοχρόνως τα τραγικά αδιέξοδα ανάμεσα στην καθημερινότητα και στον μηδενισμό.

Αυτό λοιπόν το βιβλίο, εγκαινιάζει μια τέτοιου είδους λογοτεχνία. Στοχαστική λογοτεχνία που σχεδόν κάθε μία παράγραφος και κάθε μία ερωταπόκριση, είναι σχεδόν ένα είδος γνωμικού, κατασταλάγματος πείρας, όπου μεταφέρονται βέβαια εμπειρίες, απορίες, ερωτήματα, απαντήσεις και αδιέξοδα όλων των πνευματικών ανθρώπων, αλλά και όλων των πευθύνων. Επιτρέψτε μου να πω ότι η λέξη πευθήν είναι η προταθείσα το 1844 για το έργο του δημοσιογράφου. Το έχει αποθησαυρίσει ο Κουμανούδης από το ρήμα πυνθάνομαι, που σημαίνει ζητώ να μάθω. Η πρόταση ήταν «δημόσιος πευθήν» που ηττήθηκε τελικά από τη λέξη δημοσιογράφος. Ο καθένας πευθήν ρωτάει να μάθει. Και ρωτώντας να μάθει, ουσιαστικά βαθαίνει τον εαυτό του, αλλά αποδεικνύεται με αυτό το βιβλίο ότι όταν η συζήτηση γίνεται με ένα Νάρκισσο όπως είναι ο ποιητής και είναι κάθε ποιητής, κάθε καλλιτέχνης Νάρκισσος, τελικά ούτε εκείνος φεύγει από τη συζήτηση χωρίς να έχει μεταλλαχθεί. Άρα κάθε φορά που γίνεται επαφή, επικοινωνιακή σχέση με το άλλο και τα δυο αλλάζουν. Αυτό λοιπόν είναι ένα πολύ μεγάλο κέρδος που μας προσφέρει αυτό το βιβλίο. Δεν θέλω να μπω σε λεπτομέρειες – ακούσατε εξάλλου αποσπάσματα – διαβάζεται, έχει θεατρικότητα, με την έννοια ότι θεατρικότητα έχουν και οι διάλογοι του Πλάτωνα, δηλαδή υπάρχει μια σύγκρουση ιδεών, δεν υπάρχει σύγκρουση χαρακτήρων, μέσα όμως από αυτά πηγάζουν και οι χαρακτήρες, και η στάση ζωής και οι εμμονές και οι ψευδαισθήσεις.

Αυτό λοιπόν το βιβλίο σήμερα εδώ γιορτάζουμε και εύχομαι να έχει συνέχεια, παρόλο ότι νομίζω ότι είναι το καταστάλαγμα μιας πορείας ποιητικής ενός ανθρώπου ο οποίος τελικά κατέγραψε, όπως τελικά καταγράφουν οι καλλιτέχνες, ζωγράφοι ή μουσικοί την εμπειρία τους από τη δημιουργική πράξη, που είναι η ίδια καθαυτή η ποίηση.

Βασικός ιστός του κειμένου, μια συζήτηση ανάμεσα στον νεαρό δημοσιογράφο Τέρπανδρο Σακελλάρη και τον ηλικιωμένο ποιητή Μιχαήλ Ευχέτη. Συζήτηση που άρχισε με την επιδίωξη μιας συνέντευξης και κατέληξε σε μια εκ βαθέων εξομολόγηση, στην οποία συνυπάρχουν η μυθιστορία, η ποίηση και ο δοκιμιακός λόγος. Και αυτή η συνύπαρξη αποτελεί τη συγγραφική πρόταση του Γιώργου Δουατζή. Επομένως θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε βάσιμα ότι το έργο υπερβαίνει τον ορίζοντα προσδοκιών του αναγνώστη.    Το έργο δεν πρέπει να θεωρηθεί ως αντανάκλαση μιας ιστορικής στιγμής, ή μια μίμηση «της πραγματικότητας», αλλά ως πραγματική παρέμβαση στις αντιλήψεις των ανθρώπων για τον κόσμο στον οποίο ζουν.

Τα ευρήματα αυτής της πρότασης είναι εμφανή. Στη ροή του κειμένου παρεμβάλλονται ένθετα ποιητικά κείμενα, συνοδευτικά των όσων διατυπώνονται στη συζήτηση, τα οποία κρατούν τον ρόλο του χορού στην αρχαία τραγωδία. Τα ένθετα αυτά αντανακλούν τα δεδομένα της συνείδησης, και μεταστοιχειώνονται σε λόγο, ιδέες και οράματα. Τα ένθετα αποτελούν αυτόνομες ποιητικές οντότητες, ενταγμένες απολύτως στη δομή του κειμένου.

Το δεύτερο εύρημα, που αποτελεί μια ουσιαστική καινοτομία στη σύγχρονη γραφή, είναι η καταγραφή των σκέψεων που κάνουν οι ήρωες και τις κρατούν για τον εαυτό τους -πράγμα που θυμίζει την τεχνική των κόμικς-, αλλά με διαφορετική γραμματοσειρά από το υπόλοιπο κείμενο. Με τον τρόπο αυτό, μιλώντας με ευθύ λόγο στον αναγνώστη, ο Δουατζής ανοικειώνει την υπόταξη του κειμένου. Ο άρρητος, αλλά καταγεγραμμένος αυτός λόγος υπηρετεί εξίσου αποτελεσματικά το έργο, όσο και ο λόγος που απευθύνουν οι ήρωες μεταξύ τους.  Θα με ερωτήσετε τι σημαίνει ανοικειώνει. Θα πει ξανακαινουργιώνει. Βλέπει με διαφορετικό μάτι τα πράγματα, παίζει ανάμεσα σε δυο επίπεδα, το πραγματικό και το φαντασιακό και μας δίνει μια νέα εικόνα για τον κόσμο. 

Ένα άλλο στοιχείο του έργου είναι η πολλαπλότητα των οπτικών γωνιών. Τα πράγματα, ο λόγος των ηρώων, δεν έχουν μια όψη μόνον. Ο χρόνος δεν έχει μία διάσταση, οι ανθρώπινες σχέσεις ποικίλλουν, το θετικό συνυπάρχει με το αρνητικό και επομένως η αλήθεια δεν είναι δεδομένη. Ο μυθιστορηματικός κόσμος συνεχώς δομείται και αναδομείται. Αυτό το παιχνίδισμα της συναισθηματικής μάζας είναι το γνώρισμα που δίνει στο έργο του Δουατζή την αισθαντικότητα ενός πολυεπίπεδου αφηγήματος.

Η δράση μάλιστα εγκιβωτίζεται μέσα στις πολλαπλές ιστορίες που αφηγούνται οι δύο συνομιλητές, προσδίδοντας με τον τρόπο αυτό μια πολυφωνικότητα στα κείμενα. Το εύρος της θεματικής του Δουατζή είναι τεράστιο. Η τέχνη, η ποίηση, η μουσική, ο έρωτας, ο θάνατος, το πάθος, η μοναξιά, τα γηρατειά, ο ρόλος της δημοσιογραφίας, της πολιτικής, είναι μόνο μερικές όψεις από τα θέματα που συζητιούνται. Αυτό ασφαλώς αποτελεί μια βαθύτατα πολιτική πράξη. Το τονίζουν συχνά στα αμφιθέατρα οι φοιτητές μας όταν ο λόγος στρέφεται στο έργο του Γιώργου Δουατζή. Το «Μη φεύγετε, κύριε Ευχέτη» παρουσιάζει, επενδύει και υπερβαίνει τον πολιτικό λόγο.

Το έργο διατηρεί την καλλιτεχνική του αυτονομία και παράλληλα αναδεικνύει ένα αξιακό σύστημα με τρόπο σχεδόν αφανή, χωρίς ο συγγραφέας να αναλαμβάνει τον ρόλο του κριτή ή του επαΐοντος. Ο αναγνώστης κάνει αναγωγές στα δικά του βιώματα, επιζητώντας τη δική του αλήθεια. Ο λόγος, είτε πεζός είτε ποιητικός, πετυχαίνει πάντοτε τον στόχο του. Ο καλλιτεχνικός μετασχηματισμός της θεματικής του έργου είναι δεδομένος.

Ο αναγνώστης αποτελεί βασικό μέλημα του Γ. Δουατζή. Είναι ειλικρινής απέναντί του, μιλάει για το ποιητικό του εργαστήριο και ταυτόχρονα τον καλεί στην συν-γραφή του κειμένου. Του ζητάει να πάρει κι αυτός θέση στα μεγάλα, τα καίρια ζητήματα του ιστορικού γίγνεσθαι. Η συμμετοχή στην επανεγγραφή, στον χώρο της συνείδησής του, ικανοποιεί το αίτημα του Ρολάν Μπαρτ για «εγγράψιμα» κείμενα που ενέχουν το στοιχείο της νεωτερικότητας και μας απομακρύνουν από τη στατικότητα ενός «κλασικού» κειμένου. Αυτή είναι μια άλλη προσφορά του συγγραφέα στο σύγχρονο συγγραφικό γίγνεσθαι.

Ο «Ευχέτης» έχει τελικά όλα εκείνα τα στοιχεία που μπορούν να παραπέμψουν σε ένα θεατρικό κείμενο. Τα ένθετα, οι σχολιασμοί και οι κώδικες του κειμένου θα μπορούσαν να λειτουργήσουν και πάνω στη σκηνή.

Στο έργο εμπεριέχεται το στοιχείο του απροσδόκητου και του ευρηματικού. Οι ρόλοι των συνομιλητών ανατρέπονται. Αντί να έχουμε την ψυχογραφική απεικόνιση του ποιητή Ευχέτη, έρχεται σε πρώτο πλάνο ο δημοσιογράφος Τέρπανδρος. Ταυτόχρονα και οι δύο ήρωες στρέφονται εναντίον του συγγραφέα διαμαρτυρόμενοι για τον τρόπο που τους μεταχειρίστηκε στο έργο και για τους ρόλους που τους ανέθεσε. Βρισκόμαστε στον χώρο ενός αγώνα, ο οποίος έχει το στοιχείο του ευτράπελου και του απροσδόκητου. Η διάσταση και η σύγκλιση, η διάζευξη και η σύζευξη συνυπάρχουν.

Χωρίς να είναι παρών στην ιστορία, ο συγγραφέας γίνεται πρόσωπο του έργου και υφίσταται κριτική. Όμως, παρ’ όλα αυτά, οι ήρωες συνεχίζουν να υπάρχουν και πέρα από τον συγγραφέα. Η συζήτησή τους επεκτείνεται στο διηνεκές κι έτσι το προσωπικό και το πρόσκαιρο μεταβάλλονται σε καθολικό, πανανθρώπινο και διαχρονικό. Το ωμό υλικό της πραγματικότητας γίνεται τέχνη. Το μυθιστόρημα αυτό είναι ένα απολαυστικό κείμενο με αλλεπάλληλες προτάσεις, με διαπλοκή ηρώων και προβολή ενός κόσμου καθημερινού, αλλά μη ορατού σε όλους μας.

Όταν ο ιστορικός του μέλλοντος θα ανατρέξει σε μια παλιά εποχή, στην πρώτη δεκαετία του 21^ου αιώνα, θα πληροφορηθεί ότι κάποιοι κριτικοί επέμεναν πώς μια νέα μεθοδολογική και συγγραφική πρόταση εμφανίστηκε στο χώρο της νεοελληνικής λογοτεχνίας με το έργο του Γιώργου Δουατζή «Μη φεύγετε, κύριε Ευχέτη». Νομίζουμε ότι το έργο ικανοποιεί τις προσδοκίες του αναγνώστη και ταυτόχρονα θα αποτελέσει αφετηρία διαλόγου για τον ρόλο της λογοτεχνίας στον σύγχρονο κόσμο.