29 Oct 2020

Μη φεύγετε κύριε Ευχέτη – Απόστολος Μπενάτσης

0 Comment

Ζούμε σ’ ένα κόσμο που μας κατακλύζει από μηνύματα. Η επικοινωνία βρίσκεται στο κέντρο του ενδιαφέροντός μας. Πώς μπορεί όμως η επικοινωνία να γίνει λογοτεχνία; Την απάντηση στο ερώτημα δίνει το έργο του Γιώργου Δουατζή «Μη φεύγετε, κύριε Ευχέτη». Είναι το πρώτο μυθιστόρημα του ποιητή και το δωδέκατο στη σειρά βιβλίο του.

Βασικός ιστός του κειμένου, μια συζήτηση ανάμεσα στον νεαρό δημοσιογράφο Τέρπανδρο Σακελλάρη και τον ηλικιωμένο ποιητή Μιχαήλ Ευχέτη. Συζήτηση που άρχισε με την επιδίωξη μιας συνέντευξης και κατέληξε σε μια εκ βαθέων εξομολόγηση, στην οποία συνυπάρχουν η μυθιστορία, η ποίηση και ο δοκιμιακός λόγος. Και αυτή η συνύπαρξη αποτελεί τη συγγραφική πρόταση του Γιώργου Δουατζή. Επομένως θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε βάσιμα ότι το έργο υπερβαίνει τον ορίζοντα προσδοκιών του αναγνώστη.    Το έργο δεν πρέπει να θεωρηθεί ως αντανάκλαση μιας ιστορικής στιγμής, ή μια μίμηση «της πραγματικότητας», αλλά ως πραγματική παρέμβαση στις αντιλήψεις των ανθρώπων για τον κόσμο στον οποίο ζουν.

Τα ευρήματα αυτής της πρότασης είναι εμφανή. Στη ροή του κειμένου παρεμβάλλονται ένθετα ποιητικά κείμενα, συνοδευτικά των όσων διατυπώνονται στη συζήτηση, τα οποία κρατούν τον ρόλο του χορού στην αρχαία τραγωδία. Τα ένθετα αυτά αντανακλούν τα δεδομένα της συνείδησης, και μεταστοιχειώνονται σε λόγο, ιδέες και οράματα. Τα ένθετα αποτελούν αυτόνομες ποιητικές οντότητες, ενταγμένες απολύτως στη δομή του κειμένου.

Το δεύτερο εύρημα, που αποτελεί μια ουσιαστική καινοτομία στη σύγχρονη γραφή, είναι η καταγραφή των σκέψεων που κάνουν οι ήρωες και τις κρατούν για τον εαυτό τους -πράγμα που θυμίζει την τεχνική των κόμικς-, αλλά με διαφορετική γραμματοσειρά από το υπόλοιπο κείμενο. Με τον τρόπο αυτό, μιλώντας με ευθύ λόγο στον αναγνώστη, ο Δουατζής ανοικειώνει την υπόταξη του κειμένου. Ο άρρητος, αλλά καταγεγραμμένος αυτός λόγος υπηρετεί εξίσου αποτελεσματικά το έργο, όσο και ο λόγος που απευθύνουν οι ήρωες μεταξύ τους.  Θα με ερωτήσετε τι σημαίνει ανοικειώνει. Θα πει ξανακαινουργιώνει. Βλέπει με διαφορετικό μάτι τα πράγματα, παίζει ανάμεσα σε δυο επίπεδα, το πραγματικό και το φαντασιακό και μας δίνει μια νέα εικόνα για τον κόσμο. 

Ένα άλλο στοιχείο του έργου είναι η πολλαπλότητα των οπτικών γωνιών. Τα πράγματα, ο λόγος των ηρώων, δεν έχουν μια όψη μόνον. Ο χρόνος δεν έχει μία διάσταση, οι ανθρώπινες σχέσεις ποικίλλουν, το θετικό συνυπάρχει με το αρνητικό και επομένως η αλήθεια δεν είναι δεδομένη. Ο μυθιστορηματικός κόσμος συνεχώς δομείται και αναδομείται. Αυτό το παιχνίδισμα της συναισθηματικής μάζας είναι το γνώρισμα που δίνει στο έργο του Δουατζή την αισθαντικότητα ενός πολυεπίπεδου αφηγήματος.

Η δράση μάλιστα εγκιβωτίζεται μέσα στις πολλαπλές ιστορίες που αφηγούνται οι δύο συνομιλητές, προσδίδοντας με τον τρόπο αυτό μια πολυφωνικότητα στα κείμενα. Το εύρος της θεματικής του Δουατζή είναι τεράστιο. Η τέχνη, η ποίηση, η μουσική, ο έρωτας, ο θάνατος, το πάθος, η μοναξιά, τα γηρατειά, ο ρόλος της δημοσιογραφίας, της πολιτικής, είναι μόνο μερικές όψεις από τα θέματα που συζητιούνται. Αυτό ασφαλώς αποτελεί μια βαθύτατα πολιτική πράξη. Το τονίζουν συχνά στα αμφιθέατρα οι φοιτητές μας όταν ο λόγος στρέφεται στο έργο του Γιώργου Δουατζή. Το «Μη φεύγετε, κύριε Ευχέτη» παρουσιάζει, επενδύει και υπερβαίνει τον πολιτικό λόγο.

Το έργο διατηρεί την καλλιτεχνική του αυτονομία και παράλληλα αναδεικνύει ένα αξιακό σύστημα με τρόπο σχεδόν αφανή, χωρίς ο συγγραφέας να αναλαμβάνει τον ρόλο του κριτή ή του επαΐοντος. Ο αναγνώστης κάνει αναγωγές στα δικά του βιώματα, επιζητώντας τη δική του αλήθεια. Ο λόγος, είτε πεζός είτε ποιητικός, πετυχαίνει πάντοτε τον στόχο του. Ο καλλιτεχνικός μετασχηματισμός της θεματικής του έργου είναι δεδομένος.

Ο αναγνώστης αποτελεί βασικό μέλημα του Γ. Δουατζή. Είναι ειλικρινής απέναντί του, μιλάει για το ποιητικό του εργαστήριο και ταυτόχρονα τον καλεί στην συν-γραφή του κειμένου. Του ζητάει να πάρει κι αυτός θέση στα μεγάλα, τα καίρια ζητήματα του ιστορικού γίγνεσθαι. Η συμμετοχή στην επανεγγραφή, στον χώρο της συνείδησής του, ικανοποιεί το αίτημα του Ρολάν Μπαρτ για «εγγράψιμα» κείμενα που ενέχουν το στοιχείο της νεωτερικότητας και μας απομακρύνουν από τη στατικότητα ενός «κλασικού» κειμένου. Αυτή είναι μια άλλη προσφορά του συγγραφέα στο σύγχρονο συγγραφικό γίγνεσθαι.

Ο «Ευχέτης» έχει τελικά όλα εκείνα τα στοιχεία που μπορούν να παραπέμψουν σε ένα θεατρικό κείμενο. Τα ένθετα, οι σχολιασμοί και οι κώδικες του κειμένου θα μπορούσαν να λειτουργήσουν και πάνω στη σκηνή.

Στο έργο εμπεριέχεται το στοιχείο του απροσδόκητου και του ευρηματικού. Οι ρόλοι των συνομιλητών ανατρέπονται. Αντί να έχουμε την ψυχογραφική απεικόνιση του ποιητή Ευχέτη, έρχεται σε πρώτο πλάνο ο δημοσιογράφος Τέρπανδρος. Ταυτόχρονα και οι δύο ήρωες στρέφονται εναντίον του συγγραφέα διαμαρτυρόμενοι για τον τρόπο που τους μεταχειρίστηκε στο έργο και για τους ρόλους που τους ανέθεσε. Βρισκόμαστε στον χώρο ενός αγώνα, ο οποίος έχει το στοιχείο του ευτράπελου και του απροσδόκητου. Η διάσταση και η σύγκλιση, η διάζευξη και η σύζευξη συνυπάρχουν.

Χωρίς να είναι παρών στην ιστορία, ο συγγραφέας γίνεται πρόσωπο του έργου και υφίσταται κριτική. Όμως, παρ’ όλα αυτά, οι ήρωες συνεχίζουν να υπάρχουν και πέρα από τον συγγραφέα. Η συζήτησή τους επεκτείνεται στο διηνεκές κι έτσι το προσωπικό και το πρόσκαιρο μεταβάλλονται σε καθολικό, πανανθρώπινο και διαχρονικό. Το ωμό υλικό της πραγματικότητας γίνεται τέχνη. Το μυθιστόρημα αυτό είναι ένα απολαυστικό κείμενο με αλλεπάλληλες προτάσεις, με διαπλοκή ηρώων και προβολή ενός κόσμου καθημερινού, αλλά μη ορατού σε όλους μας.

Όταν ο ιστορικός του μέλλοντος θα ανατρέξει σε μια παλιά εποχή, στην πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα, θα πληροφορηθεί ότι κάποιοι κριτικοί επέμεναν πώς μια νέα μεθοδολογική και συγγραφική πρόταση εμφανίστηκε στο χώρο της νεοελληνικής λογοτεχνίας με το έργο του Γιώργου Δουατζή «Μη φεύγετε, κύριε Ευχέτη». Νομίζουμε ότι το έργο ικανοποιεί τις προσδοκίες του αναγνώστη και ταυτόχρονα θα αποτελέσει αφετηρία διαλόγου για τον ρόλο της λογοτεχνίας στον σύγχρονο κόσμο.

Προηγούμενο
Επόμενο
[top]
About the Author
douatzis