17 Nov 2013

Η άλλη λέξη – Είπαν Έγραψαν – Σταύρος Σταμπόγλης

0 Comment

1.Ξεκινώ απ΄ το τέλος. Δηλαδή όταν  κατάλαβα ότι πίσω από τις παραπλανητικές κινήσεις του συγγραφέα κρύβεται ένα σύμπαν που δεν έχει αποδεχτεί τις αλλεπάλληλες συντριβές του σαν ευκαιρίες για κάποιου είδους έναρξη κάποτε.  Όπου η έναρξη είναι ένα μέλλον εξαρτώμενο από την ανάκτηση του ήθους, ή τουλάχιστον, από τον βαθμό προσπάθειας για την ανάκτηση του. Έχει σημασία το ήθος υπαινίσσεται ο συγγραφέας.  Άποψη που θα πρέπει να έχει διαμορφωθεί  από συνδυασμούς φυσικών ταλέντων, συστηματικής μόρφωσης και εμπειριών. Λοιπόν  τι περισσότερο μπορεί να ζητήσει κάποιος  από έναν γραφιά;  « Η ΑΛΛΗ ΛΕΞΗ» του Γιώργου Δουατζή είναι αποτέλεσμα και των τριών συστατικών: ταλέντο, γνώση, εμπειρία.

Υποστήριζα κάποτε πως μ΄ ενδιαφέρει, κυρίως, η εμπειρία. Άραγε είναι έτσι ακριβώς; Τώρα που το ξανασκέπτομαι η ανάγκη να καταγράψει κάποιος τα τού κόσμου του σημαίνει και ευαισθησία. Στην περίπτωση μας, κοινωνική ευαισθησία. Και ύστερα ακολουθούν ένα σωρό άλλα. Ξέρει να διακρίνει. Να αναλύει. Να επιλέγει. Να ξεχωρίζει το απαραίτητο, το αναγκαίο, την αιτία. Ξέρει να συνθέτει.  Έχει την ικανότητα να δανείζεται τις πιο απλές, αλλά κατάλληλες λέξεις από μια δύσκολη και πλούσια γλώσσα. Ξέρει να περιμένει τον εμπρησμό. Να πλησιάζει στη φωτιά μέχρι ν΄ αρπάζει και ο ίδιος. Να υπερασπίζεται το θύμα. Να μετράει ηττημένους. Να ελέγχει τους θύτες. Να σέβεται την συντριβή. Να γνωρίζει πως η αλήθεια βρίσκεται στη θυσία. Πως οι πιθανότητες δικαίωσης δεν βρίσκονται στον θρίαμβο ή τουλάχιστον στην επιθυμία για θρίαμβο.

Όλα αυτά τ΄ ανακαλύπτω και τ΄ αποκαλύπτω, τα συνειδητοποιώ,  παράγραφο προς παράγραφο, ιστορία προς ιστορία, εδώ στην «ΑΛΛΗ ΛΕΞΗ». Όπου τα γεγονότα φωτογραφίζονται από γωνίες λοξά τής αδιαφορίας. Γιατί  κάποιος συστρέφει τις αισθήσεις του σαν οφθαλμούς περίεργου εντόμου. Και μας παροτρύνει να παραδεχτούμε πως η αποκάλυψη είναι το σπουδαιότερο αποτέλεσμα ή μάλλον η σπουδαιότερη κίνηση προς το φως. Το φως ως θεμέλιο της αποκάλυψης ή το αντίστροφο.

Ακόμα και οι αρχαίοι θεοί καθώς αποπλανούσαν τις γυναίκες των θνητών γνώριζαν πως σε τελική ανάλυση βρίσκονται στο έλεος της αποκάλυψης. Λίγο  σύνθετα όλα αυτά. Αξίζει όμως να  θέτουμε τη σκέψη μας στη διάθεση του σύνθετου και του πολυσήμαντου. Γιατί; Επειδή είναι η μόνη κατάσταση που εγγυάται την έλευση της αλήθειας, όσο μεγάλη και  σκοτεινή να είναι η νύχτα γύρω μας. Κι έτσι να πλησιάζουμε τη δικαιοσύνη ακόμα και όταν κάποιες αντικειμενικές συνθήκες μας την αρνούνται. Συχνά αργεί το αποτέλεσμα, αλλά έρχεται αναπόφευκτα και σαρώνει το ψεύδος κάθε φορά. Λέω «κάθε φορά», διότι μάλλον το ψεύδος είναι που αναγεννάται εκ της τέφρας του παρά τις αντίθετες παραμυθίες. Συχνά μάλιστα αυτό που μπορούμε ή θέλουμε να κατανοήσουμε ως αληθινό έχει πλέον μετασχηματιστεί σε ψεύδος προ πολλού. Δεν είναι αναγκαστικά απόψεις και ιδέες μου αυτά που παραθέτω, αλλά ό,τι ένοιωσα πως κρύβεται πίσω απ΄ τις αράδες της «Άλλης λέξης».

Ο Γιώργος Δουατζής υπηρετεί την κοινωνική κριτική με οξυδέρκεια, μ΄ επιμονή και μέθοδο.  Μας μιλάει  απλά, δίχως φλυαρίες, ακόμα και όταν στριφογυρίζει γύρω απ΄ το ίδιο σημείο. Συνομιλεί μαζί μας. Μας οδηγεί αθόρυβα στην κατανόηση του γεγονότος που μεταγράφει στο χαρτί μέσα από τη μαγεία του υπαινιγμού, της αφαίρεσης, της εξομολόγησης, του συμβολισμού. Ρούχο που αγγίζει τα όρια της μαθηματικής απλότητας. Δηλαδή αφαίρεση που εμβαθύνει. Ρούχο της ποίησης σε τελευταία ανάλυση. Δηλαδή αφαίρεση που προσθέτει.

2.Από  τις  εννιά ιστορίες  επιλέγω  τις πέντε που μου φαίνονται οι καλύτερες: «Χωρίς σκιά», « Η κούκλα», «Το τραπέζι», «Η Ελένη», «Το βλήμα».

2.1.Το διήγημα «Χωρίς σκιά» είναι καταρχήν ο μονόλογος ενός τρελαμένου κακού καθώς ηττάται τελικά από την ηθική δύναμη του νεκρού εχθρού. Μιλάει για το ζόφο που προκαλεί ο φθόνος και το μίσος. Μιλάει απ΄ την μεριά του κακού  και αυτό είναι βεβαίως ένα εύρημα του συγγραφέα. Επιπλέον στο βάθος διακρίνεις τον ολοκληρωτισμό που προκαλεί η ισοπέδωση. Η ισοπέδωση όταν γίνεται δόγμα. Το δόγμα που γίνεται  μίσος για κάθε τι το διαφορετικό απ΄ του λόγου μου. Ο ολοκληρωτισμός που αγριεύει και από καθημερινή λογική εχθρότητας μπορεί να εξελιχθεί ανεπαισθήτως σε  καθολική τραγωδία.

2.2.Στο διήγημα «Η κούκλα», είναι η μοναξιά στην μεγαλούπολη που  συνθλίβει και μάλιστα με σαφή και φανερό τρόπο αν και οι χιλιάδες διπλανοί δεν αντιλαμβανόμαστε τίποτε. Δεν μπορούμε ή δεν θέλουμε; Ίσως να πρόκειται για ανικανότητα πάνδημη πλέον, υπαινίσσεται ο συγγραφέας. Στα όρια του εγκλήματος φτάνει η αδιαφορία μας, υπονοεί ο Γιώργος Δουατζής και μας βοηθάει, αν θέλουμε βέβαια, να φτάσουμε στην ουσία του ζητήματος. Πως η ατομική ευθύνη του πολίτη σήμερα, όπου η μη παραδοχή της προβάλλεται ως μέρος κάποιας αόριστης εξέλιξης, αν όχι προόδου, είναι τεράστια.

2.3.Στο «Τραπέζι», με χιούμορ στα όρια της ειρωνείας, μια απλή καθημερινή ανάγκη, αναδεικνύεται σπουδαίο ζήτημα λειτουργικότητας και επιβίωσης, όταν δεν υπάρχει πλέον. Η έλλειψη γίνεται αιτία για να φανερωθεί η αδυναμία επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων παρόλο που έχουμε τις ίδιες ανάγκες. Πως  η αμέλεια  αγγίζει τα όρια της αδικίας. Πως ο καθένας απαιτεί τα πάντα από τους άλλους, δίχως υποχρεώσεις από μέρους του. Σαν ανεύθυνα  παιδιά επιβιώνουν πατρίδες ολόκληρες.

2.4.Στο διήγημα «Ελένη», ο έρωτας, δεν σημαίνει οπωσδήποτε ένστικτο, κατάκτηση,  εκμετάλλευση, εξάρτηση, υποταγή και χρέος, αλλά απλά ανθρώπινη ανάγκη για επαφή και κατανόηση. Κάτι σαν προσφορά  πολύτιμου δώρου χωρίς αντάλλαγμα. Όπως αναπνέουμε. Εδώ ο Γιώργος Δουατζής, πίσω απ΄ τις λέξεις και τις εικόνες, υπονοεί πως η ομορφιά  βρίσκεται στην ωριμότητα κι όχι στην παρθενία. Στην εξέλιξη το ενδιαφέρον. Στην κίνηση η οδύνη μας.

2.5.Στο διήγημα «Το βλήμα», η μνήμη αποτελεί  το θεμέλιο της ελπίδας. Και η ελπίδα της άφεσης. Σκέψη που επανέρχεται από παράγραφο σε παράγραφο. Επιμένει μάλιστα, αλλά όχι σαν τυραννική εμμονή, μα σαν αποτέλεσμα ωριμότητας. Πως η μνήμη είναι μέρος της ανάγκης. Πως η μνήμη είναι κυρίως κατανόηση κι επιλογές ελευθερίας κι  όχι ευκαιρία για απελπισία και ρεβανσισμούς. Κάτι που μόνο μια συνειδητοποιημένη συντριβή μπορεί να μας προσφέρει.

3. Τελειώνοντας, όποιος αποφασίσει να διαβάσει την «Άλλη λέξη» δεν πρέπει να πάρει σαν απολύτως αντικειμενικά τα παραπάνω. Το υλικό των εννέα διηγημάτων μάλλον οδηγεί σε πολλαπλές αναγνώσεις.  Επί πλέον πρέπει να ξέρει πως δεν θα είναι εύκολη υπόθεση η «Άλλη λέξη» επειδή χώρεσε σ΄ ένα τόσο δα μικρό βιβλιαράκι. Γενικά το προϊόν της κοινωνικής κριτικής   δεν είναι της ευκολίας. Ειδικά όταν δεν προσπαθεί να καθοδηγήσει και κυρίως όταν δεν προσποιείται λύσεις, όπως εδώ στην «Άλλη λέξη».

Αθήνα 9.5.2014

Προηγούμενο
Επόμενο
[top]
About the Author
douatzis